Решение #2820232 economic_new

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****йил19 январь Андижон туманлараро иқтисодий суд, судья **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар -Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармаси(“ NDSHIFOLOYIX ” ****манфаатида)нинг жавобгар -“Uz ut M t rs” ****ҳисобидан ****.****.**** сўм қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъвоси бўйича ишни даъвогар вакили - **** (****-сонли ишончнома асосида), жавобгар вакили - ****, **** (YUR/****-сонли ишончнома асосида), “DI MOND ROJE T” **** вакили - **** (03-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, Андижон туманлараро иқтисодий суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъво аризада баён қилинишича,“DI MOND ROJE T” ****ҳамда“ NDSHIFOLOYIX ” ****(кейинги ўринларда матнда “Даъвогар” деб аталади)билан**** йил 25 январда “Ҳуқуқий талабни бошқа шахсга бериш тўғрисида” келишув битими имзоланган. Унга кўра, талабдан бошқа шахс фойдасига воз кечиш келишув битимига асосан дастлабки кредитор“DI MOND ROJE T” ****асосий **** бўйича талаб қилиш ҳуқуқиниши топшириш, янги кредитор“ NDSHIFOLOYIX ” ****эса бу ҳуқуқларни қабул қилиш **** олган. Шу сабаблиЎзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармаси “ NDSHIFOLOYIX ” ****(кейинги ўринларда матнда “Даъвогар” деб аталади)манфаатини кўзлаб, судга даъво ариза билан мурожаат этиб, жавобгар - “Uz ut M t rs” ****(кейинги ўринларда матнда “Жавобгар” деб аталади)ҳисобидан ****.****.**** сўм қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда “Палата” деб юритилади)ишни ўзининг вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда “ИПК” деб юритилади)нинг ****-моддасииккинчиқисмига кўра,иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд **** келмаса, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли суд, ИПКнинг ****-моддасига мувофиқ, ишнипалатавакили иштирокисиз кўриб чиқшни лозим топди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво аризада баён этилган **** такрорлаб, тарафлар ўртасида тузилган лойиҳа пудрат шартномаси бўйича қўшимча **** ишлар **** ундириб беришни сўради. Суд **** жавобгар вакиллари даъвогарнинг **** ўз эътирозларини билдириб, тарафлар ўртасида қўшимча шартнома тузилмаганлигини билдириб, даъво муддати ўтганлигини сабабли даъво аризани рад этишни сўради. Суд **** “DI MOND ROJE T” **** вакили даъвоаризани қўллаб қувватлаб, жавобгар томонидан қўшимча **** ишлар **** ундириб беришни ушбу қарздорлик **** йил 25 январда ҳуқуқий талабни бошқа шахсга бериш тўғрисидаги келишув битимига асосан талаб қилиш ҳуқуқи даъвогарга ўтганлиги сабабли даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантиришни сўради. Суд, тараф вакилларининг кўрсатмаларни тинглаб, иш ҳужжатлари ҳамда **** этилган хужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга кўра даъвони рад қилишни лозим топди: Иш хужжатларидан аниқланишича, “Uz ut M t rs” **** (Буюртмачи) талаби билан “Лойиҳа ишлари бўйича” пудрат танловэълон қилинган вағолиб деб топилган “DI MOND ROJE T” **** (Пудратчи) билан **** йил 05 апрелда ****сонли“Лойиҳа ишлари бўйича” пудрат шартномаситузилган. Шартнома шартларига асосан, “DI MOND ROJE T” **** буюртмачининг топшириғига биноанжавобгарҳудудида лойиҳа-сметаҳужжатларини ва эксперт хулосасини лойиҳа бўйича харид комиссиясининг баённомасига мувофиқ ишлаб чиқиш,жавобгарэса пудратчига **** лойиҳа-смета ҳужжатларини қабул қилиш ва унинг **** тўлаш **** олган. Шартноманинг умумий баҳоси ****.****.**** сўм этиб белгиланган. Шартномага асосан“DI MOND ROJE T” ****ўз **** ****, жавобгаргажами****.****.**** сўмлик **** ишларни07.05.**** йилда 01-сонли ҳисоб-фактурава01-сонли ишларни топшириш-қабул қилиш далолатномасига асосан, 01.07.**** йилда 02-сонли ҳисоб-фактурава02-сонли ишларни топширишқабул қилиш далолатномасига асосан, 12.08.**** йилда 03-сонли ҳисобфактурава03-сонли ишларни топшириш-қабул қилиш далолатномасига асосантопширган.Бироқ, жавобгар томонидан м**** лозим **** ****илмаганлиги, яъни ****.****.**** сўм қисмини тўлаб,****-сонли шартнома бўйича қолган 33.****.**** сўм қисмини ҳамда қўшимча **** ишлар учун ****.****.**** сўм **** тўламаганлиги натижасида жами ****.****.**** сўм (33.****.****+****.****.****)қарздорликка йўл қўйган. Даъвогар жавобгарга қўшимча **** ишлар ****тўлаб бериш юзасидан талабнома билан мурожаатқилган.Бироқ,жавобгарталабноманиоқибатсиз қолдирган. Шу сабабли, даъвогарЎзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасига жавобгар томонидан тўланмай қолган ****.****.**** сўм қарз ва ****.****.**** сўм пеняни ундириш тўғрисида судга мурожаат қилишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасидаъвогарнинг манфаатини кўзлаб судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар ҳисобидан ****.****.**** сўм қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинчалик ЎзР ФК) 8ҳамда ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда ****лойиҳапудрат шартномасидан келиб чиққан. ФК ****-моддасига кўра, лойиҳа ва қидирув ишлари пудрат шартномаси бўйича пудратчи (лойиҳаловчи, қидирувчи) буюртмачининг топшириғи бўйича белгиланган муддатда лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва (ёки) қидирув ишларини**** ****, буюртмачи эса уни қабул қилиб олиш ва **** тўлаш **** олади. Суд, даъвогарнинг **** билан қуйидагича келишмайди. Чунки, тарафлар ўртасида 05.04.**** йилда ****-сонли“Лойиҳа ишлари бўйича” пудрат шартномаситузилган ва шартноманинг умумий баҳоси ****.****.**** сўм қилиб белгиланган. Шартноманинг 3.2-бандига асосан даъвогар томонидан жавобгарга ****.****.**** сўмлик07.05.**** йилда 01-сонли ҳисоб-фактурава01-сонли ишларни топшириш-қабул қилиш далолатномаси,****.****.**** сўмлик01.07.**** йилда 02-сонли ҳисоб-фактурава02-сонли ишларни топшириш-қабул қилиш далолатномасиҳамда ****.****.**** сўмлик12.08.**** йилда 03-сонли ҳисобфактурава03-сонли ишларни топшириш-қабул қилиш далолатномаси, жами бўлиб ****.****.**** сўмлик **** ишларни топширган ва жавобгар томонидан **** ишлар қиймати 08.04.**** йилда ****-сонли тўлов топшириқномасига асосан ****.****.**** сўм, 17.05.**** йилда ****-сонли тўлов топшириқномасига асосан ****.****.**** сўм, 16.07.**** йилда ****-сонли тўлов топшириқномасига асосан ****.****.**** сўм, 17.08.**** йилда ****-сонли тўлов топшириқномасига асосан ****.****.**** сўм, жами бўлиб ****.****.**** сўм тўлаб берган. Демак, даъвогар томонидан топшириш-қабул қилиш далолатномасига асосан **** ишлар қиймати жавобгар томонидан тўлаб берилган. Бироқ, даъвогар томонидан қолган 33.****.**** сўмлик ишлар шартноманинг 3.2-бандида назарда тутилган тартибдаҳисоб-фактураватопшириш-қабул қилиш далолатномасига асосан жавобгарга топширилмаган. Ваҳоланки, шартноманинг 3.2-бандида **** ишлар буюртмачига ҳисобфактура ва топшириш-қабул қилиш далолатномасига асосан топширилиши белгиланган. Бундан кўринадики, даъвогар ўзига юклатилган муқобил **** тўлиқ **** ва миқдорда ****. ФК ****-моддасига кўра, лойиҳа ва қидирув ишлари пудрат шартномасига мувофиқ пудратчи тайёр бўлган лойиҳа-смета ҳужжатларини ва қидирув ишлари натижаларини шартномада белгиланган муддатларда буюртмачига топширишишарт. ФК ****-моддасига кўра, тарафлардан бири шартномага мувофиқ бошқа тарафнинг ўз **** **** боғлиқ қилиб қўйилган **** **** муқобил **** ҳисобланади. Бурчли тараф шартномада белгилаб қўйилган **** **** ёки **** белгиланган муддатда **** очиқ кўрсатиб турган вазият мавжуд бўлган ****, муқобил ижрони ўз зиммасига олган тараф ўз **** **** туришга ёки бу **** **** бош тортишга ва кўрилган зарарни тўлашни талаб қилишга ****. Агар шартномада кўрсатилган **** тўла **** **** бўлса, муқобил ижрони ўз зиммасига олган тараф ўз **** иккинчи тарафнинг тўла **** **** **** мос келадиган қисмини **** тўхтатиб қўйишга ёки **** бош тортишга ****. Шунингдек, даъвогар суд **** ****-сонли шартноманинг 4.2-бандига асосан ҳамда **** йил 08 майдаги Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг ҳукмида аниқланган қўшимча ишлар ****, жавобгартомонидан қўшимча шартнома тузишдан бош тортаётганлигива **** ишлар бўйича яна ****.****.**** сўм тўлаб беришини баён қилган. Суд, даъвогарнинг ушбу **** билан ҳам қуйидагича келишмайди. Чунки, тарафлар ўртасида тузилган ****-сонли пудрат шартномаси очиқ танлов асосида ўтказилган ва“DI MOND ROJE T” ****ғолиб деб топилган.Мазкур шартноманинг 4.2-бандида келишилган нарх очиқ қолиши ва **** мулкнинг нархи ўзгарган **** аниқланиши мумкинлиги назарда тутилган. Демак, шартноманинг ушбу бандида тарафлар қўшимча шартнома тузишга келишмаган. Шунингдек, даъвогар суд **** жавобгар томонидан қўшимча ишлар юзага келганлиги туфайли лойиҳа сметага ўзгартириш киритиш бўйича алоқа хати берганлиги сабабли қўшимча ишларни амалга оширганлигини баён қилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг****йил 23 декабрдаги“Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги №****-сонли қарори4-бандида,агар қонун ҳужжатларида қурилиш пудрати шартномаси **** электрон дўкон, танлов, тендер, ягона етказиб берувчи билан амалга ошириладиган давлат харидлари натижалари асосида тузилиши назарда тутилган бўлиб, шартнома савдолар ўтказилмасдан тузилган бўлса, бундай битим ФКнинг ****-моддасига асосан ўз-ўзидан ****эмаслиги. Судлар шуни инобатга олишлари лозимки, агар қонун ҳужжатларида қурилиш пудрати шартномасини тузишнинг **** шарти сифатида танлов (тендер) савдолари ўтказилиши назарда тутилган бўлса, бундай шартнома шартларини ўзгартириш юзасидан қўшимча келишув тузиш учун пудрат ташкилотини ғолиб деб топган танлов (тендер) комиссиясининг белгиланган тартибда кўриб чиқилган ва расмийлаштирилган баённомаси асосбўлиши. Агар қонун ҳужжатларида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, танлов (тендер) савдолари натижалари бўйича тузилган шартнома шартларини тарафларнинг келишуви билан ўзгартиришга йўлқўйилмаслиги. Танлов (тендер) савдолари натижалари юзасидан тузилган шартномага тарафларнинг келишувига асосан киритилган ўзгартиришлар ўз-ўзидан **** эмаслиги **** тушунтириш берилган. Бундан ташқари, даъвогар қўшимча **** ишларни 31.01.**** йилда 04-сонли накладной орқали Фазилов Караматуллога топширганлигини тасдиқловчи ҳужжатни **** қилган. Бироқ, даъвогар қўшимча **** ишларни жавобгарга тегишли тартибда ҳисобфактура ва топшириш-қабул қилиш далолатномаси орқали топширганлигини ёки ваколатли шахсларга топширганлигини тасдиқловчи ҳужжат сўралганда **** қилиб бера олмади ва бундай ҳужжат йўқлигини тан олди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг****йил 23 декабрдаги“Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги №****-сонли қарори11-бандида судлар инобатга олишлари керакки, агар **** ишлар (қилинганх****) далолатномаси бундай ҳужжатни имзолашга ваколати мавжуд бўлмаган буюртмачининг вакили томонидан имзоланган бўлса, ушбу далолатнома ишлар натижаси буюртмачи томонидан қабул қилинганлигини англатмайди., деб тушунтириш берилган. Бундан кўринадики, даъвогар томонидан тегишли тартибда қўшимча келишув тузиш учун пудрат ташкилотини ғолиб деб топган танлов (тендер) комиссиясининг белгиланган тартибда кўриб чиқилган ва расмийлаштирилган баённомасини олмаган ва қўшимча **** ишлар жавобгарга тегишли тартибда топширмаган. Шунингдек, **** йил 08 майдаги Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг ҳукмида аниқланган қўшимча ишлар **** аниқланган ҳолати бўйича даъвогар судга даъво ариза билан жавобгардан ****.****.**** сўм қарз сифатида ундиришни сўраган.Бу эса қарз ҳисобланмайди, чунки тарафлар ўртасида қўшимча келишув тузилмаган. Бундан ташқари,“DI MOND ROJE T” **** асосий **** бўйича талаб қилиш ҳуқуқини **** йил 25 январдаги шартномага асосан янги кредитор“ NDSHIFOLOYIX ” ****га ўтказган бўлса-да, бироқ ушбу шартномада“Uz ut M t rs” ****нинг номи ёки қанча**** ва шартлар асосидаўтганлиги назарда тутилмаган. Ваҳолангки, ФК ****-моддасига кўра, агар қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, дастлабки кредиторнинг ҳуқуқи янги кредиторга ҳуқуқ ўтиш пайтида мавжуд бўлган **** ва шартлар асосида ўтади.Хусусан янги кредиторга **** **** таъминлайдиган ҳуқуқлар, шунингдек талаб билан боғлиқ бошқа ҳуқуқлар, шу жумладан тўланмаган фоизларга ҳуқуқ ҳам ўтади. Демак, дастлабки кредиторнинг“Uz ut M t rs” ****дан талаб қилиш ҳуқуқи янги кредиторга ўтмаган ва“ NDSHIFOLOYIX ” ********-сонли шартнома бўйича даъво қилиш ҳуқуқи аниқ кўрсатилмаган. Демак, даъвогарнинг жавобгар ҳисобидан ****.****.**** сўм қарз ундириш талаби асоссиз ва рад қилиниши лозим. Шунингдек, даъвогар жавобгар ҳисобидан ****.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 5.4-бандида буюртмачи томонидан **** ишлар учун ўз **** тўлов амалга оширилмаса пудратчига ҳар бир кун учун тўланмаган сумманинг 0.5 % миқдорида, аммо шартнома қийматининг 15 % дан ошмаган ҳолда пеня тўлаши назарда тутилган. ЎзР ФК ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Суд, даъвогарнинг пеня ундириш талаби билан қуйидагича келишмайди. Чунки, даъвогар томонидан **** ишлар қиймати топшириш-қабул қилиш далолатномаси асосида ва **** ишлар **** келиб чиқиб жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилганлиги юқорида ўз исботини топган. Бунда даъвогар томонидан ****.****.**** сўмлик **** ишлар жавобгарга топширилган ва жавобгар ҳам қабул қилиб олган **** ишлар қийматидан, **** ва миқдордан келиб чиқиб ****.****.**** сўм тўлаб берган. Шундай бўлса-да, даъвогар пеня ундиришни даъво аризада кўрсатилган ****.****.**** сўм қарздан келиб чиқиб ҳисоблаган, бироқ даъвогарнинг жавобгардан ****.****.**** сўм қарзи юқоридаги қонун талаблари асосида исботланмаган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги №****сонли қарори 2-бандида шартномада жарима ёкипеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги Ушбу қарорнинг 12-бандида судлар шунга эътибор беришлари лозимки, ФКнинг ****-моддасига асосан, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқа тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун жавоб беради.Қарздор **** лозим **** **** учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилиши **** раҳбарий тушунтириш берилган. Демак, суд даъвогарнинг пеня ундириш талабини рад қилишни лозим топади. Шунингдек, жавобгар судга ариза **** қилиб, даъвогарнинг даъво қилиш муддати ўтганлиги сабабли даъво муддатини қўллашни ва даъво рад қилишни сўраган. Суд жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш **** аризаси билан қуйидагича келишмайди. Чунки,“DI MOND ROJE T” **** томонидан қўшимча ишлар **** **** йил 08 майдаги Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг ҳукмида аниқланган. Демак, даъво муддати **** йил 08 майдан ўта бошлаган. ФК ****-моддасига кўра, даъво муддати-шахс ўзининг бузилган ҳуқуқини даъво қўзғатиш йўли билан ҳимоя қилиши мумкин бўлган муддатдир ФК **** -моддасига кўра, умумий даъво муддати-уч йил. Шу сабабли, суд жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги аризасини рад қилишни лозим топади. Суд ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини ўрганиб чиқиб, даъво ариза талаблари асоссиз эканлигиниинобатга олиб,ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** даъвогарҳисобидан республика бюджетига 14.****.****,**** давлат божиундиришни олдиндан тўлаб чиқилган 41.**** сўм почта **** ўзини зиммасида қолдиришни лозим топди. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасинингеттинчиқисмига кўра,Давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар томонидан юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатларини кўзлаб **** этилган даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган ёки улар қисман қаноатлантирилган ****, давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво **** этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантирилиши рад этилган қисмига мутаносиб равишда ундирилади. Бинобарн, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддалари ҳамдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суди ҚАРОРҚИЛАДИ: Даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантириш рад қилинсин. “ NDSHIFOLOYIX ” **** ҳисобидан Республика бюджетига14.****.****,54сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро ****си берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан тарафлар бир ойлик муддат ичида апелляциятартибида, қонуний кучга киргач кассация шикояти(протести) келтирилиши мумкин. Судья ****