Решение #2815321 economic_new

4-1501-2603/79-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фарғона шаҳри 2026 йил 3 февраль Фарғона туманлараро иқтисодий суди судьяси И.С.Турсунов раислигида, судья ёрдамчиси Ш.Умаровнинг суд мажлиси котиблигида, Фарғона шаҳар прокурори катта ёрдамчиси О.Холматовнинг қатнашувида, даъвогар вакили Д.Фозилов (2026 йил 2 декабрь кунги 439-сонли ишончномага асосан)нинг -------------------------------------------” давлат муассасаси, жавобгар "-------------------------------------------" масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 3399316,60 сўм асосий қарз, 1000000 сўм пеня ва суд харажатлари ундириш тўғрисидаги ишни суд, ўз биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Иш ҳужжатларига қараганда, даъвогар Фарғона вилоят ҳокимлиги ҳузуридаги “ --------------------------------------------” давлат муассасаси – ижарага берувчи (келгусида даъвогар деб юритилади) ва "-------------------------------------------" масъулияти чекланган жамияти – ижарага олувчи (келгусида жавобгар деб юритилади), ўртасида 03.01.2025 йил куни 433/25-сонли, ер участкаси ёки бино иншоотни ижарага бериш бўйича шартнома тузилган. Ушбу ижара шартномасига кўра, Марғилон шаҳар “Наврўз” МФЙда ташкил этилган “Наврўз” КСЗнинг 25-лотдаги умумий майдони 600,00 кв.м бўлган ер участкасини 31.12.2025 йил кунига қадар ижарага берилган. Шартноманинг 1.1-бандида бир ойлик ижара суммаси 262136 сўм этиб белгиланган. Шартноманинг 2.1-бандига асосан, ер участкасининг ижараси бўйича тўловларни ҳар ойнинг 10-санасигача олдиндан 100 фоиз олдиндан тўлаш белгиланган. Бироқ жавобгар ижара тўловларини тўлиқ амалга оширмасдан келган. Даъвогар томонидан, тўловларни тўлаши ҳақида жавобгарга юборилган талабномалар оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли, даъвогар Фарғона вилоят ҳокимлиги ҳузуридаги “-------------------------------------------” давлат муассасаси судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар "--------------------------------------------" масъулияти чекланган жамиятидан 3399316,60 сўм асосий қарз, 1000000 сўм пеня ва суд харажатлари ундиришни сўраган. Фарғона туманлараро иқтисодий судининг 2026 йил 12 январь кунги ажрими билан иш 2026 йил 29 январь кунида соддалаштирилган тартибда кўриб чиқиш учун тайинланган. Суднинг 2026 йил 29 январь кунги ажрими билан иш даъво иши юритишнинг умумий қоидалари бўйича кўриб чиқилиши ва иш 2026 йил 3 февраль куни соат 14-55да бўлиб ўтадиган суд мажлисига тайинланган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 170-моддасининг учинчи қисмига кўра, ишни кўриш вақти ва жойи тўғрисида тегишли равишда хабардор қилинган жавобгар иқтисодий суднинг мажлисига келмаса, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Жавобгар ишни кўриш вақти ва жойи тўғрисида тегишли равишда хабардор қилинган бўлса-да, уларнинг вакили суд мажлисига келмаганлиги боис, суд низони жавобгарни йўқлигида ҳал қилиниши мумкин деб топади. Суд мажлисида даъвогар вакили кўргазма бериб ва маълумотнома тақдим этиб, жавобгар ижара объектидан фойдаланиб келганлигини, ижара объекти далолатнома орқали, жавобгарга топширилганлигини, жавобгар томонидан асосий қарздорлик бугунги кунда тўлиқ тўланганлигини баён қилиб, даъвони пеня қисмини камайтирилиши эътирози йўқлигини, шу боис даъвони қисман қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида прокурор ўз фикрини баён этиб, даъвони қисман қаноатлантиришни сўради. Суд ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг ҳамда прокурор фикрини тинглаб, суд мажлисидаги кўргазмаларини, тақдим қилган ва ишдаги ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 535-моддасига кўра, мулк ижараси шартномаси бўйича ижарага берувчи ижарага олувчига ҳақ эвазига мол-мулкни вақтинча эгалик қилиш ва фойдаланиш ёки фойдаланиш учун топшириш мажбуриятини олади. Фуқаролик кодексининг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, лозим даражада бажарилиши керак. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида 03.01.2025 йил куни 433/25-сонли, ер участкаси ёки бино иншоотни ижарага бериш бўйича шартнома тузилган. Ушбу ижара шартномасига кўра, Марғилон шаҳар “Наврўз” МФЙда ташкил этилган “Наврўз” КСЗнинг 25-лотдаги умумий майдони 600,00 кв.м бўлган ер участкасини ижарага бериш мажбуриятини, жавобгар эса, ижара ҳақи тўлаш мажбуриятини олган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мулк ижараси шартномасига оид фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги Қарорининг 9-бандини 2-қисмида, ижарага олувчининг ижара ҳақини тўлаш мажбурияти ижарага берилган мулк унга топширилган пайтдан бошлаб вужудга келиши тушунтирилган. Ижара объекти далолатнома орқали жавобгар корхонага топширилган. Ижара объектни топшириш ва қабул қилиш далолатномасига асосан, объект жавобгар томонидан қабул қилиб олинган ҳамда томонлар томонидан имзоланиб, муҳр билан тасдиқланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 357-моддасига мувофиқ, шартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун мажбурий бўлиб қолади. Тарафлар ўртасида тузилган ижара шартномаси шартлари жавобгар томонидан бузилиб, ижара ҳақидан бўлган тўловлар ўз вақтида амалга оширилмасдан қарздорликка йўл қўйилган. Ижара шартномасининг 1.1-бандида ижара ҳақи учун тўловлар тўлаш муддати ва тақсимоти белгиланган бўлиб, ушбу тақсимотга кўра, жавобгар томонидан ижара ҳақлари тўлиқ тўланмаган. Натижада жавобгарнинг даъвогар олдида жами 3399316,60 сўм қарздорлик келиб чиққан. Ушбу қарздорлик даъвогар вакилининг кўрсатмалари ҳамда иш ҳужжатлари билан билан ўз тасдиғини топади. Бундай ҳолда, суд даъвони 3 399 316,60 сўм асосий қарз ундириш қисмини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ суд мажлисида даъвогар вакили тақдим этган маълумотномага кўра, бугунги акунда жавобгар асосий қарзни тўлиқ тўлаганлиги қайд этилган. Бу ҳолатда суд даъво талабининг 3399316,60 сўм асосий қарз ундириш талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар даъво аризасида 1000000 сўм пеня ундиришни сўраган. Гарчи тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 4.1-бандида, “Ижарага берувчи” томонидан ижара тўлови ўз вақтида тўламаса “Ижарага олувчи”га ҳар бир кун кечиктирилган кун учун мажбурият бажарилмаган қисмининг 0,4 фоиз миқдорида пеня тўлаши, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ошмаслиги белгиланган бўлса-да, иш ҳолатлар бўйича ижара тўловини “Ижарага олувчи” тўлаши белгиланган. ФКнинг 363-моддасига кўра, суд шартнома шартларини шарҳлашда ундаги сўз ва ибораларнинг асл маъносини эътиборга олади. Шартноманинг шарти аниқ бўлмаса, унинг асл маъноси уни бошқа шартларга ва бутун шартноманинг маъносига таққослаш йўли билан аниқланади. Агар ушбу модданинг биринчи қисмида баён этилган қоидалар шартноманинг мазмунини аниқлаш имконини бермаса, тарафларнинг ҳақиқий умумий хоҳиш-иродаси шартноманинг мақсадини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак. Бунда барча тегишли ҳолатлар, шу жумладан шартнома тузиш олдидан олиб борилган музокаралар ва ёзишмалар, тарафларнинг ўзаро муносабатларида қарор топган амалиёт, иш муомаласи одатлари, тарафларнинг кейинчалик ўзларини қандай тутганлиги эътиборга олинади. Бу ҳолатда суд шартноманинг 4.1-бандида техник хатолик туфайли тарафлар ўрни алмашиб қолган деб ҳисоблайди. Фуқаролик кодексининг 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда, мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Бу ҳоалатда суд, даъвонинг пеня ундириш қисмини ҳам асосли деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 326-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақли эканлиги белгиланган. Шунга кўра, суд даъвогар ва жавобгарнинг мажбуриятни бажариш даражасини ва кредиторнинг манфаатларини инобатга олиб, пеня миқдорини 140 000 сўмга камайтиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддасига кўра, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқоридагиларга кўра суд, даъво талабини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига 140 000 сўм пеня, 412000 сўм давлат божи ва 41200 сўм почта харажати ундиришни, даъвони қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топди. Бинобарин, суд Ўзбекистон Республикаси ФКнинг 234, 236, 357, 535моддалари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176, 177, 178, 179, 180, 186, 259-моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар "--------------------------------------------" масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан, даъвогар Фарғона вилоят ҳокимлиги ҳузуридаги “----------- ---------------------------------” давлат муассасаси фойдасига 140 000 сўм пеня, 412 000 сўм давлат божи ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддатда, Фарғона туманлараро иқтисодий суди орқали, Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Раислик қилувчи И.С.Турсунов