Решение #2823982 economic_new

****2-2501/****-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Бухорошаҳри ****6йил 12 январь Бухоротуманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили Ж.Ҳалимов (ишончнома асосида), жавобгар вакили****(ишончнома асосида)ларнинг иштирокида,даъвогар “MAXSUS MONTAJ VA MEXANIZATSIYA” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар“BUXOROGAZSANOATQURILISH **** **** ELEKTROMONTAJCHI UK” масъулияти чекланган жамиятидан 11.****.****.**** сўм асосий қарз, 8.****.****.**** сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “MAXSUS MONTAJ VA MEXANIZATSIYA” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар ёки **** деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“BUXOROGAZSANOATQURILISH AJ **** ELEKTROMONTAJCHI UK” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар ёки жамият деб юритилади)дан11.****.****.**** сўм асосий қарз, 8.****.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган**** вакилидаъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,қўшимча ҳужжатларни **** этиб,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик бартараф этилмаганлигини, пеня суммаси техник хатолик билан нотўғри ҳисобланганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этганжамиятвакилидаъвони тан олиб, **** ҳам **** олдида қарздорлик мавжудлигини,жамиятнинг ҳисоб **** пул маблағлари йўқлигини,иш ****ларини жамиятнинг ягона таъсисчиси олиб беришини,пул маблағлари ҳам таъсисчининг ҳисоб **** келиб тушишини,**** олдидагиқарзни тўлаб беришларини, пеня нотўғри ҳисобланганлигинибилдириб,жамиятнинг молиявий аҳволи оғирлигини инобатга олган ҳолдапеняни қонуний камайтиришни сўради. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўрадаъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича, **** Когон туманлараро иқтисодий судининг ****301/****-сонли ишибўйича21.12.****3йилда қабул қилинган ҳал қилув қарори билан **** деб топилган ва тугатишга доир иш юритиш бошланган. Тугатиш ишларини олиб бориш учун 6 (олти) ой муддат белгиланган.Тугатиш бошқарувчиси этиб **** тайинланган. Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 июлдаги **** билан 1тоифали суд бошқарувчиси Маматназаров Исоқул Ачилович ****ни тугатиш бошқарувчиси этиб тайинланган. 2 Тугатиш бошқарувчиси томонидан даъвогарнинг молиявий-хўжалик фаолияти таҳлил қилинганда,жавобгарнинг даъвогар олдида **** йил ва **** йиллар давомида тузилган шартномаларга асосан11.****.****.****сўмлик қарздорлиги мавжудлиги аниқланган. Ушбуқарзни10 кун муддатдаихтиёрий равишда тўлаб бериш **** даъвогарнинг17.09.****5йилдаги №ТБ/29-сонлиталабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган ҳамда қарздорликтўлаб берилмаган.Шу сабабли****судгажавобгарга нисбатандаъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. Суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра,тарафлар ўртасида ****3йил4 январда **** Б-сонли маҳсулот етказиб бериш шартномаси,****4йил1 августда8/24Б-сонли маҳсулот етказиб бериш шартномаси,**** йил 6 январда ****-сонли қурилиш-**** ишларини **** **** пудрат шартномаси,**** йил 10 февралда №23/КР/21-КЭМ-сонли пудрат шартномаси,**** йил 15 мартда №19/КР/22-КЭМ-сонли пудрат шартномаси,**** йил 27 январда №****-КЭМсонли пудрат шартномаси,**** йил 18 апрелда №1/исп-3-КЭМ-сонли пудратшартномалари тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига биноан шартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Ушбу шартномаларбўйича **** – **** йиллар мобайнида расмийлаштирилган электрон ****-фактураларга асосандаъвогартомонидан жавобгаргаишлар ****, хизматлар кўрсатилган, шунингдек маҳсулотетказиб берилган.Жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим **** ****, тўловлар тўлиқ амалга оширилмаган.Натижада даъво аризаси билан мурожаат қилинган пайтда даъвогар олдида11.****.****.**** сўмлик қарздорлик вужудга келган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги назарда тутилган. Жавобгарнинг мавжуд қарзи иш материалларидаги шартномалар,талабнома,электрон****-фактуралар,ўзароҳисоб-китобсолиштирма далолатнома,тарафларнинг суд муҳокамасидаги тушунтиришлари билантўлиқтасдиқланади. Маълум бўлишича, судга даъво билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик бартараф этилмаган.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириш ****талабиниқаноатлантириб беришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)га асосан8.****.****.****сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Қонун 32-моддасининг иккинчи қисмига кўра, етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учункечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. 3 Даъвогар томонидан пеня суммаси тўлов муддати кечиктирилган****кун учун (**** йил13июлдан **** йил 21 сентябрга қадар)8.****.****.****сўм миқдоридаҳисобланган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)68-моддасининг биринчи қисмида ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши кераклиги белгилаб қўйилган. Ушбу ҳолатда****томонидан пеня суммаси нотўғри ҳисобланган.Қонун бўйичадаъвогар жавобгардан асосий қарзнинг 50 фоизи, яъни 5.****.****.**** сўм миқдорида пеня ундиришни талаб қилиши мумкин.Демак, даъво аризасида ундириш сўралган пеня суммасининг 5.****.****.**** сўм қисми асосли бўлиб, қолган қисми асоссиздир. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига асосан агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман,яъни 1.****.****.**** сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилишиҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд ****тарафларнинг зиммасигауларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб 4 равишдаюклашни, жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.**** сўм почта ****, шунингдекасосли даъво суммаси бўйичаРеспублика бюджетига ****.****.****сўм давлат божи, даъвогардан асоссиз даъво суммаси бўйича Республика бюджетига 53.****.****,**** давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг68,****, ****, **** ва ****моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“BUXOROGAZSANOATQURILISH AJ **** ELEKTROMONTAJCHI UK” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар“MAXSUS MONTAJ VA MEXANIZATSIYA” масъулияти чекланган жамияти фойдасига11.****.****.****сўм асосий қарз,1.****.****.****сўм пеняҳамдаолдиндан тўланган 41.**** сўм почта ****ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “BUXOROGAZSANOATQURILISH AJ **** ELEKTROMONTAJCHI UK” масъулияти чекланган жамиятиданРеспублика бюджетига****.****.****сўм давлат божиундирилсин. Даъвогар“MAXSUS MONTAJ VA MEXANIZATSIYA” масъулияти чекланган жамиятиданРеспублика бюджетига53.****.****,84сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****лари берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****