Решение #2816604 economic_new

4-1501-2610/84-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фарғона шаҳри 2026 йил 30 январь Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси А.Имомов, судья ёрдамчиси Д.Рахмонованинг котиблигида, даъвогар “Фарғона вилояти Саноат зоналарини бошқариш дирекцияси” ДМнинг жавобгар “Шукрона давлат боши” МЧЖдан 8 402 085,87 сўм асосий қарз, 2 000 000 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни Фарғона шаҳар прокурорининг катта ёрдамчиси О.Холматов, даъвогар вакили Д.Фозилов (2025 йил 2 декабрдаги 459-сонли ишончнома асосида) иштирокида, суд биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуй даг ларн аниқлади: “Фарғона вилояти Саноат зоналарини бошқариш дирекцияси” ДМ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга мурожаат қ л б, “Шукрона давлат боши” МЧЖ (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан 8 402 085,87 сўм асосий қарз, 2 000 000 сўм пеня ундиришни сўраган. Аниқланишича, жавобгарнинг номи “Shukrona meat food” МЧЖга ўзгарт р лган. “Shukrona meat food” МЧЖ жавобгарга ҳуқуқ й ворис ҳ собланад . Суд мажлисида даъвогар вакили даъво аризаси судга топширилгач жавобгар томонидан тўлов амалга оширилмаганлиги ҳақ да маълум қ л б, даъвони қаноатлант р шн сўради. Суд мажлисида прокурор катта ёрдамчиси даъвони қаноатлант р шн сўради. Суд муҳокамаси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қ л нган жавобгар вакили суд мажлисига келмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 170-моддасининг учинчи қ см га кўра, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қ л нган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қ л н ш мумкин. Бундай ҳолатда суд ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 234-моддасининг иккинчи қ см га кўра, мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда мажбуриятлар ижара шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг 535-моддасига кўра, мулк ижараси шартномаси бўйича ижарага берувчи ижарага олувчига ҳақ эвазига мол-мулкни вақтинча эгалик қ л ш ва фойдаланиш ёки фойдаланиш учун топшириш мажбуриятини олади. Тарафлар ўртас да 2025 йил 3 январда 91/25-сонли мулк ижараси шартномаси тузилган. Шартноманинг 1.1-бандида даъвогар жавобгарга ҳақ эвазига мол-мулк (Наврўз СЗнинг 2-лотидаги умумий майдони 1 900 кв.м ер участкаси)ни вақтинча фойдаланиш учун топшириш, жавобгар эса мол-мулкдан фойдаланганлик учун ҳақн ўз вақтида тўлаб туриш мажбуриятини олган. Шартноманинг 2.1-бандида ижара ҳақ н ҳар ой учун жорий ойнинг 10-санасигача тўлаш белгиланган. Даъвогар мол-мулкни топшириш-қабул қ л ш далолатномаси асосида топширган. Жавобгар эса мол-мулкдан фойдаланганлик учун ҳақн ўз вақтида тўлаб турмаган. Натижада 2025 йил 27 декабрь ҳолат га 8 402 085,87 сўм қарздорл к юзага келган. ФК 544-моддасининг биринчи қ см да ижарага олувчи молмулкдан фойдаланганлик учун ҳақн ўз вақтида тўлаб туриши шартлиги белгиланган. Даъвогар вакилининг судга маълум қ л ш ча, даъво аризаси судга топширилгач жавобгар томонидан тўлов амалга оширилмаган. ФКнинг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунч л к талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўй лад ган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Юқоридагиларга кўра, суд даъвонинг асосий қарз ундириш қ см н қаноатлант р шн лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 2 000 000 сўм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 4.1-бандида ижарага берувчи тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган сумманинг 0,4 фоизи миқдорда, бироқ 50 фоизидан ошмаган миқдорда ижарага олувчига пеня тўлаши белгиланган. ФКнинг 363-моддасига кўра, суд шартнома шартларини шарҳлашда ундаги сўз ва ибораларнинг асл маъносини эътиборга олади. Шартноманинг шарти аниқ бўлмаса, унинг асл маъноси уни бошқа шартларга ва бутун шартноманинг маъносига таққослаш йўли билан аниқланади. Агар ушбу модданинг биринчи қ см да баён этилган қо далар шартноманинг мазмунини аниқлаш имконини бермаса, тарафларнинг ҳақ қ й умумий хоҳиш-иродаси шартноманинг мақсадини ҳ собга олган ҳолда аниқланиши керак. Бунда барча тегишли ҳолатлар, шу жумладан шартнома тузиш олдидан олиб борилган музокаралар ва ёзишмалар, тарафларнинг ўзаро муносабатларида қарор топган амалиёт, иш муомаласи одатлари, тарафларнинг кейинчалик ўзлар н қандай тутганлиги эътиборга олинади. Суд шартноманинг 4.1-банди (ижарага берувчи ижарага олувчига пеня тўлаши)ни шарҳлаб, бунда барча тегишли ҳолатларн , шу жумладан иш муомаласи одатларини эътиборга олиб, шартноманинг 4.1-бандида ижарага берувчи ижарага олувчига эмас, балки ижарага олувчи ижарага берувчига пеня тўлаши белгиланган деб ҳ соблайд . Бундай ҳолатда суд даъвонинг пеня ундириш қ см н асосли деб ҳ соблайд . Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2007 йил 15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатлар н қўллашн нг айрим масалалари ҳақ да”ги 163-сонли қарор н нг 4-бандида ФКнинг 326-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақл л г , неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг 327-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Суд жавобгарнинг мулкий аҳволини эътиборга олиб, пеняни 540 000 сўмга камайтиришни, қолган қ см н қаноатлант р шн рад этишни лозим топади. ИПК 118-моддасининг биринчи қ см да суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлант р лган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, олтинчи қ см да агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақ даг талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунч л кда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳ собга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Юқоридагиларга асосан, ИПКнинг 118, 176-179-моддаларини қўллаб, суд қарор қилади: Даъво қ сман қаноатлант р лс н. Жавобгар “Shukrona meat food” МЧЖдан даъвогар “Фарғона вилояти Саноат зоналарини бошқариш дирекцияси” ДМга 8 402 085,87 сўм асосий қарз, 540 000 сўм пеня, 412 000 сўм давлат божи ва 41 200 сўм почта харажатлари ундирилсин. Даъвонинг қолган қ см н қаноатлант р ш рад этилсин. Ҳал қ лув қарор устидан ҳал қ лув қарор қабул қ л нган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали апелляция тартибида шикоят қ л ш (протест келтириш) мумкин. Судья А.Имомов