Решение #2825953 Экономические

****/****-сонли иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Андижон шаҳри ****6 йил7 январь Андижонтуманлараро иқтисодий суди, судьяси ****нинграислигида,судья ёрдамчисиЁ.Жалолдинованинг котибалигида,“****” АТИБнинг, жавобгар –“KO’LI G’UBBON”масъулияти чекланган жамиятиҳисобиданмуддати ўтган фоиз **** сўм, муддати ўтган кредит танидан **** сўм, кредит ассосий танидан муддати келмаган **** сўм, ҳисобланган пеня **** сўмундиришни,ундирувниқўшимча жавобгар“M XDIX-N VB XOR”масъулияти чекланган жамияти ва қўшимча жавобгар“B HZOD SH XZOD ORZUSI”масъулияти чекланган жамиятларига тегишли бўлган гаровдаги мулкларигақаратиш тўғрисидаги даъво аризасибўйичақўзғатилганиқтисодийишни, даъвогар вакили **** (**** йил 7 январдаги ****-сонлиишончнома асосида),қўшимча жавобгар“M XDIX-N VB XOR”масъулияти чекланган жамияти вакили **** (ишончнома асосида)лариштирокида, Андижон туманлараро иқтисодий суди биносидаочиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Даъвогар – “****” АТИБ (бундан буён матнда “Даъвогар” деб юритилади)иқтисодий судга даъво аризасибилан мурожаат қилиб,“KO’LI G’UBBON”масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда “Жавобгар” деб юритилади) ҳисобиданмуддати ўтган фоиз **** сўм, муддати ўтган кредит танидан **** сўм, кредит ассосий танидан муддати келмаган **** сўм, ҳисобланган пеня **** сўмундиришни, ундирувни қўшимча жавобгар“M XDIX-N VB XOR”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда “Қўшимча жавобгар-1” деб юритилади)ва қўшимча жавобгарB HZOD SH XZOD ORZUSIмасъулияти чекланган жамиятлари (бундан буён матнда “Қўшимча жавобгар-2” деб юритилади)тегишли бўлгангаровдаги мулкларигақаратишнисўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили–жавобгарбилан кредит шартномаси имзоланганлигини, ушбу кредит шартномасига асосан даъвогар кредит маблағларини етказиб берганлигини, бироқ жавобгар томонидан кредит маблағларини қайтариш жадвалига риоя қилмасдан кредит тўловларини ўз **** амалга оширмаётганлигини билдириб,даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришнисўради. Жавобгар раҳбариаввалги суд **** иштирок этиб, кейинги суд **** ўз эътирозларини **** этиш учун суд **** кейинга қолдиришни сўраган.Суд жавобгарни илтимосномасини қанталантириб,суд**** кейинга қолдирган.Бироқ, жавобгар кейинги суд **** иштирок этмади. 2 Қўшимча жавобгар-1 суд **** иштирок этиб, **** ҳам тарафлар ўртасида гаров шартномаси тузилганлигини, жавобгарнинг **** ҳам кўчмас мулки мавжудлигини, шу кўчмас мулкни сотиш ишларини олиб бораётганлигини, сотилса кредит тўловларини амалга оширишини билдириб, суддан муддат беришни сўради. Қўшимча жавобгар-2суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлсада суд **** келмади ва ўз эътирозини билдирмади. Шу сабабли суд,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда “ИПК” деб юритилади)нинг ****-моддасига асосанишнижавобгар ваҚўшимча жавобгар-2вакиллариининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд ишда иштирок этгантарафларингтушунтиришини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабинитўлиққаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Иш ҳужжатлари ва суд аниқлаган ҳолатларга кўра,даъвогарважавобгар ўртасида 2021йил11 августкуни“Балиқчилик фаолиятини ривожлантириш****ёпиқ айланма сув қурилмалари ва интенсив ьассейнлар ташкил қилиш **** ускуналар ва қурилиш материаллари сотиб олиш ҳамда техника хизмати тўловлари учун”****-сонликредитшартнома тузилган.Мазкур кредит шартнома бўйича, даъвогар томонидан жавобгарга**** **** сўммиқдорида,60 оймуддатга, 12ойлик имтиёзли давр билан йиллик22,8фоиз устама тўлаш шарти асосида кредит маблағлари ****, жавобгар кредит тани ва фоизларини тўлов жадвалига асосан ўз **** тўлаб бориш **** ўз зиммасига олган. Кредит таъминоти сифатида қўшимча жавобгар-1га тегишли Андижон вилояти, Андижон тумани, Хартум ҚФЙ, Ўрикзор маҳалласи, **** кўчасида жойлашган кўчмас мулк (Ошхона ва савдо дўкони)нинг **** сўмлик гарови, шунингдек, қўшимча жавобгар-2га тегишли **** йилда ишлаб чиқарилган давлат **** белгиси 60 ЕА**** бўлган “DX-****L ” русумли махсус техника(эксковатор)нинг **** сўмлик гарови, “Тадбиркорликни қўллабқувватлаш давлат жамғармаси”нинг **** сўмлик кафиллик шартномаси **** этилган. Кредит шартномага илова қилинган тўлов жадвалда кредит маблағлари ва фоизлари тўланиб борилиш муддатлари **** келишилган бўлса-да, жавобгар ушбу тўлов муддатларини бузиб, кредит шартномаси бўйича ўз **** ****. Бунинг натижасида**** йил28 октябрьҳолатигамуддати ўтган фоиз **** сўм, муддати ўтган кредит танидан **** сўмқарздорлиги юзага келган. Суд **** якунига қадарли жавобгар томонидан тўловларниамалга оширмаган. Шу сабабли суд, жавобгар ҳисобиданмуддати ўтган фоиз **** сўм, муддати ўтган кредит танидан **** сўм, кредит ассосий танидан муддати келмаган **** сўм ундиришни лозим топди. 3 Даъвогар кредит қарздорликни ундириш чораларини кўргани ҳолда ****5йил19 августда жавобгарга муддати ўтган кредит тани ва фоизларидан бўлган қарздорликни тўлашни, акс ҳолда кредит қарздорлигини ундириш **** судга даъво аризаси билан мурожаат қилиш тўғрисида талабнома юборган.Лекин талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Зеро, тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасининг5.4.1-бандида, жавобгар шартноманинг **** қисми бўлган қайтариш жадвали асосида тўлаб бориш **** олган. Шунингдек, мазкур шартноманинг5.1.6-бандига асосан, даъвогарга қарз олувчи ўз **** ****, молиявий ҳолати ёмонлашса, кредит асосий қарзи ёки фоиз тўловларини тўламаганида, кредит қарздорликни муддатидан олдин ундириб олиш ва гаров мулкига қаратиш чораларини кўриш ҳуқуқи берилган. Даъво талабининг асослилиги даъвогар вакилининг суд **** берган кўргазмаси, ишдаги мавжуд хужжатлар, **** этилган хужжатлари, кредит шартномаси ва тўлов жадвали билан ўз тасдиғини топди. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан, кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти иккинчи тарафга шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига биноан, агар қарз шартномасида қарзни қисман (бўлиб-бўлиб) тўлаш назарда тутилган бўлса, қарз олув қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарз олувчи қарз суммасининг қайтариб берилишини таъминлаш юзасидан қарз шартномасида назарда тутилган **** ****, шунингдек қарзнинг таъминоти қарз берувчи жавобгар бўлмаган вазиятларда йўқотилса ёки унинг шартлари ёмонлашса, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини муддатидан олдин қайтаришни ва тегишли фоизларни тўлашни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди пленумининг **** йил 22 декабрдаги ****сонли “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 3-бандига кўра, **** ёки бошқа кредит ташкилоти ва қарз олувчи ўртасида кредит шартномасидан келиб чиқадиган ҳуқуқий муносабат кредит ташкилотининг кейинчалик, келишилган муддатларда, кредит бериш **** ва қарз олувчининголинган кредитни қайтариш ва у бўйича фоизларни тўлаш **** ўз ичига олади. Суд, даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолда қўшимча жавобгар-1нинг илтимосномасини ва жавобгарнинг иқтисодий аҳволини инобатга олиб, пеняни камайтиришни лозим топди. 4 Зотан, кредитшартноманинг9.3-бандида, кредит ва унга ҳисобланган фоизлар ўз **** қайтарилмаган **** жавобгар кечиктирилган ҳар бир куни учун 0.1 фоиз миқдорида пеня тўлайди, бироқ бунда пенянинг умумий суммаси ўтказиб берилмаган сумманинг50 фоизидан ошиб кетмаслиги лозим деб кўрсатилган. Жавобгар томонидан**** ****сўм миқдоридаги кредит маблағларидан муддати ўтган кредит танидан12**** сўм, муддати ўтган фоиздан **** сўммиқдорида кредит қарздорлиги ўз **** тўланмаган.Бундан кўринадики, даъвогар жавобгарга нисбатан тўғри ва асосли пеня ҳисоблаган. Зеро, ФКнинг ****-моддасига асосан, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойкани тўлашни талаб қилишга ****. Аммо, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****сонли Қарорининг 2-бандига кўра, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. Суд, мазкур қонун нормаларга таянган ҳолда жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига400**** сўм миқдорида пеня ундиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Суд, даъво талаби бўйича ундирувни кредит таъминоти сифатида гаровга қўйилган мулкка қаратиб бериш талабини муҳокама қилган ҳолда ушбу талабини ҳам асосли деб ҳисоблайди ва гаровдаги мулкка қаратишни лозим топади. Чунки,кредит шартномасида **** кредит тани, фоизи ва бошқа тўловлар қайтарилмаганда, даъвогар томонидан қуйидаги қонун нормаларига асосан гаровга қўйилган объектгақаратиши мумкин. 5 Хусусан, Андижон шаҳрида хусусий амалёт билан шуғуланувчи нотариус Х.Қурбонов томонидан тасдиқланган2021йил 20 августдаЭксковатор ва кўчмас мулкни гаровга қўйиш тўғрисидагаров шартномаси тузилган, унга кўра, қўшимча жавобгар-1 “M XDIX-N VB XOR”мсъулияти чекланган жамиятига тегишлиАндижон вилояти,Андижон тумани, Ўрикзор МФЙ, Ўрикзор кўчасида ер майдонига бириктирилмаган ҳолда жойлашган, умумий қурилиш майдони ****,08 кв.метр, умумий майдони ****,33 кв.метр фойдали майдони ****,33 кв.метрдан иборат бўлган “Ошхона ва савдо дўкони” биноиншоотларини мулк ҳуқуқи билан бирга, қўшимча жавобгар - 2 “B HZOD SH XZOD ORZUSI” масъулияти чекланган жамиятига тегишлибўлганDX****L русумли, **** йилда ишлаб чиқарилган двигател **** DB58 IS**** I, кузов ****DHK B J****,шассиDHK B J****, ранги сариқ давлат белгиси 60ЕА **** бўлган Эксковатор гаровга қўйилган. Зотан, тарафлар ўртасида тузилган гаров шартномаси ва ФКнинг ****моддаси 1-қисмига кўра, гаровга олувчининг талабларини қондириш учун унди увни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобга бўлган вазиятларда **** ёки лозим **** **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш мумкин. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига асосан, гаровга олувчининг талаблари гаровга қўйилган кўчмас мол-мулк қийматидан суднинг қарорига мувофиқ қондирилади. Ўзбекистон Республикасининг“Гаров тўғрисида”ги Қонунини 26-моддасига кўра,гаровга олувчининг талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** **** ёки лозим **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиши мумкин. ЎзбекистонРеспубликаси Олий суди пленумининг,ЎзбекистонРеспубликасиОлий хўжалик суди пленумининг**** йил 22 декабрдаги ****-сонли “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 24-бандига кўра,агар қонун ҳужжатларида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, гаровга олувчига берилган гаров нарсасига ундирувни қаратиш тартиби гаров тўғрисидаги шартномага мувофиқ белгиланади. Суд, иқтисодий иш бўйича ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, суд **** жавобгар ҳисобидан ундиришни лозим топди. Чунки, ИПК ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, бешинчи қисмига асосан,даъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қилганидан сўнг жавобгар томонидан ихтиёрий равишда қаноатлантирилса, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикасининг“Давлат божи тўғрисида”ги қонунига кўра, “мулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи 6 миқдорида, лекин базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда” давлат божи ундирилади. Юқоридагиларга мувофиқ суд, жавобгар ҳисобидан Республика бюджетига****,66сўм давлат божи, даъвогар фойдасига****сўм почта **** ундиришни лозим топди. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикаси ФКнинг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини, ИПКнинг ****, ****, ****, ****-моддаларини, “Гаров тўғрисида”ги Қонуннинг 26-моддаларини,ЎзбекистонРеспубликаси Олий суди пленумининг,ЎзбекистонРеспубликасиОлий хўжалик суди пленумининг****-сонлиҚарорини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво талабиқисман қаноатлантирилсин. Жавобгар– “KO’LI G’UBBON”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан даъвогар “****” АТИБфойдасигамуддати ўтган фоиз **** сўм, муддати ўтган кредит танидан **** сўм, кредит ассосий танидан муддати келмаган **** сўм, **** сўм пенява****сўм почта **** ундирилсин. Ундирув:қўшимча жавобгар-1“M XDIX-N VB XOR”мсъулияти чекланган жамиятига тегишлибўлган Андижон вилояти, Андижон тумани, Хартум ҚФЙ, Ўрикзор маҳалласи, **** кўчасида жойлашган кўчмас мулк (Ошхона ва савдо дўкони)га ҳамда қўшимча жавобгар - 2 “B HZOD SH XZOD ORZUSI” масъулияти чекланган жамиятига тегишлибўлган **** йилда ишлаб чиқарилган давлат белгиси 60ЕА **** бўлганDX****L русумли махсус техника (Эксковатор)га қаратилсин. Жавобгар- “KO’LI G’UBBON”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан Республика бюджетига****,66сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичидаАндижон туманлараро иқтисодий суди орқалиАндижонвилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик этувчи, судья ****