Решение #2825136 economic_new

****4-****/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судья**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****6йил8 январь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьясиМ.Болтаевнинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар**** ва****ларданиборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида, “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти вакили **** (**** йил 27 декабрдаги 01/У-****-сонли ишончномага асосан), “****” АТБ вакили****(**** йил22 октябрдаги ****-сонли ишончномага асосан)лар иштирокида, “Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “****” АТБ манфаатида жавобгарлар “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти ва “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти Олот суғурта марказидан 29******** сўм уғурта товонини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 27 октябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти томонидан берилган апелляция шикоятинииқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйид гил рни аниқлади: “****” АТБ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матндапалатадеб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти ва “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти Олот суғурта маркази (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан 29******** сўм суғурта товонини ундиришни сўраган. Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 27 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм суғурта товони ундириш белгиланган. Жавобгар суд ҳужжатидан норози бўлиб апелляция шикоятибилан мурожаат қилган.ШикоятдажавобгарнингОлот туман суғурта маркази даъвогар ва“****” масъулияти чекланган жамиятиўртасида **** йил 18 март куни ****-сонли“Кредитларни суғурта қилиш шартномаси”имзоланганлиги, мазкур суғурта шартномасининг 1.1-бандига асосан суғуртакилдирувчи суғурта мукофотини мазкур шартномада белгиланган миқдорда ва муддатларда тўлаш ****олиши белгиланганлиги, судга суғурта мукофотини айнан ўзи суғурта қилдирувчи сифатида қачон ва қанча миқдорда тўлаганлигини тасдиқловчи ҳужжат **** қилинмаганлиги, шартноманинг 5.3-бандида“Мазкуршартнома бўйича суғурта мукофоти **** (беш юз тўқсон олти минг) сўмни ташкил этади ва **** ўтказмаси орқалитўланади” деб белгиланганлиги, суғурталовчининг**** ҳисоб **** эса айнан шартнома бўйича суғурта қилдирувчи бўлган даъвогар томонидан суғурта мукофотини пул кўчириш йўли билан тўлаганлигини тасдиқловчи ҳужжат мавжуд эмаслиги сабабли суғурта шартномаси қонуний кучга кирмаган ҳисобланиши, бу бўйича жавобгарлик олиб борилмаслиги, суғурта товонини тўлаш учун асос мавжуд эмаслиги қайд қилиниб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этганжавобгарвакилиапелляция шикоятини қувватлаб,қарздор, **** ва суғурта ташкилоти ўртасида суғурта шартномаси тузилганлигини, бироқ **** томонидан суғурта ташкилотига суғурта мукофоти тўлаб берилганлиги юзасидан ҳужжатлар **** қилинмаганлигини, шартноманинг 6.2-бандига асосан суғурталовчининг суғурта товонини тўлаш **** суғурта мукофоти суғурталовчининг ҳисоб **** келиб тушган кундан бошлаб кучга кириши назарда тутилганлигини, бу ҳолатда суғурта шартномаси кучга кирмаганлигини билдириб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилиапелляция шикоятига эътирозлари борлигини, **** томонидан суғурта мукофоти тўлаб берилганлигини,ўша даврдаги **** айланмаси ўрганиб чиқилганлигини, суғурта ташкилотига **** сўм суғурта мукофоти тўлаб берилганлигини,суғурта ташкилоти томонидан суғурта полиси **** қилинганлигини, биринчи инстанция суди томонидан асосли ҳал қилув қарори қабул қилинганлигини билдириб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган палата, суд **** вакил иштирокини таъминламади.Бироқ, палата даъво аризасида ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буёнматнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмигакўра, апелляция инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Судлов ҳайъати ИПК ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосланиб, ишни палата вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,тарафларвакилларининг тушунтиришларини эшитиб, апелляция шикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги келтирилганасосларга кўра жавобгарнингапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришнилозим топди. ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,даъвогар томонидан “**** файз” масъулияти чекланган жамиятига қурилиш моллари ишлаб чиқариш асбоб ускуналари сотиб олиш учун **** йил 18 мартда тузилган кредит шартномасига асосан 36 ой муддатга, йиллик 14 фоиз устама тўлаш шарти билан 29******** сўм миқдорида кредит ****. Кредит қайтмаслиги хатаридан (тадбиркорлик хавфини) суғурталаш юзасидан тарафлар ўртасида тузилган **** йил 18 мартдаги ****-сонли бош шартнома асосида **** йил 18 март куни №****-сонли суғурта полиси **** этилган.Суғурта полисига асосан суғурта пули 29******** сўм, суғурта мукофоти ******** сўм, суғурта полиси амал қилиш муддати 18.03.**** йилдан 17.03.**** йилга қадар белгиланган.(и.ҳ 78-бет) Кредит олувчи “**** файз” масъулияти чекланган жамияти кредит шартномаси **** ****, кредит ва унга ҳисобланган фоиз қарзини ўз **** тўламаганлиги учун даъвогар иқтисодий судга даъво ариза билан мурожаат қилган.Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 февралдаги ҳал қилув қарори билан кредит олувчидан даъвогар фойдасига жами 28******** сўм кредит асосий қарздорлиги ундирилиши белгиланган ва берилган ижро **** асосида **** ижро ҳаракатлари олиб борилган. Бироқ, **** ижро бюроси Олот туман бўлими давлат ижрочисининг **** йил 17 октябрдаги қарорига асосан қарздорнинг пул маблағлари ва молмулклари аниқланмаганлиги сабабли “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 40-моддасининг 3-бандига асосан ижро иши юритиш тамомланиб, ижро **** даъвогарга ижросиз қайтарилган. Даъвогарнинг суғурта ҳодисаси вужудга келганлиги сабабли ушбу суғурта товонини тўлаш тўғрисида жавобгарга юборилган****4йил 13 ноябрда ****-сонли талабномажавобгар томониданоқибатсиз қолдирилган. Шу боис, палата даъвогар манфаатида судга даъво аризасидаги талаб билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талабларбўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Суғурта шартномасининг 3.1.1-бандига кўра, шартнома бўйича қарз олувчи томонидан кредит шартномасида белгиланган шартларда ва муддатларда асосий кредит қарзини (фоизлар, жарима, неустойка, суд **** бундан мустасно) мазкур шартномада кўзда тутилган кутиш даври тугагандан сўнг суғурта қилдирувчига қайтармаслиги бўйича **** **** тўловларни узоқ муддатли тўламаслик деб тан олинади.Мазкур шартномада назарда тутилган кутиш даврининг сўнгги кунидан кейинги кун узоқ муддатли тўламаслик кунининг бошланиши суғурта ҳодисаси деб ҳисобланади. Мазкур ҳолатда даъвогар томонидан суғурта шартномаси шартларига кўра кредит қарзини ундириш чоралари кўрилган, бироқ ушбу қарзни ундириш имкони бўлмаганлиги натижасида кредитни қайтмаслиги хатари вужудга келган.Суғурта шартномаси шартларига кўра кредитдан **** фойдаланиш ҳолатлари ва суғурта товонини тўлашни рад этиш учун асос бўладиган бошқа ҳолатларини тасдиқловчи далиллар мавжуд эмас. Шунингдек,иш ҳужжатларида даъвогар томонидан кредит **** ишлатилганлиги бўйича тузилган мониторинг далолатномалари мавжуд. (и.ҳ ****-бетлар) Судлов ҳайъатижавобгарнинг суғурта мукофоти тўланмаганлиги ҳамда мазкур низо бўйича олдин иқтисодий суд томонидан иш кўрилиб, қарор қабул қилинганлиги тўғрисидаги **** билан келишмайди. Чунки, жавобгар томонидан **** йил 18 март куни №****-сонли суғурта полиси **** этилган. Демак, жавобгар суғурта шартномасига биноан суғурта пули доирасида суғурта ҳодисаси юзага келганда суғурта товони тўлаш **** олган. Суғурта шартномасининг 2-бандида суғурта полиси суғурталовчининг **** кучга кирганлигини тасдиқловчи ва суғурта қилдирувчига у суғурта мукофотини тўлагандан кейин бериладиган ҳужжат эканлиги назарда тутилган.Даъвогар томонидан ******** сўм суғурта мукофоти тўланганлиги тўғрисида **** йил 31 мартдаги 7-сонли квитанция **** этилган. “Суғурта фаолияти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 34-моддасининг биринчи қисмига кўра, суғурталовчи суғурта шартномасида кўрсатилган шахсга **** суғурта ҳодисаси юз берган **** суғурта товонини (суғурта тўловини) тўлаши шарт. Суғурта шартномасининг 3.2-бандида қарз олувчи томонидан тўланмаган қарз суммасига ҳисобланган пенялар, жарималар, йўқотилган фойда ёки имтиёзлар шунингдек **** комиссиялари ва кредит бўйича фоизлар суғурта ҳодисаларига ва шунга мос равишда суғурта товонига киритилмаслиги белгиланган. **** йил 24 октябрь ҳолатида“**** файз” масъулияти чекланган жамиятининг 24.****.**** сўмасосийкредит қарзи мавжудбўлган.Иш ҳужжатларида ушбу ҳолатни тасдиқловчи даъвогарнинг маълумотномаси мавжуд.(и.ҳ 81-бет) Демак, мазкур ҳолатдасуғурта шартномасининг 3.2-банди талабидан келиб чиқиб,даъвонинг 24******** сўм суғурта товонини ундириш **** талаби асосли ҳисобланади. Биринчи инстанция суди даъвогар манфаатида палата томонидан киритилган даъво аризасиниқисманқаноатлантириш тўғрисида қонуний тўхтамга келган. Шунингдек,ФКнинг 47-моддасига асосан, агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ҳисобланмайди.Улар ўзларини ташкил этган юридик шахс томонидан молмулк билан таъминланадилар ҳамда у тасдиқлаган низомлар асосида иш олиб борадилар. ИПКнинг ****-моддасига асосан, иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса, суд иш юритишни тугатади. Биринчи инстанция суди“Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамияти Олот суғурта маркази юридик шахс **** эга бўлмаганлиги сабабли, суд даъвонинг унга нисбатан бўлган қисми бўйича иш юрптишни тугатиштўғрисида асосли ва қонуний тўхтамга келган. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларида биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддаси биринчининг қисми 1-бандига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати ишда аниқланган ҳолатлар ва қонун талабидан келиб чиқиб, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришнирад этишни, биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгар апелляция шикояти билан мурожаат қилишдаолдиндан ****сўм давлат божи ва **** сўмпочта ****и тўлаганлигини инобатга олиб, унингзиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамиятинингапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 27 октябрдаги ҳал қилув қарориўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“Кафолат суғурта компанияси” акциядорлик жамиятитомонидан апелляция инстанцияси суди учунолдиндан ****сўм давлат божи ва **** сўмпочта ****и тўланганлиги инобатга олиниб, унингзиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари **** ****