Решение #1277901 Гражданские

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ  йил май ойининг  куни фуқаролик ишлари бўйича  шаҳар судининг очиқ суд мажлиси ўз биносида бўлиб,  этувчи судья .,  ёрдамчиси  котибалигида, даъвогар    жавобгар  шаҳар ҳокимлигига нисбатан бузилишга тушган умумий овқатланиш шахобчаси учун компенсация ундириш тўғрисидаги даъвоси бўйича юритилган --/сонли фуқаролик ишини кўриб чиқиб, суд қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И:     судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, унда ва суд мажлисида берган кўрсатмасида, ФИБ  шаҳар суди томонидан  йил  октябрь куни чиқарилган ҳал қилув қарори билан даъвогар  жавобгарлар  шаҳар ҳокимлиги ва  шаҳар архитектура ва қурилиш бошқармаси, “ деҳқон бозори” очиқ турдаги акциядорлик жамияти ва  вилоят ҳокимлигига нисбатан зарар суммаларини ундириш ва ер майдони ажратиб беришни юклаш ҳақидаги ҳал қилув қарори қисман қаноатлантирилиб, даъвогар  фойдасига бузилган умумий овқатланиш шахобчаси учун .. сўм ундириб берилиб,  шаҳар ҳудудидан  кв.м. ер майдони ажратиб бериш мажбурияти юклатилганлигини, ҳозирги кунга қадар  шаҳар судининг ҳал қилув қарори жавобгарлар томонидан ижро қилинмаганлигини баён қилиб, бузилишга тушган умумий овқатланиш шахобчасини бугунги кундаги бозор қийматини аниқлаб, компенсация пул маблағини ажратиб беришни сўради.   шаҳар ҳокимлиги суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинган бўлсада, суд мажлисларига келмади, шунга кўра суд фуқаролик ишини   ФПКнинг -моддасига асосан кўриб чиқишни лозим топади.  мажлисига манфаатдор шахс сифатида жалб қилинган    суд мажлисида даъвогарнинг даъвосини қўллаб қувватлашини, компенсация пулларини даъвогар акаси    олишига эътирози йўқлигини баён қилиб, тушунтириш берди.  мажлисига манфаатдор шахс сифатида жалб қилинган    ва    ҳозирги вақтда чет давлатда эканлиги, уларнинг яшаш манзили аниқ эмаслиги сабабли суд фуқаролик ишини   ФПКнинг -моддасига асосан кўриб чиқишни лозим топади. , даъвогарнинг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини таҳлил қилиб ва уларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. , марҳум   .. йилда вафот этган, бу ҳақда  шаҳар -сон ФҲДЁ бўлимининг .. йилдаги -сон далолатнома ёзуви мавжуд.   ФКнинг -моддасига кўра, ворислик васият ва қонун бўйича амалга оширилади.  бўйича ворислик васият мавжуд бўлмаса ёхуд бутун мероснинг тақдирини белгиламаса, шунингдек ушбу  белгиланган бошқа ҳолларда амалга оширилади.   -моддаси -қисмига кўра, мерос очилган пайтда мерос қолдирувчига тегишли бўлган, унинг ўлимидан кейин ҳам бекор бўлмайдиган барча ҳуқуқ ва мажбуриятлар мерос таркибига киради.  кўринадики, даъвогар низо бўйича даъвогар сифатида тараф бўла олади.   ФПКнинг -моддасига кўра ҳар қандай манфаатдор шахс бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқи ёхуд қонун билан қўриқланадиган манфаатини ҳимоя қилиш учун қонунда белгиланган тартибда судга мурожаат қилишга ҳақли.  кодекснинг -моддасида суд далилларга ишнинг ҳамма ҳолатларини жамлаб, уларни суд мажлисида қонунга амал қилган ҳолда, ҳар тарафлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо бериши, ҳар бир далил алоқадорлик, мақбуллик ва ишончлилик нуқтаи назаридан, далилларнинг мажмуи эса етарлилик нуқтаи назаридан баҳоланиши лозимлиги, ҳеч бир далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмаслиги қайд қилинган.  суд   йил  майдаги “ ҳал қилув қарори ҳақида”ги -сонли қарори -бандига кўра, ҳал қилув қарори, у процессуал ҳуқуқ нормаларига қатъий риоя қилинган ҳолда ва ушбу ҳуқуқий муносабатга нисбатан қўлланилиши лозим бўлган моддий ҳуқуқ нормаларига мос равишда қабул қилинган, зарур ҳолларда қонун ўхшашлиги ёки ҳуқуқ ўхшашлигини қўллашга асосланган бўлсагина, қонуний ҳисобланади. ,  шаҳар собиқ  туман ҳокимининг  йил  декабрдаги -К-сонли қарори билан марҳум    деҳқон бозори ҳудудидан майдони , кв.м. бўлган ошхона тегишли деб эгалик ҳуқуқи тан олинган.  шаҳар ҳокимининг  йил  март кунги -Қ-сонли қарори билан марҳум   тегишли бўлган бино бузилишлиги ва унинг аризаси асосида  бозорининг собиқ полиз экинлари савдо қилинадиган павильон ҳудудидан лойиҳага асосан шахсий дўкон қуришга рухсат берилиши белгиланган.  шаҳар ҳокимининг  йил  май кунги -Қ-сонли қарорига асосан    деҳқон бозори ҳудудида лойиҳа асосида озиқ-овқат махсулотлари дўконлари мажмуаси қуриб битказилганда майдони , кв.м. савдо дўкони товон тариқасида ва собиқ -автокорхона ўрнида лойиҳа асосида қурилаётган савдо мажмуаси қуриб битказилгандан сўнг иккита савдо дўкони товон сифатида бепул бириктириш белгиланган.  ҳоким қарори ижроси таъминламаганлиги сабабли   ФИБ  шаҳар судига жавобгарлар  шаҳар ҳокимлиги,  шаҳар ҳокимлиги архитектура ва қурилиш бошқармаси, “ деҳқон бозори” очиқ турдаги акциядорлик жамияти ва  вилоят ҳокимлигига нисбатан зарар суммаларини ундириш ва ер жой ажритб беришни юклаш ҳақида даъво аризаси билан мурожаат қилган. ФИБ  шаҳар судининг .. йилдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантирилиб, жавобгар  шаҳар ҳокимлигидан даъвогар   бузилган умумий овқатланиш шахобчаси учун .. сўм бинони баҳоланган суммаси ундирилган ҳамда  шаҳар ҳокимлигига даъвогар    шаҳар ҳудудидан  кв.м. ер майдони ажратиб бериш юклатилган.  ишлари бўйича  вилоят суди кассация инстанциясининг .. йилдаги ажрими билан даъвогар   жавобгар  шаҳар ҳокимлиги, очиқ акциядорлик жамияти “ деҳқон бозори”га нисбатан келтирилган зарарни ундириш, ер майдони ажратиб бериш мажбуриятини юклаш ҳақидаги даъво аризаси юзасидан чиқарилган фуқаролик ишлари бўйича  шаҳар судининг  йил  октябрдаги ҳал қилув қарори бекор қилиниб, даъво аризаси юзасидан юритилган фуқаролик иши иш юритишдан тугатилган.  инстанциясининг ажримига асос сифатида даъвогарнинг судлов ҳайъатига  шаҳар судига бошқа мазмундаги ариза билан мурожаат қилганлиги боис, мазкур фуқаролик ишидаги даъво аризасидан воз кечиш ҳақидаги аризаси асос бўлган. ФИБ  шаҳар судининг сўровига асосан  кадастрлар палатаси  вилояти бошқармаси  шаҳар филиалининг .. йилдаги /-сонли хатига кўра,   тегишли умумий овқатланиш шахобчаси учун компенсация ажратиш тўғрисидаги фуқаролик иши кўрилаётганлиги ҳамда  шаҳар ҳокимининг .. йилдаги -Қ-сонли қарори билан лойиҳа асосида  деҳқон бозори ҳудудидан майдони  кв.м. ҳамда собиқ автокорхона ҳудудидан майдони , кв.м.дан иккита ажратилган савдо дўконлари тўғрисида  кадастрлари палатаси  шаҳар филиалида маълумот йўқлиги маълум қилинган. , ФИБ  шаҳар судининг сўровига асосан  шаҳар қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги бўлимининг .. йилдаги -сонли хатига кўра,  шаҳар ҳокимининг  йил  майдаги -Қ-сонли қарори асосида товон тариқасида савдо дўкони ёки ер майдони ва компенсация пулини ажратилган ёки ажратилмаганлиги тўғрисидаги масала бўйича шаҳар қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги бўлимида маълумот сақланмаслиги сабабли, ушбу саволга шаҳар ҳокимлигидан маълумот олиш мақсадга мувофиқлиги маълум қилинган.    кодексининг -моддасига мувофиқ, агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин.   ФКнинг -моддасида « ҳуқуқишахснинг ўзига қарашли мол-мулкка ўз ҳоҳиши билан ва ўз манфаатларини кўзлаб эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш, шунингдек ўзининг мулк ҳуқуқини, ким томонидан бўлмасин, ҳар қандай бузишини бартараф этишни талаб қилиш ҳуқуқига эга.  ҳуқуқи муддатсиз»лиги кўрсатилган.    кодексининг -моддасига асосан  дахлсиздир ва қонун билан қўриқланади.  дахлсизлиги мулкдорга қарши турган барча субъектларнинг мулк ҳуқуқини бузишдан ўзларини сақлашларидан иборатдир.  мол-мулкини олиб қўйишга, шунингдек унинг ҳуқуқларини чеклашга фақат қонунларда назарда тутилган ҳоллардагина йўл қўйилади. -жой кодексининг -моддасига кўра, юридик шахсга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган уй, бошқа иморатлар, иншоотлар, дов-дарахтлар жойлашган ер участкаси олиб қўйилган ҳолда унга аввалгисига тенг қийматли мол-мулк берилади ва етказилган бошқа зарарлар ўрни қопланади ёхуд давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаси олиб қўйилиши оқибатида етказилган зарар тўлалигича қопланади. ,    йил  ноябрдаги -сон қарори билан тасдиқланган “ участкалари олиб қўйилиши ва олиб қўйилаётган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объектлари мулкдорларига компенсация бериш тартиби тўғрисида”ги низомнинг бандига мувофиқ, мулкдор ва ташаббускор ўртасида юзага келадиган низо бўйича келишувга эришилмаган тақдирда — ушбу низо суд тартибида кўриб чиқилади.     -моддасига кўра, ғайриқонунии харакат (харакатсизлик) туфайли фуқаронинг шахсига ёки молмулкига етказилган зарар шунингдек юридик шахсга етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ хажмда қопланиши лозим.   -жой кодексининг -моддасига кўра, ер участкалари давлат ёки жамият эҳтиёжлари учун олиб қўйилиши муносабати билан фуқаролар мулкида бўлган уйлар (квартиралар) бузилган тақдирда, мулкдорларга уларнинг танлови бўйича ва тарафлар келишувига кўра, уй-жой майдонининг ижтимоий нормасидан кам бўлмаган саҳндаги, барча қулайликлари бўлган, аввалгисига тенг қимматли бошқа турар жой мулк қилиб берилади ҳамда дов-дарахтларнинг бозор қиймати тўланади ёхуд бузилаётган уй (квартира), бошқа иморатлар, иншоотлар ва дов-дарахтларнинг бозор қиймати, шунингдек ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қиймати тўлиқ ҳажмда тўланади.  уйнинг (квартиранинг) ёки ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қиймати берилаётган уй-жойнинг ёки ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қийматидан ортиқ бўлган тақдирда, бу фарқ мулкдорга компенсация қилиниши лозим.    кодекснинг -моддасига кўра, ер участкаси ёки унинг бир қисми давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун ер эгасининг розилиги билан ёки ердан фойдаланувчи ва ижарачи билан келишилган ҳолда тегишинча туман, шаҳар, вилоят ҳокимининг қарорига ёхуд     қарорига биноан олиб қўйилади.  кодекснинг -моддасида “ эгалари, ердан фойдаланувчилар, ер участкаларининг ижарачилари ва мулкдорлари фаолиятига давлат, хўжалик органлари ва бошқа органлар ҳамда ташкилотларнинг, шунингдек улар мансабдор шахсларининг аралашуви тақиқланади.  эгалари ҳуқуқларининг бузилиши натижасида етказилган зарар (шу жумладан бой берилган фойда) тўла ҳажмда қопланиши керак.  шахсларга берилган ер участкалари давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун мазкур шахсларнинг хоҳишига кўра туман, шаҳар, вилоят ҳокимининг қарори билан аввалги ер участкаси билан айнан бир хил ер участкаси ажратилгач, шу ер участкаси олиб берилаётган корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар олиб қўйилаётган ер участкасининг ўрнига янги жойда уй-жой, ишлаб чиқариш бинолари ва бошқа иморатларни қуриб берганидан кейин ҳамда бошқа барча зарарлар тўла ҳажмда қопланганидан кейин олиб қўйилиши мумкин”лиги назарда тутилган. , шу  -моддасида “ эгалари ва мулкдорларига ерлар олиб қўйилган тақдирда етказилган зарарнинг ўрни тўла ҳажмда қопланиши керак”лиги кўрсатилган.    йил  сентябрдаги “ мулкни ҳимоя қилиш ва мулкдорлар ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида”ги ЎРҚ--сон  -моддасига кўра, мулкдор ўз ҳуқуқларининг ҳар қандай бузилиши, гарчи бу бузилишлар эгалик қилишдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаса ҳам, бартараф этилишини талаб қилиши мумкин.  ҳуқуқни амалга оширишда давлат органлари мулкдорга кўмаклашиши шарт.    йил  ноябрдаги -сон “ ва юридик шахсларнинг мулк ҳуқуқлари кафолатларини таъминлаш ҳамда ер участкаларини олиб қўйиш ва компенсация бериш тартибини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорининг -банди “г” кичик бандига кўра кўчмас мулк объектини бузиб ташлаш тўғрисидаги қарорни қабул қилишга олиб қўйилаётган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объекти мулкдорига келишувда, низо мавжуд бўлган бўлган ҳолларда эса суд қарорида, белгиланган компенсация тўлиқ тақдим этилгандан сўнг йўл қўйилади.    йил  июндаги “ участкаларини компенсация эвазига жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйиш тартиб-таомиллари тўғрисида”ги -сонли  -моддасида яшаш учун мўлжалланмаган объект жойлашган ер участкаси олиб қўйилганда тарафларнинг келишувига кўра ҳуқуқ эгасига, қоида тариқасида, ўша туманда (шаҳарда) ёки ҳуқуқ эгасининг танловига кўра бошқа туманда (шаҳарда) жойлашган, майдони аввалги яшаш учун мўлжалланмаган объектнинг умумий майдонидан кичик бўлмаган, аввалгисига тенг қийматли яшаш учун мўлжалланмаган объект мулк қилиб берилади.  учун мўлжалланмаган объект олиб қўйилган ер участкасида қурилаётган объектдан берилган тақдирда, ушбу яшаш учун мўлжалланмаган объект топшириладиган пайтга қадар ташаббускорнинг маблағлари ҳисобидан ҳуқуқ эгасига яшаш учун мўлжалланмаган объект вақтинчалик ижарага берилади.  этилган қонун талабларидан келиб чиқиб,   бино иншоотлари бузилиши ва унга тенг миқдорда ер майдони ажратилиши ҳақида  шаҳар ҳокимининг қарори қабул қилинганлиги муносабати билан шаҳар ҳокимлиги унга етказилган ҳар қандай зарарни тўлиқ қоплаб бериши лозим. “  ” МЧЖ нодавлат суд экспертиза ташкилотининг .. йилдаги --()./-сонли судга оид қурилиш техникавий экспертизаси бўйича берган хулосасида,  шаҳар  деҳқон бозори ҳудудида жойлашган бузилишга тушган ошхонанинг биносини бугунги кундаги бозор баҳосини индексни қўллаган ҳолда .. сўм, .. йилдаги -()./-сонли судга оид қурилиш техникавий экспертизаси бўйича берган хулосасида,  шаҳар  деҳқон бозори ҳудудида жойлашган бузилишга тушган ошхонанинг ер майдони кадастр ҳужжатларига асосан , кв.м. бозор баҳоси таққослаш усулида ўтказиш вақтидаги ҳисобий-бозор баҳоси .. сўмни ташкил қилиши қайд этилган. ..+..=..    йил  ноябрдаги -сон “ ва юридик шахсларнинг мулк ҳуқуқлари кафолатларини таъминлаш ҳамда ер участкаларини олиб қўйиш ва компенсация бериш тартибини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорининг -боб, -бандининг а) кичик бандида олиб қўйилган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объектларининг бозор қиймати; б) кичик бандида эса олиб қўйилган ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қиймати компенсация қилиб берилиши белгиланган. , марҳум   тегишли  шаҳар  деҳқон бозори ҳудудида жойлашган бузилишга тушган ошхона ҳокимлик томонидан бузилганлиги тўлиқ ўз исботини топган деб ҳисоблайди ҳамда бугунги кунга қадар шаҳар ҳокимлиги томонидан мулкдор ва унинг меросхўрларининг мулк ҳуқуқлари бузилган бўлсада, шаҳар ҳокимлиги бузилган ошхона биноси ва ер учун компенсация тўлаб бермай келаётганлиги тўлиқ исботини топди. , даъвогар    даъво талабини муҳокама қилиб, қайд этилган қонун талаблари ва иш ҳолатларидан келиб чиққан ҳолда,  шаҳар ҳокимининг қарори билан марҳум   тегишли бўлган  шаҳар  деҳқон бозори ҳудудида жойлашган ошхона биноси бузилиши мулк ҳуқуқининг батамом тугатилишига асос бўлганлигини, бузилган бино ўрнига ҳокимият томонидан компенсация қилинмаганлигини, бузилган бино ўрнига ер майдони ажратилиши лозимлиги белгиланганлигини, бироқ  шаҳар хокимлиги томонидан даъвогарга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган нотурар-жой биноси бузилиб, ўрнига ер майдони ажратиб берилмаганлиги ёки кўчмас мулкнинг қиймати бозор баҳосида компенсация тарзида тўлаб берилмаганлигини, фуқаролик иши юзасидан қонуний тартибда олинган экспертиза хулосаси асосида нотурар-жойнинг қурилиш ва ердан фойдаланиш ҳуқуқининг баҳоси ҳамда даъвогарга етказилган зарар аниқланганлигини, марҳум   ва унинг меросхўрлари қарийиб  йилдан буён мулкидан маҳрум этилганлигини, унга товон тариқасида на ер майдони, на биноси учун пул компенсация ажратиб берилмаганлигини инобатга олиб, даъвони қаноатлантириб, жавобгар  шаҳар ҳокимлиги ҳисобидан   қонуний меросхўри    фойдасига бузилган ошхона биноси учун жами .. сўм компенсация ундиришни лозим деб топади.   ФПК -моддасининг -қисмига кўра, ҳал қилув қарори қайси тарафнинг фойдасига чиқарилган бўлса, суд шу тарафга иккинчи тарафдан, гарчи бу тараф давлат даромадига тушадиган суд харажатларини тўлашдан озод этилган бўлса-да, иш бўйича қилинган ҳамма харажатларни ундириб бериши ҳақидаги талабига кўра даъвогар томонидан дастлаб тўланган . сўм давлат божи ва . сўм почта ҳаражатини ҳамда даъвогар томонидан экспертиза ўтказиш учун тўланган .. сўм пулни ҳокимиятдан    фойдасига ундириб беришни лозим деб ҳисоблайди.    йил  январдаги “ божи тўғрисида”ги  илованинг -банди “а” кичик бандига асосан мулкий хусусиятга эга бўлган даъво аризалардан даъво баҳосининг  фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг  бараваридан кам бўлмаган миқдорида давлат божи ундирилади.  кўра суд, жавобгардан давлат фойдасига .. сўм давлат божини ундиришни лозим топади. , суд   ФПКнинг -моддаларини қўллаб, Қ А Р О Р Қ И Л А Д И:     жавобгар  шаҳар ҳокимлигига нисбатан бузилишга тушган умумий овқатланиш шахобчаси учун компенсация ундириш тўғрисидаги даъво аризаси қаноатлантирилсин.   шаҳар ҳокимлиги ҳисобидан    фойдасига бузилган ошхона биноси ва ердан фойдаланиш ҳуқуқининг баҳоси учун .. сўм миқдорида пул компенсация ундирилсин.   шаҳар ҳокимлигидан давлат фойдасига .. сўм миқдорида давлат божи ундирилсин.  қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали  вилоят судининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят берилиши ёхуд прокурор протест келтириши мумкин.  этувчи: .