Решение #2821205 economic_new

4-1501-2503/21955-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фарғона шаҳри 2026 йил 15 январь Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси Х.Жамолиддинов раисилигида, судья ёрдамчиси И.Исламованинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар вакили А.Юсупов (ишончнома асосида), қўшимча жавобгар Н.Мўйдинов (ишончнома асосида) иштирокида, Ўзбекистон Савдо саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар «Бизнесни ривожлантириш банки» АТБ манфаатида жавобгар – «LI LE SS» МЧЖ ва қўшимча жавобгар - “Ўзагросуғурта” АЖ ҳисобидан 61 000 000 сўм муддати келмаган кредит асосий қарзи ва 4 266 063 сўм миқдорида кредит фоизи қарздорлигини ва суд харажатларини ундириш тўғрисидаги иқтисодий ишни Фарғона туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Иш ҳужжатларига қараганда, даъвогар «Бизнесни ривожлантириш банки» АТБнинг Фарғона минтақавий филиали ва жавобгар «LI LE SS» МЧЖ ўртасида 2025 йил 25 июнь куни 385-сонли кредит шартномаси тузилган бўлиб, унга кўра банк муассасаси қарздорга тадбиркорлик мақсадида мақсадида 61 000 000 сўм миқдорида кредит маблағларини ажратиши, қарздор эса кредит маблағларини шартномада белгиланган тартибда ва муддатларда тўлаб бориш мажбуриятини ўз зиммаларига олган. Кредит шартномаси иловасига қарздор кредит асосий қарзи ва фоизларини шартнома иловасида белгиланган миқдорларда тўловларни тўлаши лозим бўлган. Кредит таъминоти сифатида банк ҳамда “Ўзагросуғурта” АЖ билан тузилган 27.05.2025 йилдаги №11-06/071110000427-сонли кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш шартномаси имзоланган. Қарздор мунтазам равишда кредит асосий қарзи ва фоизи тўловларини кечиктириб, муддати ўтган қарздорликка йўл қўйган. Қарздор «LI LE SS» МЧЖ томонидан 2025 йил 08 октябрь ҳолатига муддати ўтган кредит фоизидан 4 266 063 сўм миқдорида қарздорлик вужудга келган. Ўзбекистон Савдо саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар «Бизнесни ривожлантириш банки» АТБ манфаатини кўзлаб, жавобгар «LI LE SS» МЧЖга нисбатан судга даъво ариза билан мурожаат этиб, жавобгар «LI LE SS» МЧЖ ва қўшимча жавобгар - “Ўзагросуғурта” АЖ ҳисобидан кредитнинг асосий қисмидан 61 000 000 сўм муддати келмаган кредит асосий қарзи ва 4 266 063 сўм фоиз қарзи ва суд харажатларини ундиришни, ишни палата вакили иштирокисиз ўтказишни сўраган. Суд мажлисида даъвогар вакили кўргазма бериб, судга маълумотнома тақдим қилиб, суд кунига қадар жавобгар томонидан қарздорликлар қопланмаганлигини билдириб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида қўшимча жавобгар вакили тушунтириш бериб, банк билан суғурта ташкилоти ўртасида кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш шартномаси имзоланганлиги, суғурта шартномасида суғурта ташкилоти солидар жавобгарликни олган бўлсада, аввало банк қарз олувчидан ундириш чораларини кўриши кераклигини билдириб, даъвонинг суғурта оид қисмини қаноатлантиришни рад қилишни сўради. Суд мажлисига жавобгардан вакил иштирок этмади. У суд мажлиси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганлиги боис, суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 128, 170-моддаларига асосан жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Савдо саноат палатаси ҳудудий бошқармаси ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Суд иш материалларини ўрганиб чиқиб, далилларни текшириб қуйидагиларга асосан даъво талабларини қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 735-моддасининг 1-қисмида “Қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт” деб белгиланган. ФКнинг 736-моддасининг 2-қисмида “Агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган тақдирда, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ҳақли” деб белгиланган. ФК 234-моддасида “Мажбурият – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс бошқа шахс фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳаказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади” деб белгиланган. ФК 236-моддаси талабларига кўра мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФК 238-моддаси талабларига кўра мажбурият келишилган ва тарафлар учун мақбул усулда бажарилиши керак. ФК 736-моддаси биринчи қисмига кўра Агар қонунчиликда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз олувчи қарз суммасини вақтида қайтармаган ҳолларда ушбу Кодекснинг 734-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар тўланган бўлишидан қатъи назар, қарз қайтариб берилиши керак бўлган кундан бошлаб то у қарз берувчига қайтариб берилган кунгача бу сумма юзасидан ушбу Кодекснинг 327-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида назарда тутилган миқдорда фоизлар тўланиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, даъвогар «Бизнесни ривожлантириш банки» АТБнинг Фарғона минтақавий филиали ва жавобгар «LI LE SS» МЧЖ ўртасида 2025 йил 25 июнь куни 385-сонли кредит шартномаси тузилган, унга кўра банк муассасаси томонидан қарздорга тадбиркорлик фаолиятини ривожлантириш учун 61 000 000 сўм миқдорида кредит маблағлари ажратилган. Жавобгар кредит шартномаси иловасида кўрсатилган тўлов граффикларига риоя қилмасдан, кредит тўловларини мунтазам равишда бузиб келган. Жавобгарнинг даъвогар олдида 2025 йил 03 октябрь ҳолатига муддати ўтган кредит фоизидан 4 266 063 сўм кредит қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан муддати ўтган кредит фоизларини тўлаш тўғрисида жавобгар номига юборилган талабнома ижросиз қолдирилган. Шу боис, даъвогар фойдасига жавобгарлардан кредит тўловларини ундириш тўғрисида судга даъво аризаси киритилган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг 22.12.2006 йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятларни бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 13/150-сонли Қарори 9-бандида “Судлар инобатга олишлари лозимки, кредит мажбуриятларининг ижроси кечиктирилган давр учун неустойка (пеня ва жарима шаклида) ёки мажбуриятларнинг бажарилишини ўз вақтида таъминламаганлик учун оширилган фоизлар белгиланишидан фарқли ўлароқ, кредит шартномасида мазкур шартнома бўйича мажбуриятларнинг бажарилиши муддати кредит ташкилоти томонидан узайтирилган тақдирда кредитдан фойдаланганлик учун фоиз устамасининг оширилиши (кўпайтирилиши) назарда тутилиши мумкин. Кредит шартномаси бўйича асосий қарзни (ёки асосий қарзнинг бир қисмини) қайтариш муддати узайтирилган даврдаги банк фоизлари устамасининг оширилиши қарздор томонидан мажбуриятларни ўз вақтида бажармаганлик учун тўланадиган неустойка ёки оширилган фоизлар шаклидаги жавобгарлик бўлмай, судлар томонидан унга кредит маблағларидан фойдаланганлик учун шартномавий тўлов шакли сифатида қаралиши лозим” – деб тушунтириш берилган. Суд мажлисида даъвогар вакилининг берган кўргазмаси ва судга тақдим қилинган маълумотномасига асосан жавобгар томонидан даъво аризасида кўрсатилган қарздорлик тўланмаган. Шу боис, суд даъвогарнинг жавобгардан 61 000 000 сўм муддати келмаган кредит асосий қарзи ва 4 266 063 сўм миқдорида кредит фоизи қарздорлигини ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида 61 000 000 сўм муддати келмаган кредит асосий қарзи ва 4 266 063 сўм миқдорида кредит фоизи қарздорликни қўшимча жавобгар “Ўзагросуғурта” АЖдан ундириш талабини қўйган. Тарафлар ўртасида тузилган кредит таъминоти сифатида банк ҳамда “Ўзагросуғурта” АЖ билан тузилган 27.05.2025 йилдаги №11-06/071110000427-сонли кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш шартномаси бўйича суғурта ҳодисаси бўлиб суғурта муддатида юзага келган, қарздорнинг кредит шартномаси бўйича зиммасига олган мажбуриятларнинг бажарилмаганлиги ва кредит қарздорлигини кредит шартномасида белгиланган шартлар ва муддатларда тўлай олмаганлигини англатади. Суғурта шартномаси 10.1-бандида қўшимча жавобгар “Ўзагросуғурта” АЖ кредит тўловлар тўланмаган тақдирда қарз олувчи «LI LE SS» МЧЖ билан бирга солидар жавобгар бўлиш мажбуриятини олган. ФК 292-моддасига асосан кафиллик шартномаси бўйича кафил бошқа шахс ўз мажбуриятини тўла ёки қисман бажариши учун унинг кредитори олдида жавоб беришни ўз зиммасига олади. ФК 293-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор кафиллик билан таъминланган мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда кафил ва қарздор кредитор олдида солидар жавоб берадилар, башарти қонунда ёки кафиллик шартномасида кафилнинг субсидиар жавобгар бўлиши назарда тутилган бўлмаса. Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Олий хўжалик суди Пленумининг 2006 йил 22 декабрь кунги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 13/150-сон қарорининг 29-бандидаги тўртинчи хат бошида “Кредитор томонидан даъво бир вақтнинг ўзида кафил ва қарздорга нисбатан қарздор томонидан асосий мажбурият бажарилмаганлиги муносабати билан тақдим этилиб, солидар жавобгарлик тўғрисидаги қоидаларни қўллаш лозим бўлган ҳолларда, бундай жавобгарлик фақат кафил ёки фақат қарздорга юклатилиши мумкин эмас. Кафил ва қарздор кредитор олдида солидар жавоб беришлари керак”, деган тушунтиришлар берилган. Шу боис, суд даъвонинг кредит тўловларини қўшимча жавобгар “Ўзагросуғурта” АЖдан ундириш талабини қаноатлантиришни лозим топди. ИПК 118-моддасига мувофиқ ишни кўриш билан боғлиқ ҳисобланган 1 305 321,26 сўм давлат божи ҳамда 103 000 сўм ВКА харажатини жавобгар «LI LE SS» МЧЖдан ундириш лозим бўлади. Бинобарин, суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-180, 186-188-моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъво талаблари қаноатлантирилсин. Даъвогар «Бизнесни ривожлантириш банки» АТБ фойдасига жавобгар «LI LE SS» МЧЖ ва қўшимча жавобгар “Ўзагросуғурта” АЖдан солидар тартибда 61 000 000 сўм муддати келмаган кредит асосий қарзи ва 4 266 063 сўм миқдорида кредит фоизи қарздорлиги ундирилсин. Жавобгар «LI LE SS» МЧЖ ҳисобидан 1 305 321,26 сўм миқдорида давлат божи Республика бюджетига, 103 000 сўм ВКА харажати Олий суд депозит ҳисоб рақамига, 41 200 сўм почта харажати даъвогар «Бизнесни ривожлантириш банки» АТБ фойдасига ундирилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан ишда иштирок этувчи шахслар шу суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ой муддат ичида апелляция шикояти, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация шикояти беришга ҳақли. Раислик этувчи: Х.Жамолиддинов