Решение #2822452 economic_new

****/****-сонли иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Андижон шаҳри ****6йил13 январь Андижонтуманлараро иқтисодий суди судьяси****нинграислигида,****котибалигида, “**** ****” масъулияти чекланган жамияти, жавобгар“ BDULX Y KEL J GI PORLOQ” хусусий ****ҳисобидан****сўмасосийқарздорлик,****сўм пенява суд ****ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни,даъвогар вакили****(ишончнома асосида) иштирокида,Андижонтуманлараро иқтисодий судибиносида, видеоконференцалоқа режимида,очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъвогар“**** ****” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда “Даъвогар”ва “Сотувчи”деб юритилади)иқтисодий судга даъво ариза билан мурожаат қилиб жавобгар–“ BDULX Y KEL J GI PORLOQ” хусусий ****(бундан буён матнда “Жавогар”ва “Сотиб олувчи”деб юритилади) ҳисобидан****сўмасосийқарздорлик,****сўм пеня васуд ****ундириб беришни сўраган. Суд **** даъвогар вакили иштирок этиб, тарафлар ўртасидамаҳсулотетказиб бериштўғрисида шартнома тузилганлигини, даъвогар томониданшартнома шартлари ****, жавобгарга алкоголь маҳсулотлариетказиб берилганлигини, бироқ жавобгар томонидан ушбу маҳсулот учун тўловлар лозим ****қилинмаганлигини, натижада қарздорлик вужудга келганлигинибилдириб,даъвони қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** жавобгар вакили иштирок этмади. Бироқ, иш ҳужжатларида жавобгарга суднинг даъво аризани иш юритишга қабул қилиш ва суд муҳокамасига тайинлаш тўғрисидаги **** етказилганлиги тўғрисидаги почта идорасининг хабарномаси мавжуд. Шу сабабли суд ишни, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси учинчи қисмига асосан, жавобгарнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд ишда иштирок этгандаъвогарнинг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талаблариниқисманқаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Иш хужжатларида аниқланишича,даъвогар билан жавобгар ўртасида****2йл12 январдаА34-сонлишартнома тузилган,ушбу шартномада сотувчиалкогольмаҳсулотларини жавобгарга етказиб бериш, жавобгар эсаушбу маҳсулотларни қабул қилиб олиш ва уларни **** тўлаш **** оладидеб кўрсатилган. Даъвогар шартнома шартларини ****,****сўмликалкоголь маҳсулотларини жавобгарга берган.Хусусан, тарафлар томонидан тасдиқланган ****2йил31 октябрдаги****-сонли ****-фактурага асосан ****сўмлик маҳсулот берган.Жавобгар эса ушбумаҳсулотларучун қисман****сўм тўловларни амалга оширган. Натижада, жавобгарнинг даъвогар олдида****сўм қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарздорликни бартараф этиш бўйича юборилганталабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли,даъвогар ушбу қарздорликни ундириш бўйича судга мурожаат қилган. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади деб белгиланган. Даъвогарнингжавобгардан **** сўм қарздорликни ундириш талаби асослилиги иш ҳужжатлари билан ўз тасдиғини топганлиги боис ушбу талабни қаноатлантиришни лозим топди. Чунки,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб аталади)нинг ****-моддасига асосан, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига биноан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди.Агар тарафлар келишувида ҳисоб-китоблар тартиби ва шакли белгиланмаган бўлса, ҳисоб-китоблар тўлов топшириқномалари билан амалга оширилади. Шунингдек, суд даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолда даъвогар томонидан пеня тўғри ва асосли хисоб китоб қилганлиги маълум бўлди. Чунки, тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг4.2-бандида, буюртмачи етказиб берилган маҳсулот учун тўловни кечиктирса **** **** **** ҳар бир кечиктирилган куни учун 0,2фоизмиқдорида, лекин **** ****50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорида пеня тўлайди деб келишилган. ФКнинг ****-моддасига биноан, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. Бироқ, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****сонли қарори 2-бандида шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги **** тушунтириш берилган. Қайд этилган қонун нормаларига таянган ҳолда жавобгарнинг иқтисодий ахволини инобатга олиб, суд сўралган пеняни****сўмга камайтиришни, қолган қисмини қаноаталнтиришни рад этишни лозим топди. Суд, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилган ҳолдасуд ****жавобгардан ундиришни лозим топди. Чунки, ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. ЎзбекистонРеспубликасининг“Давлат божи тўғрисида”ги қонунида кўрсатилган талаблар бўйичамулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг икки фоизи миқдорида, лекин базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баробаридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади деб кўрсатилган. Суд,жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига олдиндан тўлаб чиқилган****сўм давлат божи, **** сўм видеоконференцалоқа ****ва****сўмпочта **** ундиришни лозим топди. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****-моддалари, Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****- моддаларини қўллаб, ҚАРОРҚИЛАДИ: Даъвоаризаси қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“ BDULX Y KEL J GI PORLOQ”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан даъвогар“**** ****” масъулияти чекланган жамияти фойдасига 6**** сўм асосий қарз,****сўм пеня,****сўм давлат божи, **** сўм видеконференцалоқа **** ва****сўм почта **** ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози тараф бир ойлик муддат ичида шу суд орқали апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкинлиги тушунтирилсин. судья Раислик қилувчи, ****