Решение #2823140 economic_new

*********сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ ****и ****6йил13 январь *** судининг судьяси****нинг раислигида, судья ***** котиблигида,*****************даъвогар*****************манфаатида,жав обгар ***************** ҳисобидан****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйичадаъвогар вакили **** биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда палата деб юритилади)нингдаъвогар*****************(бундан кейин матнда даъвогар деб юритилади)манфаатида даъво аризаси билансудгамурожаат этиб,жавобгар ***************** (бундан кейин матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ундиришни сўраган. Суд**** ***** қилган. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган палата ва жавобгар суд **** иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар, даъвогар вакиллари суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд,ишни палата ва жавобгар вакилларининг иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйича тараф вакилининг тушунтиришларини эшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганибчиқиб, муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси **** асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади.***** механизация хизматлар кўрсатиш, ишлар ****юзасидан” шартнома имзоланган. Мазкур шартномага асосан даъвогар жавобгарга тегишли 10гектар ер майдонида техника хизмати кўрсатиши, жавобгар эса **** ишлар юзасидан тўловларни амалга оширишилозим бўлган. Мазкур шартномага а*********-фактура асосида****сўмликтехника хизматлари кўрсатилганҳамда жавобгар томонидан ****-фактуралар билан 2 ушбухизматларқабул қилиб олинган бўлса-да, жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаган. Қарздорликни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган талабномаси жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. Шундан сўнг, даъвогар, жавобгардан****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ва олдиндан тўланган суд **** ундириш талаби билан судга мурожаат этган. Суд даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасига асосан **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт. ФКнинг ****-моддасига асосан қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ЎзР ФКнинг ****-моддасига кўра, **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар **** **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шарт. Шу боис, суд даъвогарнинг асосий қарз ундириш тўғрисидаги талабини асосли деб топиб, уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар жавобгардан****сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. Ушбу томонлар ўртасида тузилган шартноманинг 5.1-бандида, “****” томонидан **** иш ва кўрсатилган хизматлар учун тўловларни ўз **** тўламагани “Буюртмачи” “****”га ҳар бир қилинган иш ёки кўрсатилган хизмат қийматининг 15 фоизи миқдорида жарима тўлаши ҳамда ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. 3 Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарликни белгиловчи фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли ***** **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд гарчи, даъвогарнинг пеня ундириш талаби ҳам асосли бўлсада, жавобгарнинг тадбиркорлик субъекти эканлигини, келгусида иқтисодий ночор ҳолатга тушиб қолмаслигини инобатга олиб, даъвогар томонидан сўралган ****пеня миқдорини****сўм миқдорида камайтиришни лозим топади. ИПКнинг ****-моддасига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, агар даъвогартомонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунига кўра, иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш *** кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши кераклиги белгиланган. Юқоридагиларга кўра, суд даъвони қисман қаноатлантиришни,жавобгар *** божи ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, ****, ****, ****-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: ******й **** чекланган жамиятиманфаатида **** этгандаъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. **** Республика бюджетига******** сўм давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали **** қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. 4 Судья ****