Решение #2801485 economic_new

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья – ****ғаев Кассацияинстанцияси судида маърузачи судья – ****қобилов Тафтишинстанцияси судида маърузачи судья – Х.Турсунов САМАРҚАНД ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Самарқандшаҳри ****6йил7 апрель Самарқанд вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясида **** раислигида, ҳайъат аъзолари Ў.Мурадов ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси А.Қахоровнинг котиблигида, “****” фермер хўжалиги вакили****(**** йил 12 декабрдаги 12-сонли ишончнома ва 42-сонлиадвокатликордериасосида), **** вакили **** (**** йил 6 январдаги ****-сонли ишончнома асосида), эркин тингловчилар ****, **** ва **** иштирокида, ****нинг “****” фермер хўжалигига нисбатан берилган даъво аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган**** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 1 декабрдаги ҳал қилув қарори ва Самарқанд вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 9 февралдаги қарори устидан “****” фермер хўжалиги томонидан берилган тафтиш шикоятини иш билан бирга Самарқанд вилоят суди биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: **** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) “****” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан **** туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, унда жавобгар томонидан Пахтачи тумани Фай МФЙ ҳудудида қурилиш ости ****,3 кв.метр бўлган Гипс кукунлари ишлаб чиқариш бинолари ўзбошимчалик билан қонун ҳужжатларида назарда тутилган қурилиш соҳасидаги рухсат бериш тартиб-таомилларига риоя қилинмаган ҳолда қурилиш олиб борилаётганлиги сабабли ушбу объектда тўлиқ бузиш ишларини амалга ошириш тўғрисида қарор чиқариш сўралган. Биринчи инстанция судининг **** йил 1 декабрдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилган. Самарқанд вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 9 февралдаги қарори билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Иш юзасидан қабул қилинган суд қарорлари устидан жавобгар тафтиш тартибида шикоят билан мурожаат қилиб, унда **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 1 декабрдаги ҳал қилув қарори ва Самарқанд вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 9 февралдаги қарорини бекор қилишни сўраган. 2 Бунга асос қилиб,иш кассация инстанциясида кўрилиши давомида улар томонидан биринчи инстанция суди томонидан **** этишга процессуал имконият яратиб берилмаган далиллар **** **** этганлиги, унга кўра суд хужжатига асосан бузиш **** юклатилган объект қурилишида 3(уч)нафар фуқаро (жисмоний шахс)ларнинг ҳиссадорлиги (улуш қўшувчи) мавжудлиги **** шартномавий-ҳуқуқий муносабат предмети бўлган шартномалар **** этилганлиги, аммо кассация инстанцияси қуйидаги асосларга кўра ишнинг **** ҳолатларини нотўғри талқин этиб, шикоятни қаноатлантиршдан рад этишда **** **** хулосага келганлиги, даъвогар даъво талабидаги Самарқанд вилояти, Пахтачи тумани “Фай” МФЙ ҳудудида қурилаётган гипс кукунлари ишлаб чиқариш биноларини бузиш ишларини амалга оширишни сўраган қисмида ҳиссадор (улуш қўшувчи) фуқаро (жисмоний шахс)лар жавобгар билан шартномалар тузганлиги, улар томонидан кассация инстанциясига жавобгар билан фуқаролар ****, **** ва **** ўртасида тузилган “Гипс кукунлари ишлаб чиқариш цехи **** қурилишида улушдор сифатида иштирок этиш тўғрисида”ги **** йил 14 июндаги ****-сонли, **** йил 26 июндаги ****- нли ҳамда **** йил 25 ацрелдаги ****-сонли шартномалар такдим этилганлигини, шартномаларга асосан жавобгар фуқаролар ****, **** ва **** киритган маблағлари эвазига қурилиш ишлари якунлангандан сўнг, фуқароларга умумий майдони **** м2бўлган гипс ишлаб чиқариш цехининг бир қисмини расмийлаштириб беришни ўз зиммасига олганлигини, объект қурилишида улуш қўшиб қатнашган 3 нафар фуқароларнинг мулкий манфаатлари иш (низо)да мавжудлиги, бундай ҳолатда, даъво талабидаги объектнинг бузилиши 3 нафар фуқароларнинг ҳуқуқ ва **** бевосита дахл қилишини, бироқ кассация инстанция суди гўёки шартномалар **** жавобгар билан фуқаролар ўртасидаги фуқаровий ҳуқуқий муносабатларни юзага келтириб, жавобгар томонидан ўзбошимчалик билан қурилган бинолар бўйича ушбу фуқароларни ҳуқуқ ва **** вужудга келишига олиб келмайди деган мазмунда ушбу ҳолатларни нотўғри талқин этиб якуний хулосага келганлигини кўрсатган. Суд муҳокамасида иштирок этган жавобгар вакили тафтиш шикоятида келтирилган **** такрорлаб, шикоятни қаноатлантиришни, суд қарорларини бекор қилиб,иқтисодий суд ишини судга тааллуқлилигига кўра биринчи инстанция судида кўриб чиқиш учунфуқаролик ишлари бўйича судига ўтказишнисўради. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили тафтиш тартибидаги шикоятга эътироз билдириб, шикоятни қаноатлантиришни рад қилишни ва суд қарорларини ўз кучида қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати,тарафлар вакилларинингтушунтиришларинитинглаб, шикоятдаги **** иш ҳужжатлари билан биргаатрофличамуҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўрасуд қарорларини бекор қилиб,жавобгарнинг тафтиш шикоятини қаноатлантиришни,иш материалларинифуқаролик ишлари бўйича судигаюборишнива иқтисодий суд ишиниишюритишдантугатишни лозим топади. Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодекси(матнда ИПК деб юритилади)нинг ****6-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий 3 ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлигини иш материаллари бўйича текширади.Бу **** Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Судлар томонидан иқтисодий ишларини тафтиш тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида”**** йил 25 июндаги21-сонли қарорининг 23-бандида таъкидланган. Иш ҳужжатларига кўра, Пахтачи туман ҳокимининг **** йил 16 сентябрдаги ****-Қ сонли қарори билан жавобгарга унинг фойдаланишидаги **** қ-контуридаги мелиоратив тайёргарлик босқичидаги ерлардан “Молхона бинолари” қуриш учун ер участкаси танланган. “Молхона бинолари” қуриш учун **** йил 3 ноябрдаги ****-сонли Архитектура режалаштириш топшириғи (АРТ) олинган ва “Файз қурилиш лойиҳа” **** томонидан ишлаб чиқарилган лойиҳа-смета ҳужжатларини келишиш бўйича Самарқанд вилоят Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги бошқармаси Архитектура ва шаҳарсозлик кенгаши ишчи органининг **** йил 17-апрелдаги ****-сонли хулосаси берилган. Шундан кейин, “НаврийПрожект Экспертиза”********йил 29-сентябрдаги ****-сонли экспертизахулосаси берилган. Даъвогар томонидан олиб борилган назорат функциялари натижаларига кўра, жавобгар томонидан Пахтачи тумани Фай МФЙ ҳудудида Гипс кукунлари ишлаб чиқариш биноси қурилиши шаҳарсозлик ҳужжатлари расмийлаштирилмасдан ҳамда қурилиш соҳасида даъвогарни белгиланган тартибда хабардор қилмасдан қурилиш ишларини амалга оширганлиги аниқланиб, ушбу объектда қурилиш ишларини тўхтатиш тўғрисида жавобгарга **** йил 22 октябрда ****-сонли ва **** йил 3 февралда ****-сонли ёзма кўрсатмалар берилган. Даъвогар мутахассиси ****ҳидовнинг **** йил 20 октябрдаги маълумотномасида, Пахтачи тумани Фай МФЙ ҳудудида жавобгар томонидан ўзбошимчалик билан Гипс кукунлари ишлаб чиқариш бинолари қурилиш ишларини лойиҳа-смета ҳужжатлари экспертизаси ва қурилиш ишларини бошлаш учун даъвогар рухсатномасини олмасдан қурилиш ости ер майдони ****,3 кв.метр ер майдонда қуриш ишлари амалга оширилаётганлиги аниқланганлигибаёнқилинган. Шундан сўнг, жавобгар томонидан объектда тегишли рухсатнома олинмасдан қурилиш ишлари амалга оширилганлиги сабабли даъвогар даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. Аниқланишича, ишҳужжатларида мавжуд бўлганжавобгар ва фуқаролар ****, **** ва **** ўртасида тузилган “Гипскукунлари ишлаб чиқариш цехи **** қурилишида улушдор сифатида иштирок этиш тўғрисида”ги **** йил 14 июндаги ****-сонли, **** йил 26 июндаги ****-сонли ҳамда **** йил 25 апрелдаги ****-сонли шартномаларбўйича******** йил 28 апрелдаги 18-сонли тўлов ордери асосида **** сўм,******** йил 27 июндаги 34-сонли тўлов ордери асосида **** сўм ва******** йил 17 июндаги 22-сонли тўлов ордери асосида **** сўм тўлаган. Демак, мазкур холатда шартномалар асосида жавобгар билан фуқаролар ****, **** ва **** ўртасида тузилган “Гипс кукунлари ишлаб чиқариш цехи **** қурилишида улушдор сифатида иштирок этиш тўғрисида”ги шартномалари 3 (уч)нафар фуқароларнинг манфаатлари мавжуд.Бундай ҳолатда даъво 4 талабидаги Пахтачи тумани Фай МФЙ ҳудудида қурилиш ости ****,3 кв.метр бўлган Гипс кукунлари ишлаб чиқариш бинолари ўзбошимчалик билан қонун ҳужжатларида назарда тутилган қурилиш соҳасидаги рухсат бериш тартибтаомилларига риоя қилинмаган ҳолда қурилиш олиб борилаётганлиги сабабли ушбу объектда тўлиқ бузиш ишларини амалга оширилиши эса 3 (уч)нафар фуқаролар ****, **** ва ****нинг ҳуқуқ ва **** бевосита дахл қилади. Бироқ, биринчи инстанция суди ушбу ҳолатларга аниқлик киритмасдан даъвони қаноатлантириш **** **** хулосага келган. Ўз навбатида,кассацияинстанцияси судиҳамҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш **** тўхтамга келган. Чунки, ишнинг иқтисодий судга тааллуқлилигиИПК25 ва 26-моддаларининг талабларидан келиб чиққан ҳолда аниқланади. Бунда судга тааллуқлилик бошланиб бўлган иқтисодий процессда ҳам ўзгариши мумкинлигини эътиборга олиш керак, масалан, процессга процессуал муносабатлар иштирокчилари **** эга бўлмаган шахслар - жисмоний шахслар ёки юридик шахслар бўлмаган ташкилотлар ва бошқаларнинг жалб этилиши муносабати билан. Бу **** Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 24-майдаги 13-сонли қарори 22-бандининг иккинчи хатбошисида ҳам тушунтириш берилган. ИПК 311-моддасининг иккинчи қисмига кўра, агар даъво аризаси (ариза) судга тааллуқлилик қоидаларини бузган ҳолда иш юритишга қабул қилинганлиги ишни кўриш кўриб чиқиш жараёнида аниқланса, иқтисодий суд иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга ўтказиш ва иқтисодий суд ишини юритишни тугатиш тўғрисида **** чиқаради. Қуйи инстанциясудларитомонидан ишнинг судга тааллуқлилигига риоя қилинмаган.Яъни, мазкур ишнинг натижаси3 (уч)та жисмоний шахсларфуқаролар****, **** ва ****нинг қонуний ҳуқуқ ва **** бевосита таъсир қилишини инобатга олиб, ушбу шахсларни ишда иштирок этиш учун жалб қилиб, иқтисодий суд иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра фуқаролик ишлари бўйича судга ўтказиш чоралари кўрилмаган. Мазкур ҳолатда биринчивакассацияинстанция судларитомонидан иш ҳолатлари тўлиқ аниқланмасдан, процессуал ҳуқуқ нормалари бузилган ҳолда судга тааллуқлилик қоидаларига риоя қилинмасдан, иш мазмунан кўриб чиқилган ҳамда процессуал муносабатлар иштирокчилари **** эга бўлмаган шахслар жисмоний шахсларнинг ҳуқуқ ва **** тўғрисида қарор қабул қилинган. ИПК ****8-моддасига мувофиқ, суд ҳужжатининг ноқонунийлиги ёки асоссизлиги ҳал қилув қарорини, қарорни ёки **** ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. ИПК****7-моддаси биринчи қисмининг7-бандига кўра, ушбу Кодекс ****-моддаси бешинчи қисмининг7-бандиданазарда тутилган асослар мавжуд бўлган ****, ҳал қилув қарорини, қарорни бекор қилишга ва иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборишга ****. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъатибиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори вакассацияинстанция судинингқарорини бекор қилишни, иқтисодий суд 5 иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра биринчи инстанция судида кўриб чиқиш учунфуқаролик ишлари бўйича****туманлараросудига юборишни, иқтисодий суд ишини юритишни тугатишни,жавобгарнинг тафтишшикоятиниқаноатлантиришни лозим топади. Биринчи инстанция суди ишни жисмоний шахслар иштирокида кўриб чиқиб, иш бўйича қонуний ва асослантирилган суд ҳужжати қабул қилиши ҳамдасуд **** ****лозим бўлади. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг25, 311,****, ****6-****9, ****11-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қарорқилади: Жавобгар “****” фермер хўжалигининг тафтиш тартибидаги шикояти қаноатлантирилсин. **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 1 декабрдаги ҳал қилув қарори ва Самарқанд вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 9 февралдаги қарорибекор қилинсин. Иш материаллари фуқаролик ишлари бўйича****туманлараро судига юборилсин. Иқтисодий суд ишини юритиш тугатилсин. Мазкур қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Раислик қилувчи: **** ҳайъат аъзолари: Ў.Мурадов ****