Решение #2825949 economic_new

****3-2501/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья –**** Кассацияинстанцияси судида маърузачи судья –О.Қўлдошов **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ ****6йил7 январь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатисудьяси ****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари****ваО.Қўлдошовларданиборат таркибда,судья катта ёрдамчиси****нингкотиблигида, ****” АТБ вакили ****(**** йил 27 майдаги ****-сонлиишончнома асосида),қарздор“Usm n Sh r Sh msh d” масъулияти чекланган жамиятивакили **** (**** йил 17 сентябрдаги 64-сонли ордер асосида) иштирокида, аризачи ****” АТБқарздор “Usm n Sh r Sh msh d” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан умумий тартибда тўловга қобилиятсизлик тўғрисидааризаси юзасиданҒиждувонтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил27 мартда қабул қилинганҳал қилув қарорига нисбатан қарздор “Usm n Sh r Sh msh d” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган кассация шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан биргаБухоро вилоят суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйид гил рни аниқлади: “****” АТБ (бундан буён матнда аризачи ёки **** деб юритилади) судга ариза билан мурожаат қилиб, “**** **** ****”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда қарздор ёки **** деб юритилади)га нисбатан нисбатан умумий тартибда тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатишни сўраган. Суднинг **** йил 27 январдаги **** билан ариза иш юритишга қабул қилинган ва қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш қўзғатилиб, унга нисбатан кузатув таомили жорий этилган.Мазкур **** билан қарздорга **** бошқарувчи этиб, биринчи тоифали суд бошқарувчиси аттестатига эга бўлган **** номзоди тасдиқланган. Ғиждувон туманлараро иқтисодий суднинг****5йил27 марткунидаги ҳал қилув қарори билан **** аризасини қаноатлантирилиб,“Usm n Sh r Sh msh d” масъулияти чекланган жамияти тўловга қобилиятсиз (****) деб топилганҳамда ва унга нисбатан тугатишга доир иш юритиш бошланган. Мазкурҳал қилув қарорига нисбатан“**** **** ****”масъулияти чекланган жамияти томониданкассацияшикоятиберилган.Шикоятда жамиятни тўловга қобилиятсиз деб топишда дастлаб суднинг **** йил 1 27 январдаги **** билан кузатув жорий қилинганлиги, суд бошқарувчи сифатида кредиторнинг талабига кўра **** тайинланганлиги,қарздорга нисбатан олиб борилган кузатув давомида **** йил 25 мартдаги ўтказилган йиғилишда кредитор **** вакили овоз беришда иштирок этиб, овоз бериш блтенлари орқали қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** судга илтимоснома билн овоз берганлиги, бундан ташқари тугатиш жараёнида тугатиш бошқарувчи этиб**** номзодини тасдиқлаш ва тугатиш бошқарувчисига энг кам ойлик иш **** 15 баробари миқдорида ойлик иш **** тайинлашни сўраганлиги,бироқ иш хужжатлари ўрганилганда **** бошқарувчиси томонидан расмийлаштирилган хулоса амалдаги қонун талабларига мос эмаслиги, **** кредитор манфаатлари инобатга олиниб, бир томонлама чуқур ўрганишларсиз тузилганлиги маълум бўлганлигини баён қилиб Ғиждувон туманлараро иқтисодий судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, аризани қаноатлантиришни рад қилиш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этганқарздор вакиликассация шикоятида келтирилган **** қувватлаб, асосларни такрорлаб,кассация шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция суди томониданқабул қилинганҳал қилув қароринибекор қилишни сўради. Суд **** иштирок этганаризачи вакиликассация шикояти асоссизлигини билдириб, кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстация судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилингантугатиш бошқарувчи ва учинчи шахслар суд **** ўз вакили иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъати,ушбушахссуд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганлигини, унинг суд **** иштирок этмаслиги ишни кўришга тўсқинлик қилмаслигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни унингвакилииштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Судлов ҳайъати, маърузачи судьянинг маърузасини, аризачивақарздорнинг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ҳар томонлама ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўракассацияшикоятини қаноатлантиришнирад этишни, биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. ИПК 299-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Иш ҳужжатларидананиқланишича,Ўзбекистон Республикасининг “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонунининг (бундан буён матнда Қонун 2 деб юртилида) 5-моддасига кўра тўловга қобилиятсизлик аломатлари қуйидагилардан иборат: **** тўловга қобилиятсизлик — агар тегишли **** юзага келган санадан эътиборан уч ой ичида қарздор томонидан **** бўлса, шаҳарни ташкил этувчи **** ҳамда унга тенглаштирилган **** томонидан эса олти ой ичида ****, судга мурожаат этиш санасида қарздорнинг пул **** бўйича кредиторлар талабларини қаноатлантиришга ва (ёки) солиқлар ҳамда йиғимлар бўйича ўз **** **** қодир эмаслиги; доимий тўловга қобилиятсизлик — агар судга ариза бериш санасидаги ва ариза берилган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида, агарда ариза йилнинг биринчи чорагида берилган бўлса, ўтган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида қарздорнинг **** унинг активлари қийматидан ошиб кетган бўлса. Ушбу моддада назарда тутилган қоидалар тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишлар соддалаштирилган тартибда кўриб чиқилаётганда, жисмоний шахслар, шунингдек якка тартибдаги тадбиркорнинг тўловга қобилиятсизлиги тўғрисидаги ишлар кўриб чиқилаётганда қўлланилмайди. Қонун 7-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор пул **** **** муносабати билан унга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш **** ариза билан судга мурожаат этиш ҳуқуқига қарздорнинг ўзи ва кредитор эга. Иш хужжатларидан кўринишича, қарздор Ғиждувон туман ҳокимининг **** йил 12 январдаги ****-сонли қарори билан давлат рўйхатидан ўтказилган.Қарздорнинг мулкдорлари фуқаро **** 96 фоиз, Савриев Шухрат **** 4 фоиз, устав фонди (жамғармаси) **** **** сўм билан **** фоиз улушдор ҳисобланади.Жамият раҳбари Савриев Шухрат ****дович бўлиб, қарздор автомобил транспортида юк ташиш фаолиятини олиб борган. **** бошқарувчиси томонидан **** этилган таҳлил ҳужжатларига кўра, қарздорнинг **** йил 25 март ҳолатига кредитор “****” АТБ олдида **** **** сўм, **** **** доллари кредит қарздорлиги, бюджет олдида **** **** сўм солиқ ва солиққа тенглаштирилган тўловлардан қарздорлиги мавжуд бўлиб, жами кредиторлик қарздорлиги **** **** сўм ва **** **** долларини ташкил этган. Аниқланишича, Ғиждувон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 декабрдаги ҳал қилув қарори билан қарздор ҳисобидан кредитор фойдасига жами **** ****,**** ундириш ва ундирув гаров мулкига қаратиш белгиланган (****-сонли иш). Шундан сўнг, кредитор ижро ҳужжатини **** ижро бюроси Бухоро вилоят бошқармасига юборган.**** ижро бюросининг Бухоро вилоят бошқармаси давлат ижрочилари томонидан бугунги кунга қадар ижро ҳаракатлари давом этиб, қарздорлик кредиторга ундириб берилмаган.Шу боис кредитор судга мурожаат қилиб, қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топишни сўраган. Қонуннинг 86-моддасига кўра қарздорнинг молиявий аҳволини таҳлил этиш қарздорнинг мол-мулки суд ****, суд бошқарувчиларига **** тўлаш **** ўрнини қоплаш учун етарлилигини, шунингдек қарздорнинг тўлов қобилиятини тиклаш мумкинлигини ёки мумкин эмаслигини аниқлаш **** ўтказилади. 3 **** бошқарувчи қарздорнинг молиявий аҳволини, шу жумладан қарздорнинг мол-мулки бўлса, шу мол-мулкни инвентаризация қилиш натижаларини ва мулк ҳуқуқининг давлат рўйхатидан ўтказилганлигини тасдиқловчи ҳужжатларни таҳлил қилиш асосида қарздорнинг тўлов қобилиятини тиклаш мумкинлиги ёки мумкин эмаслиги тўғрисидаги таклифларни, тўловга қобилиятсизликнинг кейинги тартиб-таомилларини жорий этиш **** мувофиқлигини асослантирувчи маълумотларни тайёрлайди. **** бошқарувчи молиявий таҳлил натижасида қарздорнинг молиявий аҳволи тўғрисида қуйидаги хулосалардан бирини тайёрлайди: тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланмаганлиги тўғрисида; агар **** тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланса, тўлов қобилиятини тиклаш тартиб-таомилларидан бирини жорий этишнинг асослари мавжудлиги тўғрисида; агар доимий тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланса, тўлов қобилиятини тиклаш имконияти мавжудлиги ёки мавжуд эмаслиги тўғрисида. **** бошқарувчи зиммасига юклатилган вазифаларни ****, амалга оширган ишлари **** ҳисоботни, қарздорнинг молиявий аҳволи **** маълумотларни ҳамда кредиторларнинг биринчи йиғилиши баённомасини судга **** қилган. **** бошқарувчининг ҳисоботига кўра, кредиторларнинг талаблари реестри шакллантирилган, **** йил 25 март ҳолатига қарздорнинг жами кредиторлик қарздорлиги **** **** сўм ва **** **** долларини ташкил қилган ва кредиторлар олдидаги мавжуд қарзлар қопланмаган. Демак, мазкур ҳолат Қонуннинг 5-моддасида назарда тутилган тўловга қобилиятсизлик аломатлари қарздор фаолиятида мавжудлигини тасдиқлайди. Шунингдек, **** йил 25 мартда қарздор кредиторларининг биринчи йиғилиши ўтказилган бўлиб, унда кредиторлар қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** илтимоснома билан Ғиждувон туманлараро иқтисодий судига мурожаат қилиш тўғрисида қарор қабул қилишган. Қонуннинг 92-моддасига кўра суд кредиторларнинг биринчи йиғилиши қарори асосида, агар ушбу моддада бошқача қоида белгиланмаган бўлса, қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилади ёки суд санациясини ёхуд ташқи бошқарув тартибтаомилини жорий этиш **** **** чиқаради ёки келишув битимини тасдиқлайди ва тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишни юритишни тугатади. Агар кредиторларнинг биринчи йиғилишида тўловга қобилиятсизлик тартиб-таомилларидан бирини қўллаш **** қарор қабул қилинмаган бўлса ёки судга унинг қарорларидан ҳеч бири ушбу Қонуннинг 16-моддасида белгиланган муддатда **** этилмаган бўлса, суд доимий тўловга қобилиятсизликаломатлари бўлган ****, агар ушбу моддада бошқача қоида белгиланмаган бўлса, қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилади.Доимий тўловга қобилиятсизлик аломатлари мавжуд бўлмаган ****, суд қарздорнинг фаолиятини тиклаш тартиб-таомилларидан бирини жорий этиш 4 тўғрисидаги масалани кредиторлар йиғилишида кўриб чиқиш учун **** этилган материалларни қайтаради. Суд томонидан қарздор **** деб топилган ва тугатишга доир иш юритиш бошланган ёки суд санацияси ёхуд ташқи бошқарув тартиб-таомили жорий этилган ёки келишув битими тасдиқланган пайтдан эътиборан кузатув тартибтаомили тугатилади. Қонуннинг 52-моддасига кўра тўловга қобилиятсизликка оид тиклаш тартиб-таомилларидан бирини жорий этиш, келишув битимини тасдиқлаш ёки тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритишни тугатиш учун асослар мавжуд бўлмаганда суднинг қарздор юридик шахсни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисидаги қарори ушбу Қонуннинг 5-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланган ҳолларда қабул қилинади. Суднинг қарздор юридик шахсни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисидаги қарорида қарздорни **** деб топиш ҳамда тугатишга доир иш юритишни бошлаш, тугатиш бошқарувчисини тайинлаш ва унга **** тўлаш **** кўрсатма акс эттирилиши керак. Судлов ҳайъати юқоридагиларни инобатга олиб, биринчи инстанция суди аризачининг аризаси қаноатлантириб қарздор“Usm n Sh r Sh msh d” масъулияти чекланган жамиятига нисбатантўловга қобилиятсиз (****) деб топиш ва унга нисбатан тугатишга доир иш юритиш бошлаш **** тўғри хулосага келган. Судлов ҳайъати қарздорнинг кассация шикоятида келтирилган **** билан келишмайди. Чунки, ****йил 25 мартда ўтказилган қарздор кредиторларининг биринчи йиғилишида кредиторлар қарздорни тугатиш бошқарувчилигига **** номзодини тасдиқлаш, кузатув таомили даврида **** ишлар учун **** бошқарувчси **** меҳнатга **** тўлашгаэнг кам миқдорининг 15 баробари миқдорида иш **** белгилаш тўғрисида қарор қабул қилинган. Қонуннинг ****-моддасига асосан суд қарздорни **** деб топиш **** қарор қабул қилаётганда тугатиш бошқарувчисини ташқи бошқарувчини тайинлаш учун назарда тутилган тартибда тайинлайди.Устав фондида (устав капиталида) давлатнинг улуши бўлган **** **** деб топилган ****, ваколатли давлат органи ҳам тугатиш бошқарувчилигига номзод **** этиши мумкин. Қонуннинг ****-моддасига асосан ташқи бошқарув тартиб-таомилини жорий қилиш **** судга илтимоснома билан мурожаат этиш тўғрисида қарор қабул қилган кредиторларнинг йиғилиши ташқи бошқарувчиликка номзодни маъқуллайди. Биринчи инстанция суди, қарздорнинг кредиторлари томонидан таклиф этилган номзод биринчи тоифали суд бошқарувчиси аттестатига эга бўлган **** тугатиш бошқарувчи этиб тайинлашни лозим топган. Қонун 51-моддасининг иккинчи қисмига кўра, тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш бўйича суд ҳужжатлари, агар ушбу Қонунда бошқача қоида белгиланмаган бўлса, дарҳол ижро этилиши лозим.Тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш бўйича суд ҳужжатининг кўчирма нусхаси суд томонидан 5 дарҳол қарздорнинг турган жойидаги (яшаш жойидаги) давлат ижрочисига юборилади. Судлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятида келтирган **** суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўла олмайди деб ҳисоблайди. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мувофиқ, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати ишда аниқланган ҳолатлар ва қонун талабидан келиб чиқиб, қарздорнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ёки тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги боис, қарздордан кассация инстанция суди учун****сўм давлат божи ва **** сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилди: Қарздор“**** **** ****”масъулияти чекланган жамиятитомонидан берилган кассация шикоятининингқаноатлантириш рад этилсин. Ғиждувонтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил27 мартдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Қарздор“**** **** ****”масъулияти чекланган жамиятиданкассация инстанция суди учун**** сўм давлат божи ва**** сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Кассацияинстанцияси судининг қарори қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан норози тараф бир йиллик муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи 6 **** Ҳайъат аъзолари **** О.Қўлдошов 7