Решение #1277569 Гражданские

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ биносида бўлиб, Раислик этувчи судья Н.Э.Тўраева, Б.Юнусовнинг котиблигида, тарафлардан даъвогар Т.Расулова, мустақил талаб билан арз қилмайдиган учинчи шахслар Б.Манназарова, И.Шерданова, Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Г.Элмуродов, адвокат С.Кадировнинг иштирокида, Даъвогар Расулов Турдихол Курбановнанинг жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнага нисбатан “Меросхўр деб топиш, қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан ўз улушини натура шаклда бўлиб бериш ҳамда уйга киритиш ҳақида”ги 2-1904-2101/3342-сонли фуқаролик ишини кўриб чиқиб, суд қуйидагиларни, АНИҚЛАДИ: Даъвогар Расулов Турдихол Курбановна жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнага нисбатан “Қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан ўз улушини натура шаклда бўлиб бериш ҳамда уйга киритиш ҳақида”ги даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси ФПКнинг 44-моддаси 2қисмига кўра, Даъвогар билдирилган талабларнинг асосини ёки предметини ўзгартиришга, қўшимча талаблар тақдим этишга, даъво талабларининг миқдорини оширишга ёхуд камайтиришга, улардан тўлиқ ёки қисман воз кечишга ҳақли. Суд мажлисида қўшимча даъво ариза тақдим этиб, унда жавобгарлар Шердонова Ихбол Қурбоновна, марҳум Шердонов Боймуротнинг турмуш ўртоғи Шердонова Улхон ва 7 нафар фарзандлари Шерданов Мамадамин Боймуродович, Шерданова Зайнаб Баймуратовна, Шердонова Наргиза Баймуратовна, Шерданова Насиба Баймуратовна, Шердонова Ойсоат Баймуратовна, Шердонова Рузихол Боймуратовна ва Шердонова Гулноз Баймуратовналарни меросхўр деб топиб, меросхўрларни мерос улушларини белгилаб беришни сўраган. Суд мажлисида сўралган даъвогар Расулов Турдихол Курбановна ўз тушунтиришида, даъво аризаси талабларини қўллаб-қувватлаб унда келтирилган важларни такрорлаб, Жарқўрғон тумани Бешбулоқ маҳалласи Обод кўчасида 1 Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 30 мартда реестрда 20210161800/2375-рақами билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 2004 йил 17 апрелда вафот этган Шерданова Сара Улуғовнага тегишли мол-мулкнинг 1/5 қисмига ўзи яъни Расулов Турдихолнинг меросхўрлиги тасдиқланганлигини, ушбу мерос уй-жойнинг Бутаярова Зулфия, Бутаярова Мухаббат, Шерданова Айнахол, марҳум Бутаярова Гулшодларга тегишли 4/5 қисми очиқда қолдирилганлигини, Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 16 июлда реестрда 20210161800/5021-рақами билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли мол-мулкнинг 2/5 қисмига ўзи яъни Расулов Турдихолнинг меросхўрлиги тасдиқланганлигини, ушбу мерос мол-мулкнинг Шерданова Айнахол, Шерданова Икбол, марҳум Шерданов Боймуротга тегишли 3/5 қисми очиқда қолдирилганлигини, Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 19 июлда реестрда 20210161800/5066-рақами билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 2004 йил 17 апрелда вафот этган Шерданова Сара Улуғовнага тегишли мол-мулкнинг 4/5 қисмига жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнанинг меросхўрлиги тасдиқланганлигини, Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 19 июлда реестрда 20210161800/5068рақами билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли мол-мулкнинг 1/5 қисмига жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнанинг меросхўрлиги тасдиқланганлигини, низоли уй-жойнинг марҳум онаси Шерданова Сара Улуғовна ва марҳум отаси Шерданов Курбонларга тегишли бўлган жами 3/10 қисмига қонун бўйича меросга бўлган гувоҳнома олганлигини билдириб, марҳум отаси Шерданов Курбонга тегишли низоли мерос мол-мулкка жавобгарлар Шердонова Ихбол Қурбоновна, марҳум Шердонов Боймуротнинг турмуш ўртоғи Шердонова Улхон ва 7 нафар фарзандлари Шерданов Мамадамин Боймуродович, Шерданова Зайнаб Баймуратовна, Шердонова Наргиза Баймуратовна, Шерданова Насиба Баймуратовна, Шердонова Ойсоат Баймуратовна, Шердонова Рузихол Боймуратовна ва 2 Шерданов Курбонларга тегишли бўлган низоли мерос уй-жой бўлган жами 3/10 қисм мерос улушини натура шаклда бўлиб беришни ҳамда Жарқўрғон тумани Бешбулоқ маҳалласи Обод кўчасида жойлашган уй-жойга мажбурий тартибда киритишни сўради. Суд мажлисида сўралган жавобгар Шердонова Ихбол Қурбоновна ўз тушунтиришида, низоли уй-жой отасига тегишли эканлигини, уй-жойга бўлган мерос улушидан нотариал тартибда воз кечганлигини билдириб, ўзига тегишли мерос улушини опаси Турдихол ва синглиси Айнахолга тенг тақсимлаб бериш ҳақида ёзма ариза тақдим этиб, суддан ишни қонуний кўриб чиқишни сўради. Суд мажлисида сўралган мустақил талаб билан арз қилмайдиган учинчи шахс Б.Манназарова низоли мерос мулки марҳум отасига тегишли эканлигини, опаси Расулов Турдихол Курбановна учун уй-жойга бўлган мерос улушидан воз кечганлигини баён қилиб, суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд мажлисида сўралган Жарқўрғон туман хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов ўз тушунтиришида, низоли мерос мол-мулк бўйича 2021 йил 30 мартда реестрда 20210161800/2375-рақами билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги, 2021 йил 16 июлда реестрда 20210161800/5021-рақами билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги ва 2021 йил 19 июлда реестрда 20210161800/5068-рақами билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномаларни тасдиқлаганлигини, тарафларни мерос мулкка нисбатан қонунда белгиланган тартибда меросхўрлиги тасдиқланганлигини баён қилиб, суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинган жавобгарлар Шерданова Айнахол Курбановна, Шердонова Улхон, Шерданов Мамадамин Боймуродович, Шерданова Зайнаб Баймуратовна, Шердонова Наргиза Баймуратовна, Шерданова Насиба Баймуратовна, Шердонова Ойсоат Баймуратовна, Шердонова Рузихол Боймуратовна ва Шердонова Гулноз Баймуратовналар ва мустақил талаб билан арз қилмайдиган учинчи шахслар Нормаматова Ҳабиба Баҳтиёр қизи, Нормаматова Матлуба Баҳтиёр қизи ва Бутаярова Мухаббат Тухтаевналар суд мажлисига узрли 3 Суд мажлисида жавобгар Шерданова Айнахол Курбановна ҳозирги кунда Россия Федерациясида эканлиги ҳақида маҳалла далолатномаси тақдим этилган. Шу боис, суд фуқаролик ишини уларга нисбатан қисмини Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексининг 220-моддаси тартибида кўриб чиқишни лозим топди. Суд иш материаллари билан танишиб чиқиб, ишда иштирок этган шахсларнинг тушунтиришларини эшитиб, ишда мавжуд бўлган ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга асосан даъвони қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 41моддасига кўра ҳар бир шахс мулкдор бўлишга ҳақли. Аниқланишича, Шерданов Курбон ва Худайназарова Бурихоллар 1956 йил 1 октябр куни қонуний никоҳдан ўтган ҳолда турмуш қуришган, ушбу ҳақида Жарқўрғон туман ФҲДЁ бўлимида 98-сонли далолатнома ёзуви қайд этилган. Уларнинг биргаликдаги турмушлари давомида ўрталарида уч нафар, яъни: 1958 йил 1 февралда Шерданова Бибисултон Курбоновна; 1959 йил 2 июлда Шерданова Иқбал Курбоновна; 1956 йил 11 майда Шерданов Баймурат Курбанович исмли фарзандлари туғилган. Шерданов Баймурат Курбанович 2014 йил 7 майда вафот этган. Шерданов Баймурат Курбановичнинг 7 нафар фарзанди бор, яъни: 1979 йил 8 апрелда Шерданова Зайнаб Баймуратовна; 1981 йил 3 майда Шерданов Мамадамин Баймуратович; 1983 йил 19 майда Шерданова Наргиза Баймуратовна; 1985 йил 19 декабрда Шерданова Насиба Баймуратовна; 1988 йил 11 июнда Шерданова Ойсоат Боймуратовна; 1990 йил 1 апрелда Шерданова Рўзихол Баймуратовна; 1993 йил 22 февралда Шерданова Гулноз Баймурот қизи исмли фарзандлари туғилган. Шунингдек, Шерданов Курбон ва Шерданова (Улугова) Саралар 1975 йил 30 июнда қонуний никоҳдан ўтган ҳолда турмуш қуришган, ушбу ҳақида Жарқўрғон туман ФҲДЁ бўлимида 42-сонли далолатнома ёзуви қайд этилган. Шерданов Курбон 1985 йил 6 декабрда, Шерданова (Улугова) Сара 2004 йил 17 апрелда вафот этган. 4 1961 йил 20 июлда Шерданова Турдихол Курбановна; 1976 йил 18 июлда Шерданова Айнахол Курбановна исмли фарзандлари туғилган. Шерданова (Улугова) Саранинг биринчи турмушидан ҳам уч нафар, яъни: 1968 йил 12 ноябрда туғилган Бутаярова Зулпия Тухтаевна; 1970 йил 22 июлда туғилган Бутаярова Гулшод Тухтаевна; 1972 йил 24 февралда туғилган Бутаярова Мухаббат Тухтаевна исмли фарзандлари бўлган. Шерданова (Улугова) Сара фуқаро Шерданов Курбон билан қонуний никоҳдан ўтгач, ўзининг биринчи турмушидаги уч нафар Зулпия, Гулшод ва Мухаббат исмли фарзандлари билан биргаликда низоли бўлган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ маҳалласи Обод кўчасидаги уй-жойда яшаб келишган. Бутаярова Гулшод Тухтаевна 2004 йил 25 январда вафот этган. Унинг 2 нафар, яъни: 1992 йил 16 ноябрда туғилган Нормаматова Ҳабиба Баҳтиёр қизи; 1994 йил 16 августда туғилган туғилган Нормаматова Матлуба Баҳтиёр қизи исмли фарзандлари бор. Аниқланишича, Жарқўрғон туман маъмурий судининг 2019 йил 18 октябрдаги ҳал қилув қарорига кўра, аризачи Расулова Турдихол Курбановнанинг мансабдор шахсга мажбурият юклаш ҳақидаги аризаси қаноатлантирилган. Унга кўра, Сурхондарё вилояти Ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхонаси Жарқўрғон туман филиали зиммасига марҳум Шерданова Сарага Жарқўрғон тумани Бешбулоқ маҳалласида жойлашган уй-жой ва ер майдонига кадастр ҳужжатларини тайёрлаш ва давлат рўйхатига олиш мажбурияти юклатилган. Суднинг мазкур ҳал қилув қарори асосида Сурхондарё вилояти Ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхонаси Жарқўрғон туман филиали томонидан 2020 йил 8 июнь куни Жарқўрғон тумани Бешбулоқ маҳалласида жойлашган 3000 кв.метр ер майдонида жойлашган, умумий фойдаланиш майдони 114,26 кв.метр, қурилиш ости майдони 168,7 кв.метр, яшаш майдони 114,26 кв.метр бўлган уй-жой марҳум Шерданова Саранинг номига давлат рўйхатидан 5 кадастр рақами берилган. Жарқўрғон туман ҳокимининг 2020 йил 16 ноябрдаги Қ1899-сонли қарорига кўра, марҳум Шерданова Саранинг умумий ер майдони 0,50 гектар бўлиб, шундан 0,20 гектар ер участкасига мерос қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи, қолган 0,30 гектар ер майдонига доимий фойдаланиш ҳуқуқи ҳамда марҳум Шерданова Саранинг ер участкасида жойлашган, литер 0001 бир қаватли етти хонадан иборат яшаш уйи бўлиб, яшаш майдони – 98,14 кв.метр, фойдаланиш майдони – 114,26 кв.метр, литер 0002 молхона, қурилиш майдони – 40,0 кв.метр литерлар билан биргаликда биноиншоотларга нисбатан эгалик ҳуқуқи берилган. Жарқўрғон туман ҳокимининг 2020 йил 16 ноябрдаги Қ-1899-сонли қарори ҳам айнан Жарқўрғон туман маъмурий судининг 2019 йил 18 октябрдаги ҳал қилув қарори асосида қабул қилинган. Ўзбекистон Республикаси давлат солиқ қўмитаси ҳузуридаги кадастр агентлиги Давлат кадастрлар палатаси Сурхондарё вилоят бошқармасининг 2021 йил 7 апрелдаги №17222212/R-А1670608-сонли кўчмас мулк объектига бўлган ҳуқуқнинг давлат рўйхатидан ўтказиллганлиги тўғрисидаги давлат реестрида Жарқўрғон тумани Бешбулоқ маҳалласи Обод кўчаси 41 А уй Расулова Турдихол Курбановнанинг номига мерос қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи берилган. Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 30 мартда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/2375-сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 2004 йил 17 апрелда вафот этган Шерданова Сара Улуғовнага тегишли мол-мулкнинг 1/5 қисмига Расулов Турдихол Курбановнанинг меросхўрлиги тасдиқланган ва ушбу мерос уй-жойнинг Бутаярова Зулфия, Бутаярова Мухаббат, Шерданова Айнахол, марҳум Бутаярова Гулшодларга тегишли 4/5 қисми очиқда қолдирилган. Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 16 июлда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/5021-сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли молмулкнинг 2/5 қисмига қизи Расулов Турдихол Курбановнанинг 6 Боймуротга тегишли 3/5 қисми очиқда қолдирилган. Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 19 июлда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/5066-сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 2004 йил 17 апрелда вафот этган Шерданова Сара Улуғовнага тегишли мол-мулкнинг 4/5 қисмига қизи Шерданова Айнахол Курбановнанинг меросхўрлиги тасдиқланган ва ушбу мерос мол-мулкнинг 1/5 қисмига Расулов Турдихол Курбановнага 2021 йил 30 мартда қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисида гувоҳнома берилганлиги қайд этилган. Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 19 июлда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/5068-сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли мол-мулкнинг 1/5 қисмига қизи Шерданова Айнахол Курбановнанинг меросхўрлиги тасдиқланган ва ушбу мерос мол-мулкнинг 2/5 қисмига Расулов Турдихол Курбановнага 2021 йил 16 июлда қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисида гувоҳнома берилганлиги қайд этилиб, Шерданова Икбол, марҳум Шерданов Боймуротга тегишли 2/5 қисми очиқда қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси ФК нинг 1113-моддасига кўра, мерос очилган пайтда мерос қолдирувчига тегишли бўлган, унинг ўлимидан кейин ҳам бекор бўлмайдиган барча ҳуқуқ ва мажбуриятлар мерос таркибига киради. Ўзбекистон Республикаси ФКнинг 1135-моддасига кўра, мерос қолдирувчининг болалари (шу жумладан фарзандликка олинган болалари), эри (хотини) ва ота-онаси (фарзандликка олувчилар) тенг улушларда қонун бўйича биринчи навбатдаги ворислик ҳуқуқига эга бўладилар. Шу кодекснинг 1146моддасига кўра, мерос очилган жойдаги нотариус меросхўрнинг илтимосига кўра унга меросга бўлган ҳуқуқи тўғрисида гувоҳнома бериши шарт. Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 30 мартда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/2375-сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 2004 йил 17 апрелда вафот этган Шерданова Сара Улуғовнага тегишли 7 билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 16 июлда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/5021сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли молмулкнинг 2/5 қисмига қизи Расулов Турдихол Курбановнанинг меросхўрлиги тасдиқланган бўлиб, ушбу меросга бўлган гувоҳномаларга асосан марҳум Шерданова Сара Улуғовна ва марҳум Шерданов Курбонларнинг биргаликдаги никоҳи давомида орттирилган низоли мерос мулк бўлган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ маҳалласи Обод кўчасида жойлашган уйжойнинг 3/10 қисмига Расулов Турдихол Курбановна меросхўр ҳисобланади. Шунингдек, Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 19 июлда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/5066сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 2004 йил 17 апрелда вафот этган Шерданова Сара Улуғовнага тегишли мол-мулкнинг 4/5 қисмига қизи Шерданова Айнахол Курбановнанинг меросхўрлиги ва Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 19 июлда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/5068сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли мол-мулкнинг 1/5 қисмига қизи Шерданова Айнахол Курбановнанинг меросхўрлиги тасдиқланган бўлиб, марҳум Шерданова Сара Улуғовна ва марҳум Шерданов Курбонларнинг биргаликдаги никоҳи давомида орттирилган низоли мерос мулк бўлган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ маҳалласи Обод кўчасида жойлашган уй-жойнинг 5/10 қисмига Шерданова Айнахол Курбановна меросхўр ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2011 йил 20 июлдаги “Судлар томонидан мерос ҳуқуқига оид қонунчиликнинг қўлланилиши тўғрисида”ги 5-сонли қарорининг 20-бандида, фуқаролик кодекси 1150-моддасига мувофиқ, меросхўрлар ўртасида меросни тақсимлаш, ундан улуш ажратиш тўғрисида келишувга эришилмаган тақдирда, тақсимот улардан исталган бирининг талаби бўйича суд тартибида амалга оширилади. 8 Шердонов Боймурот марҳум Шерданов Курбоннинг қонун бўйича меросхўрлари бўлганлиги сабабли Жарқўрғон туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Б.Элмуродов томонидан 2021 йил 19 июлда тасдиқланган реестр рақами 20210161800/5068-сон билан қайд этилган қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли мерос мол-мулкка қонун бўйича меросга бўлган гувоҳнома олиш учун мурожаат қилмаганликлари сабабли уларга тегишли 2/5 қисм мерос улуши очиқда қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси ФКнинг 1140-1-моддасида, агар васиятнома бўйича ёки қонун бўйича ворисликка чақирилган меросхўр мерос очилганидан кейин уни қабул қилиб олишга улгурмасдан вафот этган бўлса, унга тегиши керак бўлган меросни қабул қилиб олиш ҳуқуқи унинг қонун бўйича меросхўрларига, агар барча мерос мол-мулк васият қилинган бўлса, унинг васият бўйича меросхўрларига ўтади (мерос трансмиссияси). Вафот этган меросхўрга тегишли меросни қабул қилиб олиш ҳуқуқи унинг меросхўрлари томонидан умумий асосларда амалга оширилиши мумкин. Шерданов Боймурот 2014 йил 7 майда вафот этган. 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли мерос мол-мулкнинг 1/5 (1/10) қисмига Шерданов Боймурот 2014 йил 7 майда вафот этганлиги сабабли унинг турмуш ўртоғи Шердонова Улхон Раджаповна ва 7 нафар фарзандлари Шерданов Мамадамин Боймуратович, Шерданова Зайнаб Баймуратовна,Шердонова Наргиза Баймуратовна, Шерданова Насиба Боймуратовна, Шерданова Ойсоат Боймуратовна,Шерданова Рузихол Боймуратовна ва Шердонова Гулноз Боймурод қизилар меросхўр ҳисобланади. Шунингдек, 1985 йил 6 декабрда вафот этган Шерданов Курбонга тегишли мерос мол-мулкнинг 1/5 (1/10) қисмига Шерданова Ихбол меросхўр ҳисобланади. Шу боис, суд даъвогарнинг жавобгарлар Шерданова Ихбол ва марҳум Шерданов Боймуротнинг турмуш ўртоғи Шердонова Улхон Раджаповна ва 7 нафар фарзандлари Шерданов Мамадамин Боймуратович, Шерданова Зайнаб Баймуратовна,Шердонова Наргиза Баймуратовна, Шерданова Насиба Боймуратовна, Шерданова Ойсоат Боймуратовна,Шерданова Рузихол Боймуратовна ва Шердонова Гулноз Боймурод қизиларни меросхўр деб топиш ҳақидаги даъво талабини қаноатлантиришни лозим топди. 9 мерос улушидан умуман воз кечган. Жавобгарлар Шерданова Улхон Раджаповна 2024 йил 11 март куни, Шердонова Наргиза Баймуратовна 2024 йил 31 январь куни, Шерданова Насиба Боймуратовна 2024 йил 9 март куни, Шерданова Ойсоат Боймуратовна 2024 йил 4 март куни , Шерданова Рузихол Боймуратовна 2024 йил 22 январь куни ва Шердонова Гулноз Боймурод қизи 2024 йил 22 январь куни ўзларига тегишли улушдан даъвогар Расулова Турдихол фойдасига воз кечган. Жавобгарлар Шерданов Мамадамин Боймуратович 2022 йил 02 март куни, Шерданова Зайнаб Баймуратовна 2021 йил 07 декабрь куни ўзларига тегишли улушдан жавобгар Шерданова Айнахол фойдасига воз кечган. Меросни тақсимлаш, ундан улуш ажратиш масаласини ҳал қилиш юзасидан суд-қурилиш техникавий экспертизаси тайинланган бўлиб, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги Х.Сулаймонова номидаги Республика суд экспертиза марказининг 13.05.2024 йилдаги 29/33-(544)16.1Z704, 29/33(544)16.3Z705 ва 29/33-(544)31.1Z706-сонли суд-қурилиш техника экспертизасининг хулосасида: Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000,0 кв.м бўлган 7 хонали уй-жойни харажат усулида ҳисоблаганда ва ердан фойдаланиш ҳуқуқ таққослаш йўли билан аниқланган баҳоси билан биргаликдаги экспертиза ўтказиш кунидаги баҳоси 836.733.327 сўмни ташкил этади. Низоли бўлган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000, кв.м бўлган 7 хонали уйжойни ер майдони билан 3/10 қисмини алоҳида ажратиб кўрсатишда тўғри келадиган яшаш ва умумий майдонлари ШНК 2.08.01-05 “Турар жой бинолари” (12) ҳамда ШНК 2.07.0103 “Шаҳарсозлик. Шаҳар ва қишлоқ манзилгоҳларни режалаштириш ва қуриш” (13) талабларига жавоб беради. Бу уй-жойни ер майдони билан тенг улушдан чекинган ҳолда 3/10 қисмини алоҳида ажратиб кўрсатиш мумкин ва қуйидаги вариант тавсия этилади; 3/10 қисм улуш эгасига: уй-жойдаги литер 0001-яшаш уйининг 3 ва 6-сонли яшаш хоналари 7-сонли дахлизлар тегишли бўлади, бу қисм эгасига уй-жойга ҳуқуқий ҳужжат бўйича тегишли бўлган ер майдонининг 600,0 м2 қисми тегишли бўлади.(1 ва 2 иловага қаралсин.) 10 идеал ҳиссасига нисбатан 7,25 м2 га кўп. Ушбу томонга тўғри келадиган қурилмаларнинг баҳоси 72.657.050 сўмни ташкил этади, бу эса 3/10 улушга тўғри келадиган идеал ҳиссасига нисбатан -5.383.782 сўмга кам (батафсил тадқиқот қисмда баён этилган). Низоли бўлган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000,0 кв.метр бўлган 7 хонали уй-жойни кадастр ҳужжатида акс эттирилган биноларнинг харажат усулида ҳисоблаганда ва ер майдонни ердан фойдаланиш ҳуқуқи таққослаш йўли билан аниқланган баҳоси билан биргаликдаги экспертиза ўтказиш кунидаги баҳосининг 3/10 қисм улуш қиймати 251.019.998 сўмни ташкил этади. (батафсил тадқиқотда баён этилган.) Шундай ҳолда суд, мазкур экспертиза хулосасидан келиб чиқиб, мерос мулк бўлган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000,0 кв.метр бўлган 7 хонали уй-жойнинг 3/10 қисми ер майдони билан тенг улушдан чекинган ҳолда 3/10 қисми яъни уй-жойдаги 0001-яшаш уйининг 3 ва 6-сонли яшаш хоналари 7-сонли дахлизлар тегишли бўлади, бу қисм эгасига уй-жойга ҳуқуқий ҳужжат бўйича тегишли бўлган ер майдонининг 600,0 м2 қисмини даъвогар Расулова Турдихол Курбановнага натура шаклида бўлиб беришни (экспертиза хулосасининг 1-иловасида чизмада яшил ранг билан белгиланган) ҳамда мерос мулкнинг 3/10 қисмга бўлиниши юзасидан ушбу томонга тўғри келадиган қурилмаларнинг баҳоси 72.657.050 сўмни ташкил этганлигини, бу эса 3/10 қисм улушга тўғри келадиган идеал ҳиссасига нисбатан -5.383.782 сўмга кам эканлигини инобатга олиб, жавобгар жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнадан даъвогар Расулова Турдихол Курбановнанинг фойдасига 5.383.782 сўмни компенсация тариқасида ундиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 1153моддасига кўра, мерос очилгунга қадар уч йил мобайнида мерос қолдирувчи билан биргаликда яшаган меросхўрлар мерос тақсимланишида мерос таркибидан уй-жой, квартира ёки бошқа турар жойни, шунингдек уй-жой ашёлари ва рўзғор буюмларини олишда имтиёзли ҳуқуққа эга бўладилар. Мерос қолдирувчи билан мол-мулкка нисбатан умумий мулк ҳуқуқига эга бўлган меросхўрлар мерос тақсимланишида мерос таркибидан умумий мулк бўлган мол-мулкни асл ҳолида олишда имтиёзли ҳуқуққа эга бўладилар. 11 тақсимотида қатнашаётган бошқа меросхўрларнинг мулкий манфаатларига риоя этилиши лозим. Агар мазкур ҳуқуқларни амалга ошириш натижасида меросни ҳосил қилувчи мол-мулк бошқа меросхўрларга тегишли улушларни бериш учун етарли бўлмаса, имтиёзли ҳуқуқни амалга ошираётган меросхўр уларга тегишли пул ёки мол-мулк товонини тўлаши лозим. Экспертиза хулосасига кўра мерос уй-жойнинг умумий баҳосидан келиб чиқиб, уй-жойнинг (1/10) қисми 83.673.332,7 сўмни ташкил этади. Ишни судда кўриш жараёнида жавобгарлар Шердонова Улхон Раджаповна, Шердонова Наргиза Баймуратовна, Шерданова Насиба Боймуратовна, Шерданова Ойсоат Боймуратовна,Шерданова Рузихол Боймуратовна ва Шердонова Гулноз Боймурод қизилар ўзига тегишли улушдан даъвогар Расулова Турдихол фойдасига воз кечган. Жавобгар Шерданова Ихбол Курбоновна суд мажлисида оғзаки ва ёзма тушунтириш бериб, 2021 йил 9 декабрь куни ўзига тегишли улушдан умуман воз кечганлигини ва суддан ўзига тегишли улушни Расулова Турдихол ва Шерданова Айнахолга тенг тақсимлаб беришни сўради. Шундай ҳолда суд, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 1153-моддаси 3-қисмини, мерос уй-жойда узоқ йилдан буён жавобгар яшаб келганлигини, мерос мулкнинг 5/10 қисми жавобгар Шерданова Айнахолга тегишли эканлигини, бундан ташқари, марҳум Шерданов Боймуротнинг 1/5 (1/10) қисм улушига-мерос трансмиссияси бўйича меросхўр деб топилган жавобгарлар Шерданов Мамадамин Боймуратович ва Шерданова Зайнаб Баймуратовналар ўзларига тегишли 1/80 қисм улушларини берганлигини, жавобгар Шерданова Ихбол Курбановна ўзига тегишли 1/5 (1/10) қисм улушининг 1/20 қисм улушини беришга розилигини инобатга олиб, мерос мулк бўлган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000,0 кв.метр бўлган 7 хонали уй-жойнинг 2/10 қисмини ҳам жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнада қолдириб, мерос уй-жойнинг қизил чизмада кўрсатилган ва чегаралар белгиланган қисми литер 0001яшаш уйининг 1,2 ва 4-сонли яшаш хоналари 5-сонли дахлизлари, 0002 литерда жойлашган молхона ва ер майдонининг 1.400,0 м2 қисмини жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнанинг эгалигида қолдиришни лозим топади. Шу боис суд, мерос мулк бўлган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000,0 12 пул қиймати (83.673.332,7:2=41.836.666 сўм) 41.836.666 сўм ва Шерданов Боймуротнинг 1/5 (1/10) қисм улушига-мерос трансмиссияси бўйича меросхўр деб топилган жавобгарлар Шердонова Улхон Раджаповна, Шердонова Наргиза Баймуратовна, Шерданова Насиба Боймуратовна, Шерданова Ойсоат Боймуратовна,Шерданова Рузихол Боймуратовна ва Шердонова Гулноз Боймурод қизиларнинг ҳар бирига тегишли бўлган 1/80 қисм улушларининг пул қиймати (83.673.332,7:8=10.459.166,5 сўмга тенг, 6х10.459.166,5=62.754.999 сўм) 62.754.999 сўм жами 104.591.665 сўмни жавобгар Шерданова Айнахол Курбоновнадан даъвогар Расулова Турдихол Курбоновна фойдасига ундиришни лозим деб топади. Суд даъвогарнинг Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган уй-жойга киритиш ҳақидаги даъво талабини муҳокама қилиб қуйидагиларга кўра асосли деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси ФКнинг 164-моддасига кўра, мулк ҳуқуқи шахснинг ўзига қарашли мол-мулкка ўз хоҳиши билан ва ўз манфаатларини кўзлаб эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш, шунингдек ўзининг мулк ҳуқуқини, ким томонидан бўлмасин, ҳар қандай бузишни бартараф этишни талаб қилиш ҳуқуқидан иборатдир. Мулк ҳуқуқи муддатсиздир. Ўзбекистон Республикаси “Мулкчилик тўғрисида”ги Қонунининг 1-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида мулкий ҳуқуқ тан олинади ва қонун билан муҳофаза этилади. Мулкдор ўзига тегишли мол-мулкка ўз ихтиёрига кўра эгалик қилади, ундан фойдаланади ва уни тасарруф этади. Мулкдор ўз мол-мулкига нисбатан қонунга зид бўлмаган ҳар қандай хатти-ҳаракатларни қилишга ҳақлидир. У мулкдан қонун ҳужжатлари билан тақиқланмаган ҳар қандай хўжалик ёки бошқа фаолиятни амалга оширишда фойдаланиши мумкин. Мулкдор ўзига қарашли мол-мулкка эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф қилиш ҳуқуқини бошқа шахсларга беришга фақат ўзи ҳақлидир. Ўзбекистон Республикаси қонунларида кўзда тутилган ҳолларда, мулкдорнинг зиммасига бошқа шахсларнинг унинг мулкидан чекланган тарзда фойдаланишига йўл қўйиш вазифаси юкланиши мумкин. Бундай ҳолатда даъвогарнинг Жарқўрғон тумани 13 3 ва 6-сонли яшаш хоналари 7-сонли дахлизлар бўлган ер майдонининг 600,0 м2 қисмига нисбатан мулк ҳуқуқи вужудга келганлигини инобатга олиб даъво талабини қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси ФПКнинг 138-моддаси 1-қисмига кўра “ҳал қилув қарори қайси тарафнинг фойдасига чиқарилган бўлса, суд шу тарафга иккинчи тарафдан, гарчи бу тараф давлат даромадига тушадиган суд харажатларини тўлашдан озод этилган бўлса-да, иш бўйича қилинган ҳамма харажатларни ундириб беради”. Ўзбекистон Республикаси ФПКнинг 141-моддаси 1қисмига кўра, “ишни кўриш билан боғлиқ бўлган ва даъвогар тўлашдан озод қилинган суд чиқимлари ҳамда давлат божи жавобгардан арз қилинган талабларнинг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда давлат даромадига ундирилади” деб белгиланган. Суд қурилиш экспертизаси учун даъвогар Расулова Турдихол Курбановна томонидан 7.752.000 сўм ва судга даъво ариза беришда 680.000 сўм давлат божи ва 19.000 сўм почта харажати амалга оширилган. Шу сабабли суд, жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнадан даъвогар Расулова Турдихол Курбановнанинг фойдасига 680.000 сўм давлат божини, 19.000 сўм почта харажатини ҳамда 7.752.000 сўм экспертиза харажатларини жами 8.451.000 сўмни суд харажатлари сифатида ундиришни лозим деб топади. Суд давлат божи масаласини муҳокама қилиб, Ўзбекистон Республикаси ФПКнинг 138, 141-моддаларига ҳамда “Давлат божи тўғрисида”ги қонунига асосан даъво предметининг миқдори 836.733.327 сўм эканлигини, шу сумманинг 4 фоизи бўйича, яъни 33.469.333 сўм давлат божи ундирилишини, ундирилиши керак бўлган давлат божидан дастлаб тўланган 490.000 сўм давлат божини чегириб ташлаб, даъвогар Расулова Турдихол Курбановнадан унга тегишли улуш миқдорининг 4 фоизи миқдорида, яъни (3/10 қисм улуш қиймати 251.019.998 сўм 251.019.998+104.591.665=355.611.663х4%=14.224.467) (14.224.467-490.000=13.734.467)13.734.467 сўм давлат божини давлат фойдасига; Жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнадан унга тегишли улуш миқдорининг 4 фоизи миқдорида, яъни 19.244.867 сўм 481.121.664х4%=19.244.867) миқдорида ва уйга 14 киритиш талаби бўйича 680.000 сўм миқдорида давлат божини давлат фойдасига ундиради. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикаси фуқаролик процессуал кодексининг 249-253-моддаларини қўллаб, Қ И Л А Д И: Даъвогар Расулов Турдихол Курбановнанинг жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнага нисбатан “Меросхўр деб топиш, қонун бўйича меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномага асосан ўз улушини натура шаклда бўлиб бериш ҳамда уйга киритиш ҳақида”ги даъво аризаси қаноатлантирилсин. Мерос мулки ҳисобланган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000, кв.м бўлган 7 хонали уй-жойни ер майдони билан тенг улушдан чекинган ҳолда 3/10 қисми яъни уй-жойдаги литер 0001-яшаш уйининг 3 ва 6-сонли яшаш хоналари 7-сонли дахлизлар ва ер майдонининг 600,0 м2 қисми даъвогар Расулов Турдихол Курбановнага натура шаклида бўлиб берилсин. Даъвогар Расулов Турдихол Курбановна Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000, кв.м бўлган 7 хонали уй-жойнинг литер 0001-яшаш уйининг 3 ва 6сонли яшаш хоналари 7-сонли дахлизлар ва ер майдонининг 600,0 м2 қисмига мажбурий тартибда киритиб қўйилсин. Даъвогар Расулов Турдихол Курбановна фойдасига жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнанинг ҳисобидан 109.975.448 сўм ундирилсин. Мерос мулки ҳисобланган Жарқўрғон тумани Бешбулоқ МФЙда жойлашган умумий ер майдони 2000,0 кв.метр бўлган 7 хонали уй-жойни ер майдони билан тенг улушдан чекинган ҳолда 7/10 қисми яъни қизил чизмада кўрсатилган ва чегаралар белгиланган қисми литер 0001-яшаш уйининг 1,2 ва 4-сонли яшаш хоналари 5-сонли дахлизлари, 0002 литерда жойлашган молхона ва ер майдонининг 1400 м2 қисми жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнанинг эгалигида қолдирилсин. Даъвогар Расулов Турдихол Курбановнанинг ҳисобидан давлат фойдасига 13.734.467 сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнанинг ҳисобидан давлат фойдасига 19.924.867 сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар Шерданова Айнахол Курбановнадан даъвогар Расулов Турдихол Курбановнанинг фойдасига 8.451.000 сўм суд 15 харажатлари ундирилсин. Ҳал қилув қароридан норози томон ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига шикоят қилишга, прокурор протест келтиришга ҳақли. 16