Решение #2822729 economic_new

4-****-****2/****-сонли иқтисодий иш Қаршишаҳри ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ ****6йил13 январь Қаршитуманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчисиС***** котиблигида,даъвогар ******************нинг, жавобгар ******************ҳисобидан ****,80сўм асосий қарз,****,9сўм пеня ундиришва ундирувни мол-мулкка қаратиштўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни даъвогар ***** асосан),(жавобгар вакилииштирокисиз)лариштирокидаҚаршитуманлараро иқтисодий суди биносидавидеоконференцалоқа режимида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни ан и қ л а д и: даъвогар ****************** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар******************(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****,80сўм асосий қарз,****,9сўм пеня ундириш ва ундирувни мол-мулкка қаратишни сўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилисудга низо юзасидан тушунтириш бериб, жавобгарқисмантўловларни амалга оширганлигинибаён қилиб, даъвонингқолган қисминиқаноатлантириб беришни сўради. Аввалги суд ****жавобгар вакилидаъвони тўлиқ тан олиб,даъвогар томонидан судга даъво аризаси **** этилгунга қадар **** сўм, даъвоаризасисудга **** этилгандан сўнг **** сўм тўлаб берганини маълум қилиб, даъвонинг пеня қисмини камайтириб беришни сўраган. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар бугунги суд **** вакили иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд, ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйичатарафвакилинингтушунтиришлариниэшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб,муҳокама қилиб,қуйидагиларгаасосандаъво талаблариниқисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси ***** кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида**** этилган ҳужжатлар, 2 аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишичатарафлар ***** қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасига асосан **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт. Ушбу Кодекснинг ****-моддасига асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан **** лозим **** ****. Шу боисдан суд даъво талаблариниқисманасосли деб ҳисоблайди,чунки жавобгар, даъвогар судга даъво аризаси ****этгунга қадар **** сўм тўловларниамалга оширган (даъво аризаси 28.11.**** йилдасудга **** этилган,**** сўмтўлов 04.02.**** йилда амалга оширилган) бўлса-да, даъвогар ушбу қисмни чегириб ташламасдан, даъво **** этган. Бундан кўринадики даъвогар ********,**** ****=****,****га даъво қилиши керак бўлган. Шу сабабли суд даъвонинг ****,**** қисмини ***** фоизидан ошиб кетмаган ҳолда пеня ҳисоблаши лозим бўлган. Демак, даъвонинг ****,**** асосий қарз ундириш талаби асосли бўлганлиги сабабли,даъвогар****,**** (****,80*50%) пеня ҳисоблаши лозим бўлган. Бундан кўринадики, даъвогар****сўм ортиқча пеня ҳисоблаган. Ўзбекистон Республикаси Олий **** адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги, 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд гарчи, даъвогарнинг пеня ундириш талаби ҳам қисман асосли бўлсада, жавобгарнинг тадбиркорлик субъекти эканлигини,мулкий аҳволини, келгусида иқтисодий ночор ҳолатга тушиб қолмаслигини инобатга олиб, суд томонидан асосли деб топилган****,9 сўм пеня миқдорини ****,****га камайтиришни, ортиқча ҳисобланган **** сўм пеняни қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Шунингдек, даъвогар ундирувни жавобгарнинг мол-мулкига қаратишни сўраган. Суд, даъвогарга даъвонинг ушбу қисмини тасдиқловчи далилларни 3 **** этишни таклиф этди. Бироқ, даъвогар даъво аризаси билан бирга **** этилган ҳужжатлардан бошқа далиллар мавжуд эмаслигини билдирди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ******* иштирок этувчи шахслар томонидан **** этилади. Агар суд мавжуд далиллар етарли эмас деб ҳисобласа, ишнинг объектив ҳолатларини аниқлаш ва низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган қўшимча далилларни **** этишни таклиф қилиши мумкин. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 24 майдаги 13-сонли қарорининг 15-бандида ИПК 69-моддасинингиккинчи қисмигамувофиқ, агар суд мавжуд далиллар етарли эмас деб ҳисобласа, ишнинг объектив ҳолатларини аниқлаш ва низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган қўшимча далилларни **** этишни таклиф қилиши мумкин. Судларнинг эътибори суд ишда иштирок этувчи шахсларни қўшимча далиллар **** этишга **** қилмасдан, **** таклиф этишига қаратилсин. Қўшимча далиллар низонинг тўғри ҳал қилиниши ва у бўйича қонуний ҳамда асослантирилган суд ҳужжати қабул қилиниши учун зарур бўлиши керак.Шу билан бирга, шуни назарда тутиш лозимки, ИПК ****моддасинингбиринчи қисмигакўра, ишда иштирок этувчи шахсларга суд даъво аризаси юзасидан **** этишни таклиф қилган ёзма фикр ёки қўшимча далиллар **** этилмаганлиги ишни мавжуд материаллар бўйича кўришга тўсқинлик қилмайди. Юқоридаги қонун нормаларига асосланган ҳолда суд, даъвогар томонидандаъвонинг ушбу қисмини асословчи ҳужжатлар биланисботлаб берилмаги боис, даъвонингушбу қисмини қаноатлантиришни рад этишнилозим топади. ИПКнинг 66-моддасига мувофиқ, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнингхулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПКнинг ******, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ҳолда ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши 4 лозим. ИПКнинг ****-моддасига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунига кўра, иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши кераклиги белгиланган.(Кичик тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судларга мурожаат қилиш чоғида ушбу банднинг «а» — «г» ва «е» кичик бандларида кўрсатилган белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайди.) Даъвогар томонидан ушбу ҳуқуқдан фойдаланган ҳолда яъни кичик тадбиркорлик субъекти эканлиги асоси билан белгиланган ставканинг 50 фоизи (**** сўм) миқдорида олдиндан давлат божи тўлаб чиқилган. Юқоридагиларга кўра, суд даъвони қисман қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига ****,80сўм асосий қарз, ****,57 сўм пеня, олдиндан тўланган****,**** давлат божи, ****сўм почта ****, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисоб **** видеоконференцалоқа хизмати учун **** сўм суд ****ундиришни, даъвонинг асоссиз ҳисобланган80**** сўмасосий қарз, **** сўм пеня қисми бўйичадавлат божинидаъвогар зиммасида қолдиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, ****,****-моддалари,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****, ****-моддаларига асосан суд қа р о р қ и л д и: даъвогар******************нинг даъво аризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар****************** ҳисобидан даъвогар****************** фойдасига ****,**** асосий қарз, ****. Даъвогар томонидандаъвонинг асоссиз ҳисобланган80**** сўмасосий қарз, **** сўм пеняқисми бўйичаолдиндан тўланган **** сўм давлат божиўзинингзиммасида қолдирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали *********елляция тартибида 5 ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. Судья ****