Решение #2825093 economic_new

****666-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья – **** Кассация инстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри****йил 8январь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар**** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, “A Insur n m n ” акциядорлик жамияти вакили **** (**** йил 9 июндаги ****-сонли ишончномага асосан), АТБ “****” вакили **** (**** йил 7 январдаги ****-сонли ишончномага асосан)лар иштирокида, даъвогарАТБ “****” манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгарлар “A Insur n m n ” акциядорлик жамияти ва “A Insur n ” масъулияти чекланган жамияти Бухоро вилоят филиалидан 15.****.**** сўм ундириш тўғрисидаги даво аризаси юзасидан Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 4 февралдаги ҳал қилув қарорига нисбатан “A Insur n m n ” акциядорлик жамияти томонидан берилган кассация шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати биносида видеоконференцалоқа режимида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят худудий бошкармаси (бундан буён матнда палата деб юритилади) “****” АТБ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“A Insur n Сомраn ”акциядорлик жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан 15.****.**** сўм кредит қарзини ундиришни сўраган. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил4 февралдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилиб,жавобгардан 14.****.****сўмсуғурта товониундиришбелгиланган.**** йил 5 мартда ижро **** берилган. Жавобгар суд ҳужжатидан норози бўлиб, унинг устиданкассацияшикоятибилан мурожаат қилган. Шикоятда****-сонли иш бўйича суд муҳокамасига тайинлаш **** **** жавобгарнинг юридик манзилига етказиб берилмаганлигива жавобгар суд **** **** ва жойи тўғрисида хабардор қилинмаганлиги, ҳал қилув қарорида кўрсатилган жавобгар вакили сифатида ****қосимов кўрсатилган бўлса-да, бундай ходим жавобгарда ишламаслиги ва унга жавобгар томонидан ишончнома берилмаганлиги, тарафлар ўртасида **** йил 13 апрелда тузилган ****-сонли бош шартноманинг 5.7-бандига кўра, суғурта ҳодисаси бўлиб, қарздорнинг қонунда белгиланган тартибда Суғурта килдирувчи олдидаги пуллик **** **** қарз олувчининг меҳнат қобилиятини йўқотиши (I) ва ІІ гурух ногиронлиги) ёки ўлим оқибатида кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслиги ва кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатида Суғурта қилдирувчи/Наф олувчи зиён етказилиши сабаб бўлган, кутиш даври тугаганидан кейинги юзага келган воқеа ҳисобланиши кўрсатилганлиги, даъвогар қарз олувчи **** қизининг меҳнат қобилияти йўқолганлиги ёки ўлим фактини тасдиқловчи ҳужжат **** қилмаганлигисабабли,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили шикоятда келтирилган **** такрорлаб,шартноманинг 5.7-бандига кўра, суғурта ҳодисаси бўлиб, қарздорнинг қонунда белгиланган тартибда Суғуртақилдирувчи олдидаги пуллик **** **** қарз олувчининг меҳнат қобилиятини йўқотиши (I) ва ІІ гурух ногиронлиги) ёки ўлим оқибатида кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслиги ва кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатида Суғурта қилдирувчи/Наф олувчи зиён етказилиши сабаб бўлган, кутиш даври тугаганидан кейинги юзага келган воқеа ҳисобланиши кўрсатилганлиги, даъвогар қарз олувчи **** меҳнат қобилияти йўқолганилиги ёки ўлим фактини тасдиқловчи ҳужжат **** қилмаганлигинибилдириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилишикоятга нисбатан эътирозлари мавжудлигини, шартноманинг 5.7-бандида шунингдек, кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарзини қайтара олмаслиги ва суд қарорига кўра кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатида суғурта қилдирувчи/Наф олувчи зиён етказилиши сабаб бўлганва Ўзбекистон Республикаис Олий суди Пленумининг **** йил 29 ноябрдаги 45-сонли қарори бўйича қарздордан қарзни ундириш бўйича чоралар кўрилиб, кутиш муддати тугагандан кейин юзага келган воқеа ҳисобланиши қайд этилганлигини баён қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориниўзгаришсиз, кассация шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришнисўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганпалатасуд **** муҳокамасида вакил иштирокини таъминламади. 2 Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, кассация инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, кассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Судлов ҳайъати палата суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганлигини инобатга олиб, юқоридаги қонун нормасига асосан ишни палата иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини, тарафлар вакилларининг тушунтиришлариниэшитиб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосан жавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони рад этиш тўғриисда янги қарор қабул қилишнилозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,даъвогар томонидан фукаро **** кизи (матнда кредит олувчи деб юритилади) билан **** йил 18 августда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан 5 йил муддатга, йиллик 15 фоиз устама тўлаш шарти билан 13.****.**** сўм миқдорида лимончиликни ташкил қилиш ****, иссиқхона қуриш учун кредит ****. **** кредит юзасидан унинг қайтмаслиги хатаридан суғурталаш бўйича тарафлар ўртасида тузилган **** йил 13 апрелдаги суғурталаш бош шартномаси 5 йил муддатга тузилиб, **** йил 18 августда кредит олувчи томонидан ****.**** сўмсуғуртамукофоти тўлаган васуғуртатомонидан 16.****.**** сўмликсуғуртаполиси **** қилинган. Ўзбекистон Республикаси Фукаролик кодекси (бундан буёнматнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чикади. ФКнинг ****-моддасига кўра, ******** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарнишартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Суғурта полисига асосан суғурта суммаси 16.****.**** сўм, суғурта мукофоти ****.**** сўм, суғурта амал килиш муддати**** йил 13 апрелдан **** йил 17 августгақадар белгиланган. 3 Кредит олувчи фукароМ.Усмонова кредит шартномаси **** ****, кредит ва унга ҳисобланган фоиз қарзини ўз **** тўламаганлиги учун даъвогар фуқаролик ишлари бўйича судга даъво ариза билан мурожаат қилган. Фуқаролик ишлари бўйича Ғиждувон туманлараро судининг **** йил 2 июндаги ҳал қилув қарори билан кредит олувчидан даъвогар фойдасига жами 14.****.**** сўм кредит қарздорлиги ундирилиши белгиланган ва берилган ижро **** асосида **** ижро ҳаракатлари олиб борилган. Бироқ, **** ижро бюроси Шофиркон туман бўлими давлат ижрочисининг **** йил 11 июлдаги қарорига асосан **** ижро ҳаракатлари давомида қарздорнинг пул маблағлари ва мол-мулклари аниқланмаганлиги сабабли“Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 40-моддасининг 3-бандига асосан ижро иши юритиш тамомланиб, ижро варакаси даъвогарга ижросиз қайтарилган. Бинобарин, мазкур ҳолатда даъвогар томонидан суғурта шартномаси шартларига кўра кредит қарзини ундириш чоралари кўрилган, бирок ушбу қарзни ундириш имкони бўлмаганлиги натижасида кредитни қайтмаслиги хатари вужудга келган. Бирок, судга кадар даъвогарнингсуғуртаҳодисаси вужудга келганлиги сабабли ушбусуғуртатовонини тўлаш тўгрисида жавобгарга юборган **** йил октябрдаги ****-сонли талабнома хати оқибатсиз колдирилиб, шартнома **** ****. “Суғуртафаолияти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Конуни 34-моддасининг биринчи қисмига кўра, суғурталовчисуғурташартномасида кўрсатилган шахсга **** суғурта ҳодисаси юз берган такдирдасуғуртатовонини (суғуртатўловини) тўлаши шарт. Биринчи инстанция судитомонидан биринчи инстанция суди даъво аризасида даъвогар томонидан“A Insur n ” масъулияти чекланган жамияти Бухоро вилоят филиалига нисбатан билдирилган ҳамда даъво аризасида қайд этилган 15.****.**** сўм асосий кредит қарзи ундириш тўғрисидаги талабни муҳокама қилмасдан хатоликка йўл қўйилган. Кассация инстанциясининг **** йил 2 декабрдаги **** билан мазкур иш бўйича биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтилган. Судлов ҳайъати давъогарнинг даъво аризасида ва суд **** келтирган**** билан келишмайди. Биринчи инстанция суди даъвогар томонидан **** килинган маълумотномага асосан қарздорнинг даъво **** этилган ва иш суддакўрилган пайтда кредит асосий карзи жами 14.****.**** сўмни ташкил қилганлиги ва мазкур кредит карздорлиги суғурта шартномаси шартларига кўра суғурта ҳодисаси вужудга келганлиги ва суғурта пулидан ошмаганлиги сабабли суғурта товони сифатида баҳолаб, асосий кредит қарздолрлигини ундириш **** билдирилган талабни суғурта товони сифатидаундириш**** **** хулосага келган. 4 Даъвогарнинг жавобгарга нисбатан билдирган талаби15.****.**** сўм асосий кредит қарзи эмас, балкисуғурта шартномасида белгиланган суғурта товониэканлигига аҳамият бермаган. Ўзбекистон **** Пленумининг “Судлар томонидан суғурта шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 29 ноябрдаги 45-сонли Қарорининг 15-бандига кўра ФКнинг ****-моддасида белгиланган асосларга кўра суғурталовчи мулкий суғурта шартномаси бўйича суғурта қилдирувчига (наф олувчига) суғурта товонини ёки шахсий суғурта шартномаси бўйича суғурта пулини тўлашни рад этиши мумкин. Қарорнинг 15.1-бандига кўра ФК ****-моддасининг учинчи қисмида суғурталовчи суғурта товонини ёки суғурта пулини тўлашни рад этганлиги юзасидан суғурта килдирувчи (наф олувчи)нинг унга (суғурталовчига) нисбатан судга даъво бериш оркали низолашиш ҳуқуқи белгиланган.Суғурта қилдирувчи (наф олувчи) томонидан ушбу ҳуқуқдан фойдаланилганда, даъво аризасидаги талаб тўлашни рад этишни ноқонуний деб топиш **** эмас, балки суғурта товонини ёки суғурта пулини ундириш **** бўлиши лозим.Бундай даъво бўйича ишларни кўришда судлар ФКнинг ****-моддасида назарда тутилган суғурта товонини тўлашни рад этиш учун асослар мавжудлигини аниклаши керак. Мазкур ҳолатда даъвогар суғурта ҳодисаси юз берганлиги бўйичаасосий кредитқарздорликни эмас балки, суғурта товонини ундириш **** талаб қўйиш ҳуқуқига эга. Шу сабабли даъвонингжавобгардан15.****.**** сўм асосий кредит қарздорлигиниундиришталабиасоссизҳисобланади. Шунингдек, биринчи инстанция суди томонидан жавобгар бўлинмасига нисбатан келтирилган талаб бўйича муносабат билдирилмаган. ФКнинг 47-моддасига кўра агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ҳисобланмайди. Жавобгарнинг бўлинмаси юридик шахс эмас балки, юридик шахс манфаатларини ифодалайдиган ва уларни ҳимоя қиладиган алоҳида бўлинмаси бўлиб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси мазмунига кўра суд иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаган ҳолларда иш юритишни тугатади. Мазкур ҳолатда судлов ҳайъати, жавобгар филиалига нисбатан билдирилган талаб бўйича иш юритишни тугатишни лозим топади. ИПК 72-моддасига кўра қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПКнинг74-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва 5 ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 4-бандига кўра моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. ИПК ****-моддасининг 2-бандига асосан кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга ****. Қайд этилганларга кўра, судлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи, иккинчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Мазкур ҳуқуқ нормаларига асосан судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгарнинг кассация шикояти қаноатлантирилганлиги, биринчи инстанция суди учун даъвогар томонидан ихтиёрий тўланган 37.**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдиришни, даъвогардан республика бюджетига биринчи инстанция суди учун ****.**** сўм давлат божи ундиришни, жавобгар томониданкассация инстанцияси суди учун олдиндан тўланган ****.**** сўм давлат божи ва 41.**** сўм почта **** даъвогардан жавобгар фойдасига ундиришни,даъвогардан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни,Бухоро туманлараро иқтисодий суди томонидан **** йил 3 мартда берилган ****-сонли ижро **** бўйича ундирувларни бекор қилишни лозим топади. Юқорида баён этилганларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар“A Insur n m n ” акциядорлик жамиятининг кассацияшикояти қаноатлантирилсин. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил4 февралдаги ҳал қилув қарорибекор қилинсин. Иш бўйича янги қарор қабул қилинсин. 6 Даъвогар“****” АТБманфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят худудий бошкармасининг жавобгар“A Insur n Сомраn ” акциядорлик жамиятидан 15.****.**** сўм кредит қарзини ундириш тўғриисдаги даъво аризани қаноатлантириш рад этилсин. Даъвонинг жавобгар“A Insur n ” масъулияти чекланган жамияти Бухоро вилоят филиалига нисбатан билдирилган талаби бўйича иш юритиш тугатилсин. Даъвогар“****” АТБдан республика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар “****” АТБ томонидан биринчи инстанция суди учун тўланган 37.**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдирилсин. Даъвогар “****” АТБдан“A Insur n Сомраn ” акциядорлик жамияти фойдасига кассация инстанцияси суди учун олдиндан тўланган ****.**** сўм давлат божи ва 41.**** сўм почта **** ундирилсин. Даъвогар “****” АТБдан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий суди томонидан **** йил 3 мартда берилган ****-сонли ижро **** бўйича ундирувларни бекор қилинсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарордан норози тараф унинг устидан суд ҳужжатини қабул қилган суд орқали бир йил муддат ичида тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан Бухоро вилоят судига мурожаат қилишга ****. Раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари М.Кодирова **** 7