Решение #2822061 economic_new

****-сонлииқтисодийиш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья –**** Тафтиш инстанцияси судида маърузачи судья – **** **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИ СУДИНИНГ ҚАРОРИ ****6йил14январь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатитафтиш инстанцияси**** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва****иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, “**** int rn ti n l t til ” масъулияти чекланган жамияти вакили адвокат Э.Ғофуров (**** йил 2 декабрдаги 4-сонли ордер ва **** йил 26 августдаги 37-сонли ишончномаасосида),“O’z gr sug’urt ” акциядорлик жамияти вакили****(**** йил 12 январдаги ****-сонлиишончнома асосида)иштирокида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“**** int rn ti n l t til ” масъулияти чекланган жамияти манфаатидажавобгар“O’z gr sug’urt ” акциядорлик жамиятиганисбатан бергандаъво аризаси бўйичаБухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 4 декабрдаги қарорига нисбатан жавобгар“O’z gr sug’urt ” акциядорлик жамияти томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятни иқтисодий иш ҳужжатлари биланбирга Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати биносида биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буёнматнда палата деб юритилади) “**** int rn ti n l t til ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматнда даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“O’z gr sug’urt ” акциядорлик жамияти (бундан буёнматнда жавобгар деб юритилади)дан ************ сўм суғурта товонини ундиришни сўраган. Ғиждувон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 24 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига ************ сўм суғурта товони ундирилган. Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанцияси судининг **** йил 4 декабрдаги қарори биланҒиждувон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 24 сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгартирилиб,ҳал қилув қарори хулоса қисмининг иккинчи хатбошисидагижавобгардан даъвогар фойдасига ************ сўм суғурта 1 товони ундиришқисми**** сўм суғурта товонига ўзгартирилган.Ҳал қилув қарорининг қолган қисми ўзгаришсиз қолдирилган.Суд **** қайта ****. Мазкур суд ҳужжати устиданжавобгартомонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятида суд ҳужжатидан норозилиги, суд ҳужжати билан ундирилиши белгиланган суғурта товонининг **** сўм қисми беморнинг даволаниш ва шифохона **** учун ишлатилган ёки ишлатилмаганлиги суд томонидан ўрганилмаганлиги,низоли ҳолат бўйича мутахассисжалб қилинмаганлиги баён қилиниб, апелляция инстанциясининг**** йил 4 декабрдаги қарорини ўзгартиришсўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили тафтиш тартибидаги шикоятда келтирилган **** қувватлаб, суд ҳужжатларидан норозилигини, низоли ҳолат бўйича бемор бепул даволаниш бўйича имтиёздан фойдаланиш имконияти суд томонидан ўрганилмаганлигини таъкидлаб,тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятига нисбатан эътироз билдириб, даъво асосли киритилганлигини, суд ҳужжати қонуний қабул қилинганлигини таъкидлаб, жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва суд ҳужжатини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинган палата вакили иштироки таъминланмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, тафтиш инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, тафтиш тартибидаги шикоятини (протестни) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шусабаблисудлов ҳайъати ишдаги мавжуд далиллар етарли эканлиги боис ишни мазкур шахс вакиллари иштирокисиз, мавжуд ҳужжатларга асосан кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси ваишда иштирок этувчи шахсларвакилларининг тушунтиришларини эшитиб,қуйидагиларгаасосанжавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,апелляцияинстанциясисудининг қарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буёнматнда ФК деб юритилади) 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК****-моддасига кўра,******** шартларига ва қонунчилик талабларига, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса ‒ иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. 2 Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги ****суғурташартномасидан келиб чиққан. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафларўртасида **** йил 31 майда ****-сонли иш берувчининг фуқаролик жавобгарлигини **** суғурта қилиш шартномаси (бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, суғурталовчи, жавобгар шартномага ва Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 24 июндаги ****-сон қарори билан тасдиқланган даъвогарнинг фуқаролик жавобгарлигини **** суғурта қилиш қоидаларига мувофиқ суғурта ҳодисаси юз берган **** иш берувчига, жабрланувчига ёхуд наф олувчига меҳнатда олган майиблиги, касб касаллиги ёки ходимнинг ушбу шартнома амал қиладиган даврда меҳнат вазифаларини **** билан боғлиқ ҳолда соғлиғининг бошқача тарзда шикастланиши муносабати билан ходимнинг ҳаётига ёки соғлиғига етказилган зарарни тўлаш **** олган. Шартноманинг 2-бандига мувофиқ, суғурта пули шартномасибўйича 23************ сўмни, 3-бандига кўра эса суғурта мукофоти шартнома бўйича ************ сўмни ташкил этиши келишилган. Суғурта компанияситомонидан **** йил 31 майда****-сонли электронсуғурта полиси **** қилиниб, унга кўра суғурта даври **** йил 31 майдан **** йил 30 майгача деб белгиланган. Иш ҳолатларидан аниқланишича,фуқаро Қурбонов Равшан Наим ўғлидаъвогарнинг**** йил 20 сентябрдаги****-к-сонлибуйруғи билантараш машинаси оператори лавозимигаишга қабул қилиниб, иш берувчи ва ходим ўртасида**** йил 20 сентябрда ****-сонли меҳнат шартномасиимзоланган. **** йил 16 октябрда тахминансоат18:30ларатрофидаҚурбонов Равшан Наим ўғли билан боғлиқ бахтсиз ҳодиса содир бўлган. Бахтсиз ходиса тўғрисида даъвогар жавобгарни **** йил 17 октябрдаги 24-ВКА-****-сонли, Давлат меҳнат инспекцияси бошлиғини **** йил 17 октябрдаги 24-ВКА-****-сонли, Бухоро вилоят Камбағалликни қисқартириш ва бандлик бошқармасини **** йил 17 октябрдаги 24-ВКА-****-сонли, Бухоро шаҳар ИИО ФМБни **** йил 17 октябрдаги 24-ВКА-****-сонли хатлар билан хабардор қилган. Бахтсиз ҳодиса Бухоро вилоят камбағалликни қисқартириш ва бандлик бошқармасининг **** йил 23 октябрдаги ****-ич-буйруғига асосан ўрганилган ва **** йил 29 октябрда бахтсиз ҳодисани махсус текшириш далолатномаси тузилган. Содир бўлган бахтсиз ҳодиса ишлаб чиқариш билан боғлиқ эканлиги тўғрисида хулосаберилганва иш берувчи томонидан Н-1 далолатномаси расмийлаштирилган.Қурбонов Равшан Наим ўғли **** йил 28 февралгача касбий лаёқати йўқотилганлиги **** 30 фоиз 2-гуруҳ ногиронлиги бўлган шахс деб эътироф этилган. Даъвогар даволаш ва шифохона **** учун 68******** сўм, дори-дармон учун 8******** сўм, жабрланувчи (ва унинг қаровчиси)нинг даволаниш 3 жойига бориш ва келиш йўл **** 1******** сўм, бир марталик ва ойма-ой тўланадиган **** ТИЭК хулосаси асосида бир марталик нафақа 35******** сўм, **** йил 21 февралдан **** йил 21 февралгача тўланадиган **** 11******** сўм ҳисоб-китоб ишлари амалга оширилган. Даъвогар шартномада назарда тутилган ҳужжатларни жавобгарга **** қилган ваҳодиса юзасидан суғурта товонини ****атишни сўраган.Суғурта компаниясининг **** йил 11 мартдаги ****-сонли жавоб хати билан юз берган ҳолатда иш берувчи жамиятнингқонунчиликда белгиланган ҳужжатлар иловақилмаганлиги сабабли суғурта товонини тўлаб бериш учун Компанияда қонуний асослар мавжуд эмаслиги маълум қилинган. Натижада палата томонидан даъвогар манфаатида даъво аризасидаги талаб билансудгадаъво аризаси биланмурожаат қилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, шахсий суғурта шартномаси бўйича бир тараф (суғурталовчи) бошқа тараф (суғурта қилдирувчи) тўлайдиган, шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига суғурта қилдирувчининг ўзининг ёхуд шартномада кўрсатилган бошқа фуқаро (суғурталанган шахс)нинг ҳаёти ёки соғлиғига зарар етказилган, у муайян ёшга тўлган ёки унинг ҳаётида шартномада назарда тутилган бошқа воқеа (суғурта ҳодисаси) юз берган ҳолларда шартномада шартлашилган пулни (суғурта пулини) бир йўла ёки ****-**** билан тўлаб туриш **** олади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг**** йил 29 ноябрдаги“Судлар томонидан суғурта шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” 45-сонли қарорининг 5-бандида ФКнинг ****-моддасига асосан мол-мулкни суғурталаш шартномаси тузилаётганида суғурталовчи суғурта қилинаётган мол-мулкни кўздан кечиришга, зарурат бўлганда эса унинг **** қийматини белгилаш **** баҳолашдан ўтказишни ташкил этишга, шахсий суғурта шартномаси тузилаётганида эса суғурта қилинаётган шахс соғлиғининг **** ҳолатини аниқлаш учун уни текширтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Шунингдек,Пленум қарори 12-бандинингтўртинчи хатбошисида шахсий суғурта шартномаси бўйича суғурта қилдирувчи суғурта ҳодисаси юз бергани **** қонунда белгиланган муддатда ва усулда тегишли ҳужжатлар илова қилинган ҳолда суғурталовчини хабардор қилиши лозимлиги тушунтирилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 24 июндаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган“Иш берувчининг фуқаролик жавобгарлигини **** суғурта қилиш” Қоидаларининг 41-бандига кўра,ходим ўз меҳнат вазифаларини **** билан боғлиқ ҳолда меҳнатда майиб бўлиши, касб касаллигига чалиниши ёки соғлиғининг бошқача тарзда шикастланиши муносабати билан унинг ҳаёти ёки соғлиғига етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш қонунчиликда белгиланган тартибда аниқланади. 4 **** суғурта қилиш бўйича суғурта товони етказилган зарар миқдорида, лекин суғурта пули миқдоридан кўп бўлмаган миқдорда тўланади. Қоиданинг 43-бандига мувофиқ, **** суғурта қилиш бўйича суғурта товони: жабрланувчи меҳнатда майиб бўлгунига қадар олган ўртача ойлик иш **** нисбатан фоиз ҳисобида, унинг касбга оид меҳнат қобилиятини йўқотганлик **** мувофиқ белгиланадиган ҳар ойлик тўлов ёки касб касаллиги аниқлангунга қадар олган ўртача ойлик иш **** нисбатан фоиз ҳисобида белгиланадиган ҳар ойлик тўлов; марҳумнинг ўртача ойлик иш **** миқдоридаги, унинг ўзига ва қарамоғида бўлган, лекин етказилган зарарнинг ўрни қопланишига **** бўлмаган, меҳнатга қобилиятли шахсларга тўғри келадиган улуш чегириб ташланган ҳолдаги ҳар ойлик тўлов; қонунчиликда белгиланган ҳолларда жабрланувчига ёки наф олувчига бир йўла бериладиган **** тўлови; ходим вафот этган **** **** суғурта қилиш шартномасида белгиланган базавий ҳисоблаш миқдорининг 3 бараваридан кўп бўлмаган миқдордаги дафн этиш ****; иш берувчининг қўшимча **** қонунчиликка мувофиқ компенсация қилиш тарзида амалга оширилади. Биринчи инстанция суди меҳнат фаолияти даврида жабрланган ходимга ишлатилган дори-дармон **** иш ҳужжатларидаги далиллар билан ўз тасдиғини топмаганлигини, даъвогартомонидан далолатнома тузилиб, бир неча хил турдаги дори-дармон воситалари учун пул сарфланганлиги қайд этилган бўлса-да айнан қандай дори воситалари харид қилинганлиги ва беморга ишлатилганлиги қайд этилмаганлиги сабабли даъво талабинингдоридармонлар **** сифатида кўрсатилган**** сўм қисмини қаноатлантиришни рад қилиш ****асосли хулосага келган. Бироқ, шартномада белгиланган суғурта ҳодисаси юз берганлигини, жамият томонидан зарар суммасини тўлаш чоралари **** кўрилганлигини, жамият томонидан суғурта ҳодисаси юз берганлиги тўғрисида хабар берилганлигини, суғурта товони белгиланган тартиб ва қоидалар асосида мутахассис томонидан ҳисобланганлигини, Н-1 далолатномасига асосан жабрланган ходим меҳнат вазифаларини **** билан боғлиқ деб топилганлигини инобатга олиб, даъво талабиниқисман************ сўм суғурта товонини ундириштўғрисида **** хулосага келган. Иш апелляция инстанцияси судида кўрилиши жараёнидаБухоро вилояти камбағалликни қисқартириш ва бандлик бошқармасининг **** йил 4 декабрдаги ****-сонли судлов ҳайъатига **** қилган хатига кўра, даъвогар директорининг **** йил 4 апрелдаги79-сонли ва **** йил 22 майдаги ****-сонли буйруқларига кўра, Р.Қурбоновга **** сўм бир йўла бериладиган **** тўлови ва ****,****дан ҳар ойлик тўлов тўланиши белгиланганлиги, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 11 февралдаги 60сонли қарори билан тасдиқланган қоидаларига кўра, бир йўла тўланадиган **** миқдори **** сўмни, ҳар ойлик тўловларнинг миқдори**** сўмни ташкил қилиши, даъвогар томонидан Р.Қурбоновга ****,****лик тиббий хизмат кўрсатганлиги, **** сўмлик темир йўл чипталари учун **** амалга оширилганлиги сабабли суғурта товони ундирилиши маълум қилинган. 5 Даъвогар Р.Қурбоновга **** сўм бир йўла бериладиган **** тўловининотўғри ҳисобланган бўлиб,қонунчилик талаби бўйича бир йўла тўланадиган **** миқдори**** сўмни ташкил қилишини инобатга олган ҳолдаапелляция инстанциясидаъвоаризасини қисман қаноатлантириш, жавобгардандаъвогар фойдасига**** сўмни суғурта товонини ундириштўғрисида тўғри хулосага келган. Апелляцияинстанциясисудибиринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишда моддий ҳуқуқ нормаларига риоя қилинмаганлигини,биринчи инстанция суди томониданбир йўла бериладиган **** тўлови нотўғри ҳисобланганлигини, низоли ҳолат бўйичаЎзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 11 февралдаги 60-сонли қарори билан тасдиқланган қоидаларига кўра, бир йўла тўланадиган **** миқдори **** сўмни ташкил этишиниинобатга олиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориниўзгартириштўғрисида асосли хулосага келган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг тафтиш шикоятида келтирган**** билан келиша олмайди. Биринчидан,жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятидаги суғурта товонининг **** сўм қисми беморнинг даволаниш ва шифохона **** учун ишлатилган ёки ишлатилмаганлиги суд томонидан ўрганилмаганлиги **** **** асоссиз. Суғурта ҳодисаси содир бўлган **** даъвогар томонидан қонунчиликда белгиланган муддатда ва тартибда тегишли ташкилотларга бу **** хабар берилган.Суғурта ҳодисаси **** юз берганлиги **** далолатномалар расмийлаштирилган.Шунингдек, иш апелляция инстанцияси судида кўрилиши жараёнида олинганБухоро вилояти камбағалликни қисқартириш ва бандлик бошқармасининг **** йил 4 декабрдаги ****-сонли хатида ҳамдаъвогар томонидан Р.Қурбоновга ****,****лик тиббий хизмат кўрсатганлиги маълум қилинган (и.ҳ.****-б.). Лекин жавобгар тафтиш шикоятида келтирганушбуэътирозларини тегишли далиллар билан исботлаб бера олмади.Ушбу **** тасдиқловчи далилларни судга **** эта олмади. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Суднинг қарорларининг бошқа қисмлари бўйича жавобгар эътирозларини билдирмаган, суд муҳокамасида ҳам бошқа ҳолатлар бўйича тасдиқловчи далилларни судлов ҳайъатига **** этмаган. ИПКнинг 72-моддасига кўра,қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПК ****6-моддасига кўра, суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлигини иш материаллари бўйича текширади.Биринчи инстанция судида кўриб чиқиш 6 предмети бўлмаган янги талаблар тафтиш инстанцияси суди томонидан қабул қилинмайди ва кўрилмайди. ИПК ****8-моддасига мувофиқ, суд ҳужжатининг ноқонунийлиги ёки асоссизлиги ҳал қилув қарорини, қарорни ёки **** ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади.Суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки **** **** юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандигакўра,ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Судлов ҳайъати,апелляцияинстанцияси суди томонидан қарор қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига тўлиқ риоя қилинганлигини, суд ҳужжатини ўзгартириш ёхуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб,биринчи ваапелляция инстанцияси судининг қарорларини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судловҳайъатижавобгартомонидан тафтиш инстанцияси учун олдиндантўланган 41**** сўм почта **** инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни,жавобгардан тафтиш инстанцияси суди учун **** сўм давлат божи ундиришнилозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****2-****11-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилди: Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясининг****5йил4 декабрдаги қарориўзгаришсиз,“O’z gr sug’urt ” акциядорлик жамиятинингтафтиш тартибидаги шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Жавобгар“O’z gr sug’urt ” акциядорлик жамиятидан республика бюджетига**** сўм давлат божи ундирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанцияси судининг **** йил 4 декабрдагиқарорининг ижроси тиклансин ва ижро ҳаракатлари давом эттирилсин. Қарор устидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан бир йил муддатда бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиниши мумкин. 7 Раислик қилувчи **** **** Ҳайъат аъзолари **** 8