Решение #2822607 economic_new

****/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қарши шаҳри ****йил 10 декабр Косон туманлараро иқтисодий судининг судьяси Ғ.Игамов, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогарОҚ САРОЙ ТЕКСТИЛ масъулияти чекланган жамиятининг жавобгарОлмазорфермер хўжалигидан****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ундириш**** даъво аризаси бўйича ишни видеоконференцалоқа режимида даъвогар вакили **** (ишончномага асосан) ва Н.Қурбонов(ишончномага асосан)иштирокидажавобгар вакили иштирокисиз, Қарши туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: ДаъвогарОҚ САРОЙ ТЕКСТИЛ масъулияти чекланган жамиятининг жавобгарОлмазорфермер хўжалигидан****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ундиришнисўраган. Суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар вакилига қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, унинг вакили иштирок этмади ва даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Суд ишни Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****, ****, ****-моддаларига асосан жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд ****, даъвогар вакиллари даъво ариза бўйича тушунтириш бериб, жавобгарнинг қарздорлиги мавжудлигини, шу кунга қадар тўланмаганлигини, билдириб даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Суд ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, тараф вакилининг судда берган кўрсатмасини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида 01.03.**** йилда 03-сонли “уруғлик чигит етказиб бериш” шартномаси тузилган. Шартноманинг 1.1 бандибўйича Сотувчи ҳар бир килограмм ҚҚСни қўшган ҳолда жами**** кг маҳсулот**** сўм бўлган пахта уруғлик чигитини ушбу шартнома имзолангандан 10 кун муддат ичида маҳсулот қийматининг умумий суммасининг ****% тўловини қилганда Ҳаридорга етказиб берилишига келишилган. Сотувчи ва харидоп ўртасида шартномага асосан62-сонли ҳисоб-фактура тарафлар ўртасида имзоланган. Шу кунга қадар сотувчи томонидан харидорга етказилган пахта уруғлик чигити учун харидор томонидан тўланиши керак бўлган****сўм асосий қарз суммаларини жавобгартомонидантўланмасдан келган. Бироқ, жавобгар шартнома шартларини ****, шартномада белгиланган миқдорда ва **** маҳсулотни етказиб бермаган.Шунга кўра,жавобгарнинг даъвогар олдида мазкур шартнома бўйича****сўм қарздорлиги мавжуд бўлган. Шунга кўра, даъвогар юқоридаги талаб билан судга даъво ариза билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади.**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасини биринчи қисмида, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. Юқоридагилардан келиб чиқиб, даъвогарнинг даъво талабидаги асосий қарзни ундириш талаби асосли ҳисоблайди ва даъво аризани қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан****сўм пеня ундиришни сўраган.Пеня хисоб-китоби даъво ариза кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида"ги Қонунининг 32-моддаси 2-қисмига асосан етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси ****-моддаси биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шунингдек, Кодекснинг ****-моддасига кўра, неустойка жарима ёки пеня шаклида бўлади.Иш ҳужжатларига кўра, суд даъвогарнинг мазкур пеняни асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси ****-моддасида агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кўрсатилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Шунга асосан, жавобгарнинг моддий-аҳволи инобатга олиб, даъвогарнинг жавобгардан****сўм пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни ****,5сўмга қаноатлантиришни ҳамда қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринда – ИПК деб юритилади)нинг 66-моддасига асосан иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлиги ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ушбу кодекснинг 74-моддасига кўра суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради, ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи-назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекснинг ****-моддасида, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Юқорида қайд этилган ҳолатларга ҳамда моддий ва процессуал қонун нормаларининг талабларига асосланиб суд, даъвогарнинг даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексининг 66, ****,****, ****, ****,****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОРҚИЛАДИ: Даъвогарнинг даъвоси қисман қаноатлантирилсин. ЖавобгарОлмазорфермер хўжалигидан даъвогар ОҚ САРОЙ ТЕКСТИЛ масъулияти чекланган жамияти фойдасига жами****сўм асосий қарз,****,5сўм пеня ҳамда олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин. Республика бюджетига****,04сўм давлат божи ундирилсин. Ҳалқилувқарориқонуний кучга киргач ижро варақаси берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида Косон туманлараро иқтисодий суди орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция, қонуний кучга киргач кассация тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Судья Ғ.Игамов