Решение #2824964 economic_new

****9/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қаршишаҳар ****6йил8 январь Қаршитуманлараро иқтисодий суди судьясиА.Усманов раислигида, судья ёрдамчисиМ.Маҳаммадиевнингкотиблигидадаъвогар“**** ST RT”масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар“ UST FO TOSHEV”фермер хўжалиги ҳисобидан **** сўм асосий қарз,****сўм пеняундириш**** даъво аризасини даъвогарвакилиШ.Пашаев,(ишончнома асосида), жавобгарвакилииштирокисиз, Қаршитуманлараро иқтисодийсуди биносида, видеоконференцалоқа режимида, очиқ суд ****,кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар“**** ST RT”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда –даъвогардеб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар“ UST FO TOSHEV”масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда –жавобгардеб юритилади)ҳисобидан **** сўм асосий қарз,****сўм пеняундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилидаъвоаризасида келтирилганталабларниқисмсанқўллаб қувватлаб,ишни қонуний кўришнисўради. Дастлабки суд **** иштирок этган жавобгарвакилидаъво талаблариниқисмантан олиб,шартномавий **** бўйича даъвогар жами 20 гектарга томчилаб суғориш ускуналарини ўрнатиб бериш **** олганлиги, мазкур ҳолат юзасидан жамият томонидан жами 13,5 гектаргатомчилаб суғориш ишлари **** маълум қилиб, ишни қонуний кўришни сўраган. Бугунги суд ******** жавобгар иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлса-да, у (лар)нинг вакил (лар)и суд **** келмади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда — ИПК) ****-моддасига биноан агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. Иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси қуйидаги ҳолларда ҳам суд томонидан тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади, агар суд томонидан юридик шахснинг **** кўчирма нусхаси суд томонидан электрон почта орқали ёки хабардор қилинганлик фактини тасдиқловчи бошқа алоқа воситаларидан фойдаланган ҳолда юборилган кундан эътиборан уч кун ўтган бўлса. ИПКнинг ****-моддасига асосан ишда иштирок этувчи шахсларга суд даъво аризаси юзасидан **** этишни таклиф қилган ёзма фикр ёки қўшимча далиллар **** этилмаганлиги ишни мавжуд материаллар бўйича кўришга 2 тўсқинлик қилмайди. Иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд **** келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган ****, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни ИПКнинг ****,****-моддаси талабларига асосан жавобгар вакил (лар)и иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судишда иштирок этган даъвогар вакилинингтушунтиришларини эшитиб, иш ҳужжатлари ва **** этилган далилларни ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг иккинчи қисмига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Иш ҳужжатларига кўра,даъвогар ва жавобгарўртасида2024йил 23 февралькуни ****-сонли1дона (ҚҚС билан)жами ****сўмлик“томчилатиб, ёмғирлатиб сўғориш ускуналари **** қилиш”**** электроншартномаимзоланган. Шартноманинг 1.1-бандига асосан“пудратчи” (даъвогар)“буюртмачи”нинг мазкур ер майдонига томчилаб суғориш технологияси материаллари ва ускуналарини ушбу шартнома шартларига мувофиқ етказиб беришива **** ишларини сифатли ****, **** ишлари якунлангандан сўнг “буюртмачи”гафойдаланишга топшириши,1.2-бандига кўра “пудратчи”гаишларни **** учун зарур шароитлар яратиш, уларни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш **** олган. Шартноманинг умумий қийматиҚҚС билан****сўмни ташкилэтган. Шунга асосан даъвогаржавобгарга****4йил15 июлдагиэлектрон ****фактурага асосан********-**** систем капельногои дождевального орошениямаҳсулотлари ҚҚС билан****сўмлик маҳсулот жавобгарга етказиб берган.Маҳсулот жавобгар томонидан қабул қилиб олинганҳамдаэлектрон ****-фактура электрон **** имзо билан тасдиқланган. Шунингдек,тарафлар ўртасидаги**** йил 15 июлдаги **** ишлар бўйича топшириш қабул қилиш далолатномасиэлектрон **** имзо билан тасдиқланган. 3 Тарафлар ўртасидаги шартноманинг1.2-бандига кўра “пудратчи”га ишларни **** учун зарур шароитлар яратиш, уларни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш **** олган. Даъвогар томонидан қарздорликни бартараф этиш **** юборилган талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. ФКнинг ****-моддасига биноан олди-сотди шартномасига мувофиқ олдисотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги қайд этилган. Жавобгарнинг даъвогар олдидаги****сўм асосий қарздорлик ҳолати иш ҳужжатларида мавжуд шартнома, ****-фактура, ишончнома, товар-транспорт юк хати, талабнома ва бошқа ишга алоқадор ҳужжатлар каби далиллар билан ўзисботинитопади. Бироқдаъвогар вакили томонидан суд **** **** қилинган **** йил 17 декабрь кунидаги маълумотномага кўраҳ****пудратчи томонидан буюртмачининг ер майдонидажами 20 гектар**** ****,**** х 12% ққс = ****,****,шартноманинг умумий сўммаси **** сўм – ****,**** (****) = ****,****(мол-мулк),13,5 гектар **** иш ва унинг сўммаси **** сўм, **** ишлари сўммаси жами ****,**** шундан 20 гектар = ****,****ни,6.5 гектар х ****,**** = ****,****, 6,5 гектар х **** сўм = **** сўмни,**** сўм – ****,**** = ****,****(мол-мулк), иш бўйича асосий қарз 13,5 гектар **** сўм – **** сўм шундан буюртмачи томонидан **** сўм + ************,**** (мол-мулк) сўммаси жами ****,**** асосий қарздорлик мавжудлиги маълум қилинган. Шу боис суддаъвогарнинг жавобгардан **** сўм асосий қарз ундириш талабини қисман яъни ****,**** ундиришқисминиасослидебҳисоблайдиҳамда уни қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан****сўм пеня ундиришни сўраган.Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг13.2-бандига кўра, мазкур шартномада кўрсатилган ўз **** риоя қилинмаган, ўз **** молиялаштирилмаганлиги ва шартномада белгиланган бошқа **** бузганлиги учун “буюртмачи” “пудратчига” ёки “пудратчи” “буюртмачи”га **** **** кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг 0,4 фоизи миқдорида пеня тўлайди, бунда пенянинг умумий сўммаси **** ишлар, кўрсатилган хизматлар ёки ўз **** ўтказиб берилмаган (тўланмаган) сўмма қийматининг 50 фоизидан ошмайдиган миқдорда пеня тўлашибелгиланган. Бироқ, шартноманинг 13.2-бандига кўра,жавобгарякуний ҳисобкитобларниамалга оширмаганлиги натижасида ****,33сўм қарздорликнинг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня ундириш белгиланган. Ваҳоланки, даъвогар томонидан****,33сўм қарздорликнинг 50 фоизидан ортиқ бўлган, яъни****,33* 50% =****,6сўм пеня сўраши лозим бўлса-да, ҳеч бир асосларсиз****сўм миқдорда пеня ундириш сўралган. 4 Мазкур ҳолатда суд, даъвогарнинг жавобгардан****сўм пеня ундириш талабининг****,6сўм қисмини асосли деб ҳисоблаб, пенянинг қолган (****сўм -****,6сўм =****,4сўм )****,4сўм қисмини ассосиз деб ҳисоблайди. Шартноманинг13.2-бандигакўра, мазкур шартномада кўрсатилганўз **** риоя қилинмаган, ўз **** молиялаштирилмаганлиги ва шартномада белгиланган бошқа **** бузганлиги учун “буюртмачи” “пудратчига”ёки “пудратчи” “буюртмачи”га **** **** кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг 0,4 фоизи миқдорида пеня тўлайди, бунда пенянинг умумий сўммаси **** ишлар, кўрсатилган хизматлар ёки ўз **** ўтказиб берилмаган (тўланмаган) сўмма қийматининг 50 фоизиданошмайдиган миқдорда пеня тўлаши назарда тутилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб беради. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарорининг 4-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Суд, жавобгар томонидан шартномавий **** умуман **** ҳамда кредитор манфаатларини инобатга олиб, пеня суммасини****сўмгача камайтиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодекси ****-моддасинингбиринчиқисмидасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилишибелгиланган. Юқорида қайд этилганларга кўра, суд даъво талабиниқисманқаноатлантириб,давлат божинижавобгарзиммасига юклашнилозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвоталабиқисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“ UST FO TOSHEV”масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан даъвогар “**** ST RT”масъулияти чекланган жамиятифойдасига ****,33сўм асосий қарз,****сўм пеня ва 41 2**** почта ****; Жавобгар“ UST FO TOSHEV”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан республика бюджетига ****,03сўм давлат божи, Олий суд депозитига****сўм видеконференцалоқа****ундирилсин. 5 Даъвогар “O D ST RT” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****лари берилсин. Ҳал қилув қарори устидан Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов хайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья А.Усманов