Решение #2825849 economic_new

****/****-сонли иш судья: **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОР Андижон шаҳар 2025йил7 январь Андижонтуманлараро иқтисодий судининг судьясиХ.Абдураимовраислигида, судья ёрдамчисиЁ.Жалолдиновани котиблигида,Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Андижон вилоятҳудудийбошқармаси палата аъзоси “Хамкор инвест лизинг” акциядорлик жамияти манфаатида, жавобгар “DO’STLIK”фермер хўжалигиҳисобидан****сўм асосий қарз, ****сўм муддати ўтган фоиз ва ****сўм пеняни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйичақўзғатилганиқтисодий ишни,даъвогар вакили– **** (**** йил 20 январь 32-сонли ишончнома асосида) иштирокида,Андижон туманлараро иқтисодий судибиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъво ариза ва унга илова қилинган хужжатларда кўринишича, “Хамкор инвест лизинг” акциядорлик жамияти Андижон вилоят филиали (бундан буён матнда “Даъвогар” деб аталади)билан“DO’STLIK” фермер хўжалиги (бундан буён матнда “Жавобгар” деб аталади) ўртасида****3йил18 сентябрькуни****сонли лизинг шартномаси тузилган.Мазкур шартнома бўйича даъвогарга1 дона2019йилда ишлаб чиқарилган, двигател ********J****, шасси ****LZG L2R41K ****, давлат ****60**** RB “SH N S ****DR****” русумлиюк ташувчи транспорт воситаси ҳамда **** йилда ишлаб чиқарилган **** двигател ****,HHKHK****KG****шасси ****, 40 ВА**** давлат **** “ROB HW ****” русумли эксковатор махсус техникаси жавобгар хўжалигигатехник соз ҳолатда топшириш ва қабул қилиш далолатномаси асосида топширилган. Тарафлар лизинг шартномаси бўйича лизинг маблағларини тўлаб бориш муддатлари **** келишилган бўлса-да, жавобгар томонидан ушбу тўлов муддатлари бузилиб, ****5йил3 декабрькуни ҳолатига****сўм муддати ўтганасосий ва **** сўм муддати ўтган фоизқарздорликка йўл қўйган. Шу сабабли даъвогар Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда “Палата” деб аталади)га мурожаат қилган, палата ўз навбатида даъвогар манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Палата суд **** ўз вакили иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Даъвогар вакили суд **** даъвони қувватлаб, жавобгар томониданшу кунга қадар ҳам тўловларни амалга оширмаганлигини билдириб, суддан даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришнисўради. Жавобгарвакили суд ****нинг **** ва жойи **** белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, суд **** иштирок этмади ва ўз эътирозларини билдирмади. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий Процессуал Кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаси 3-қисмига асосан, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд қайд этилган қонун нормаларига таянган ҳолда палата ва жавобгар вакилларининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд, тарафлар вакилларининг кўргазмасини тинглаб, иш хужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга кўра даъво талабидаги асосийва фоизқарздорликнитўлиққаноатлантиришни лозим топди. Чунки, тарафлар ўртасида лизинг шартномаси тузилган, шартнома бўйича лизинг объекти жавобгарга етказиб берилган, жавобгар томонидан тўловларни ўз **** амалга оширмаган, натижада****сўммуддати ўтган ва****сўм муддати ўтган фоизқарздорлигиюзага келган. Зеро, лизинг шартномасининг1.1,14.2-бандига асосан,2-иловада белгиланган миқдорда ва муддатларда лизинг олувчи томонидан тўловлар кечиктирилса, тўланмаса ёки тўлиқ тўланмаса лизинг берувчига ундириб олиш чораларини кўриш ҳуқуқи **** кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб юритилади)нинг ****-моддасига биноан, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, лизинг олувчи лизинг тўловларини ўз **** тўлаши, молмулкдан уни етказиб бериш шартларига мувофиқ фойдаланиши, уни соз ҳолда ****, ўз ҳисобидан жорий таъмирлаш ишларини ****, **** бўйича бошқа **** амалга ошириши шарт.Лизинг олувчи лизинг тўловларини тўлаш **** **** ****, лизинг берувчи ўзига тегиши керак бўлган тўловларни фоизи билан олиши мумкин. Суд, даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолда пеняни камайтиришни лозим топди. Тарафлар ўртасида****3йил 18 сентябрдатузилган****-сонли лизинг шартномасибўйича тўлов жадвали асосида ****сўмасосий ва****сўм муддати ўтган фоизтўловларини амалга оширмаганлиги учун унга нисбатан****сўм пеня ҳисоблаган. Суд, сўралган неустойкани адолатли миқдорини белгилашни лозим топди. ФКнинг ****-моддасига кўра, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. Аммо, ФКнинг ****-моддасига асосан, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётгантарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик Суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сон Қарорининг 2-бандида, судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги кўрсатилган. Суд, мазкур ҳуқуқ нормаларга таянган ҳолда пеня қисмини****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Суд, иқтисодий иши бўйича суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, судга мурожаат қилганидан сўнг қисман тўловни амалга оширганлиги ва пеня суд томонидан камайтирилганлигини сабабли, давлат божи ва суд **** жавобгар ҳисобидан ундиришни лозим топади. Чунки, ИПК ****-моддасининг олтинчи қисмига биноан, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикасининг“Давлат божи тўғрисида”ги қонун талаблари бўйича мулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, лекин базавий хисоблаш миқдоридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади. Юқоридагиларга биноан суд, Республика бюджетига жавобгар ҳисобидан****,42 сўм давлат божи, даъвогар фойдасига****сўм почта **** ундиришни лозим топди. Бинобарин, суд Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****, ****-моддалари, Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****- моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. “DO’STLIK” фермер хўжалиги ҳисобидан: -“Хамкор инвест лизинг” акциядорлик жамияти фойдасига****сўммуддати ўтганасосий қарз,****сўм муддати ўтган фоиз,**** сўм пеня ва****сўм почта ****; -Республика бюджетига****,42сўм давлат божи ундирилсин. Даъвони қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ичида шу суд орқали Андижон вилоятсудига апелляция тартибида шикоят қилиниши(протест келтириш)мумкин. Раислик этувчи, судья Х.Абдураимов