Решение #2824901 economic_new

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўргансудья –**** Апелляция инстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри ****6 йил 8 январь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,жавобгар вакиллари **** (**** йил 30 декабрдаги ****-сонлиишончнома ва буйруқ асосида) ва****лар иштирокида,даъвогар “ ERO LOYIH ” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамиятидан ******** **** сўм асосий қарз, ******** **** сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қабул қилинган Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 17 ноябрдаги ҳал қилув қарори устидан“Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамиятининг берган апелляция шикоятини иш ҳужжатлари билан биргаБухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “ ERO LOYIH ” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан******** **** сўм асосий қарз, ******** **** сўм пеня ундиришни сўраган. Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 17 ноябрдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм асосий қарз, **** сўм пеня, олдиндан тўланган**** сўм давлат божи ва**** сўм почта **** ундирилган.Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Жавобгар томонидан мазкур ҳал қилув қарори устидан апелляция шикоятикелтирган бўлиб, шикоятда даъвогар томонидан **** ишлар шартномад кўрсатилган талаб ва ҳажмда мувофиқ келмаслиги, **** ишлар белгиланган тартибда топширилмаганлиги, биринчи инстанция суди томонидан **** ишларни баҳолаш бўйича сўраб оғзаки билдирилган илтимоснома асоссиз равишда рад этилганлиги, тугалланмаган лойиҳа смета ҳужжатлари бўйича камчиликлар мавжудлиги сабабли камчиликларнибартараф этиш сўралган бўлсада, даъвогар томонидан камчиликлар бартараф этилмаганлиги, шартнома шартларининг 3.1-бандига мувофиқ лойиҳа ҳужжатлари қабул қилиш ва топшириш далолатномаси асосида топширилмаганлиги, лойиҳа ҳужжатларда камчиликлар мавжудлиги сабабли лойиҳа ҳужжати экспертизадан ўтказишнинг имконияти бўлмаётганлиги**** қилиб кўрсатилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этганжавобгар вакиллариапелляция шикоятини қўллаб-қувватлаб, шикоятдаги билдирилган **** такрорлаб, даъвогар томонидан шартноманинг 4.5-банди талаблари ****, **** ишлар белгиланган тартибда қабул қилиш ва топшириш далолтаномаси асосида топширилмаганлигини, лойиҳа смета ҳужжатларда камчиликлар мавжудлигини, ўз **** камчиликларборасида мурожаат қилинганлигини, кейинчалик телефон орқали камчиликлар айтилганлигини маълум қилишиб, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришнива биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароринибекор қилиб, реал **** ишлар қийматини ундириш бериш **** янги қарор қабул қилишнисўрашди. Даъвогарсуд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган бўлса-да, суд **** вакил иштирокини таъминламади.Бундай ҳолатда судлов ҳайъати ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан унинг вакили иштирокисиз, ишдаги мавжуд ҳужжатлар асосида кўришни лозим топди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси важавобгарвакилларининг тушунтиришлариниэшитиб, қуйидагиларга асосанжавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришнилозим топди. Ишдаги ҳужжатларида аниқланишича, тарафлар ўртасида**** йил 21 апрелда ****-сонли лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқишшартномаси имзоланган бўлиб, унга кўралойиҳачи(даъвогар)“Разработка ПСД, топографическая съёмка, геология, экология, АП**** расчет, энергетические паспорт, ПОС на реконструкцию объекта “Автоматической наливной станции нефтепродуктов титул–****” объектининглойиҳа смета ҳужжатларини ишлаб чиқиб тайёрлаши ва ўз навбатида буюртмачияъни жавобгарга топшириш, жавобгар эса етказиб берилганлойиҳа смета ҳужжатлариниқабул қилиб олиш ва унинг учун шартномагамувофиқ **** тўлаш **** олган. Шартнома бўйичалойиҳа смета ҳужжатларини тайёрлашқиймати ҚҚСбилан биргаликдажами****сўмни ташкил қилган. Шартнома шартларидан келиб чиқиб, даъвогар даъво аризасида илова қилинган ****5йил20 июндаги****-сонли электрон ****-фактураси билан умумий қиймати****сўмликшартноманинг предмети бўлган “Автоматической наливной станции нефтепродуктов титул–****” объектининглойиҳа смета ҳужжатларини етказибберган. Бир томонлама тасдиқланган ****5йил15 октябрьҳолатида солиштирма далолатномасидан кўринишича, жавобгарнинг даъвогар олдида ****сўмлик дебиторлик қарздорлиги мавжудлиги қайд этилган. Даъвогарнингтайёрлаб берган лойиҳа смета ҳужжатларининг**** тўлаш **** ****5йил15 сентябрда****-сонли огоҳлантириш хати билан мурожаат қилган бўлсада, жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилганлиги натижасида тарафлар ўртасида низо келиб чиққан. ИПК 74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 8-моддасига кўра, фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунчиликда назарда тутилган асослардан, шунингдек фуқаролар ҳамда юридик шахсларнинг, гарчи қонунчиликда назарда тутилган бўлмаса-да, лекин фуқаролик қонунчилигининг умумий негизлари ва мазмунига кўра фуқаролик ҳуқуқ ҳамда бурчларни келтириб чиқарадиган ҳаракатларидан вужудга келади. ФК ****-моддасига кўра **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Тарафлар ўртасидааги шартноманинг 3.1-бандига муовфиқ,“Ижрочи” ишлар **** сўнг “Буюртмачи”га **** ишлар тўғрисидаги далолатнома асосида тўлиқ ҳужжатлар илова қилган ҳолда юбориши, шартноманинг 3.2бандига кўра эса, жавобгар эса даъвогар томонидан юборилган ишларни 30 кун муддат ичида кўриб чиқиши ва далолатномани камчиликлар бўлмаганда имзолаб, унинг учун шартноманинг 2.6-бандига мувофиқ **** тўлаш ёки камчиликларни кўрсатганҳолдақайтариши белгиланган. Даъвогар шартнома шартларидан келиб чиқиб, иш ҳужжатларида илова қилинган тарафлар ўртасида **** йил 27 майда ****-1-сонли юк хати асосида“Автоматической наливной станции нефтепродуктов титул–****”объектининглойиҳа смета ҳужжатларини тайёрлаб берган ва жавобгар вакили томонидан Ш.Қасимовтомонидан қабул қилинган. ФК ****-моддасига кўра, лойиҳа ва қидирув ишлари пудрат шартномаси бўйича пудратчи (лойиҳаловчи, қидирувчи) буюртмачининг топшириғи бўйича белгиланган муддатда лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва (ёки) қидирув ишларини **** ****, буюртмачи эса уни қабул қилиб олиш ва **** тўлаш **** олади. Иш ҳужжатларидан ва суд муҳокамасида аниқланишича, даъвогар жавобгарнинг буюртмасига асосан шартномавий **** ****.Ушбу ҳолат тарафлар ўртасида расмийлаштирилган электрон **** фактураси ва икки томонлама тасдиқланган**** йил 27 майда ****-1-сонли юк хатиҳамда даъвогар томонидан лойиҳа смета ҳужжатлари етказиб берилганлиги **** жавобгар вакилларининг кўрсатмасибилан тасдиқланган. Зеро, ИПК 72-моддасига кўра, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Бундан ҳолатда даъвогарнинг жавобгардан**** асосий қарз қарздорлигини талаб қилиши асосли ҳисобланади. Шу билан бирга, даъвогар даъво талабида жавобгардан****сўм пеня ҳам ундиришни сўраган. ФК ****-моддасининг учинчи қисмига кўра, неустойка билан **** **** талаб таъминланади. Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунининг 32-моддасининг иккинчи қисмига кўра, етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Биринчи инстанция суди даъво талабининг пеня талаби муҳокама қилиниб,Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сон қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида тушунтиришларни қўллаган ҳолда,жавобгарнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини, шартномавий **** ****олмаслигида тарафларнинг **** бузилганлигини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни**** сўмга қаноатлантириш **** асосли тўхтамга келган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган**** билан келиша олмайди. Биринчидан, даъвогар шартноманинг 3.1-банди талабларидан келиб чиқиб,икки томонлама тасдиқланган**** йил 27 майда ****-1-сонли юк хатибиланобъектининг лойиҳа смета ҳужжатлари топширган ваҳужжатнинг бир нусхасинижавобгармасъулвакили имзолаган. Иккинчидан, ФК ****-моддаси иккинчи қисмига кўра,агар қонун ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, лойиҳа ва қидирув ишлари шартномасини тасодифан **** мумкин бўлмаслиги хавфи буюртмачининг зиммасига тушади. Учинчидан, шартноманинг 3.4-бандига мувофиқ жавобгар томонидан 30 кунлик муддат ичида лойиҳа смета ҳужжатлари юзасидан эътирозларини билдирмаган. Тўртинчидан, жавобгарнинг томонидан **** йил 24 июндаги ****/сонли хат билан даъвогар қилган мурожаатида лойиҳанинг “4-китоби” бўлимида айрим турдаги материалларни киритиш сўралган. Бешинчидан, тарафлар ўртасидаги шартноманинг 3.8-бандида “ижрочи” томонидан ишлар **** ҳолати “буюртмачи” томонидан далолатнома, ****фактураси ёки қабул қилиш ва топшириш далолатаномаси имзоланган **** ҳисобланиши белгиланган. Мазкур ҳолатда, тарафлар ўртасида**** йил 20 июндаги ****-сонли электрон ****-фактураси расмийлаштирилган. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган **** ўз тасдиғини топмаганлиги сабабли суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўла олмайди деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасида суд ҳужжатини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари кўрсатилган бўлиб, суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ушбу асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция,кассация, тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантирмасданқолдиришни, жавобгар томонидан апелляция инстанцияси суди учун олдиндан****сўм давлат божи ва****сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришнилозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар“Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамиятининг апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Когонтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил17 ноябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар “Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамиятининг апелляция шикояти учун олдиндан тўлаган****сўм давлат божи ва****сўм почта **** тўлаганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасига қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****