Решение #2826731 economic_new

4-1001-2515/****30-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья– **** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судья– О.Қўлдошов БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****6йил6 январь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва О.Қўлдошовлардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, “I t k -b nk” АТИБвакили **** (****6йил6 январдаги2****-сонлиишончнома асосида), “K fil-Sug’urt ” акциядорлик жамиятивакили ****(**** йил 5 январдаги39-сонли ишончнома асосида)иштирокида,АТИБ “I t k -b nk” жавобгар “K fil-Sug’urt ” акциядорлик жамиятиҳисобидан**** ****сўм суғуртапули (товони)ни ундириш тўғрисидагидаъво аризасиюзасидан қабул қилинганБухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил 23 октябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатандаъвогар АТИБ “I t k -b nk”томонидан берилган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан биргаБухоро вилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: АТИБ “I t k -b nk” (бундан буёнматнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “K fil-Sug’urt ” акциядорлик жамияти (бундан буёнматнда жавобгар деб юритилади)ҳисобидан**** ****сўм суғуртапули (товони)ни ундиришни сўраган. Суднинг **** йил 10 апрелдаги **** билан ишга низонинг предметига **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида “P rvin F r d qizi” нодавлат таълим муассасаси (бундан буёнматнда учинчи шахс деб юритилади) жалб қилинган. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил23 октябрдаги ҳал қилув қароридаъво аризасиниқаноатлантириш рад этилган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатандаъвогар томонидан апелляция шикояти берилган.Апелляция шикоятидадаъвогар ва учинчи шахс ўртасида тузилган 24.07.**** йилдаги ****-сонли кредит шартномасига мувофиқ мактабгача таълим муассасасини қуриш учун 15 йил муддатга 1 фоиз устама тўлаш шарти билан **** **** сўм кредит ****, тарафлар ўртасида имзоланган суғурта шартномасининг 2.4-бандига кўракредит шартномасига асосан таъминот сифатида гаровга олинган мол-мулклар ва бошқа таъминот турларига ундирув қаратилган ёки қаратилмаганидан қатъий назар суғурта қилдирувчи мазкур шартнома шартлари ва муддатлари доирасидақарздорликни суғурталанган қисмини суғурталовчидан талаб қилади деб аниқ белгиланганлигинибилдирилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъво аризасини қаноатлантириштўғрисида янги қарор қабул қилишсўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакили апелляция шикоятида келтирган ****такрорлаб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъво аризасини қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгарвакили жавобгарнинг апелляция шикоятига нисбатан эътироз билдириб, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш **** қарор қабул қилишни сўради. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,тарафлар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, апелляция шикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра,даъвогартомониданкелтирилганапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасига кўра, суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шартлиги белгиланган. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогар томонидан қарз олувчи учинчи шахсга **** йил 24 июлдаги ****-сонли кредит шартномасига асосан болалар боғчаси объектини қуриш **** 15 йил муддатга йиллик 1 фоиз устама тўлаш шарти билан 2.****.****.**** сўм миқдорида кредит ****.Кредит таъминоти сифатида **** йил 1 февралдаги ва **** йил 13 декабрдаги ипотека шартномаларига асосан учинчи шахсга тегишли Когон тумани, Истиқбол МФЙ, Хонсарой қишлоғида жойлашган умумий ер майдони 3.**** кв.метр, қурилиш майдони ****,90 кв.метр, фойдали майдони 1.****,50 кв.метр бўлган қурилиши битказилмаган мактабгача таълим муассасаси ҳамда “K g n S ʽgʽdi n h rv ”масъулияти чекланган жамиятига тегишли Когон тумани, Ниёз Ҳожи МФЙ, Вадан қишлоғида жойлашган умумий ер майдони 24.**** кв.метр, умумий майдони ****,6 кв.метр, фойдали майдони ****,66 кв.метрдан иборат бўлган биноиншоотлар гаровга қўйилган ва “****”масъулияти чекланган жамиятининг 50.****.**** сўмлик кафиллик **** олинган.Шунингдек, кредит қайтмаслиги хатаридан суғурталаш юзасидан тарафлар ўртасида **** йил 2 март куни ****-****-сонли суғурта шартномаси тузилган ва суғурта полиси расмийлаштириб берилган. 2 Суғурта полисига асосан суғурта суммаси 1.****.****.**** сўм, суғурта мукофоти 36.****.**** сўм, суғурта амал қилиш муддати 02.03.**** йилдан 01.03.**** йилга қадар белгиланган. Бироқ, қарз олувчи учинчи шахс кредит қарзини шартномада келишилган муддатда ўз **** қайтармаганлиги сабабли даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Когон туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иш юзасидан **** йил 20 октябрдаги ҳал қилув қарори билан қарз олувчи учинчи шахс ва “****” **** даъвогар фойдасига 2.****.****.**** сўм кредит асосий қарзи, 45.****.**** сўм муддати ўтган кредит асосий қарзи, 1.****.****,**** жорий фоиз қарзи, 5.****.****,**** муддати ўтган фоиз ва ****.****,**** пеня, жами 2.****.****.****,**** ундирилган, ундирув қайд этилган гаров мулкларига қаратилган ва ижро **** асосида **** ижро ҳаракатлари олиб борилган, бироқ кредит қарздорлиги қопланмаган. Даъвогар томонидан **** йил 20 январдаги 7-2.****-сонли талабнома хати билан жавобгарга мурожаат қилиб, суғурта шартномасига асосан қопланмаган жами 2.****.****.****,**** кредит қарзи бўйича 1.****.****.**** сўмлик суғурта товонини тўлаб беришни сўраган, бироқ жавобгар томонидан ушбу талабнома хати оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт. Суғурта шартномасининг 2.1-бандига кўра, ушбу шартнома предмети бўлиб, мазкур шартноманинг 1-иловасида кўрсатилган, кредит шартномаси бўйича кредитнинг гаров ёки бошқа таъминот билан таъминланмаган қисмини суғурталаш ҳисобланади. Суғурта шартномасининг 5.1-бандига кўра, суғурта пули (суғурта товони) Суғурталовчи томонидан Суғурта қилдирувчига Қарздорнинг кредит шартномаси бўйича **** лозим **** **** ҳолларда, кредитнинг гаров ёки бошқа турдаги таъминот билан таъминланмаган қисми миқдорида, лекин ҳар қандай ҳолатда ҳам суғурта пули (товони)дан ошмаган миқдорда тўлаб берилади. Аниқланишича, даъвогар вакили томонидан судга **** этилган маълумотномага кўра, кредит таъминоти сифатида “K g n S ʽgʽdi n h rv ”масъулияти чекланган жамиятига тегишли гаров мулки даъвогар **** балансига қабул қилинганлиги сабабли қарз олувчи учинчи шахснинг суд **** 3 кунидаги кредит қарздорлиги қисман қопланган ва қолдиқ жами 1.****.****.****,**** миқдорида кредит қарздорлиги мавжуд.Бироқ, суд ҳужжати бўйича кредит қарзи ундируви қарз олувчи учинчи шахсга тегишли гаров мулкига қаратилмаган ва бундай далиллар мавжуд эмас.Ипотека шартномасининг 4.2-бандига кўра, мазкур гаров мулки ўзаро келишувга кўра жами 2.****.****.**** сўмга баҳоланган. “Суғурта фаолияти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 14-моддасига кўра, суғурталовчи қонунчиликда ва (ёки) суғурта (қайта суғурта) шартномасида белгиланган ҳолларда ҳамда тартибда суғурта товонини (суғурта тўловини) тўлашни рад этишга, суғурта (қайта суғурта) шартномасини муддатидан илгари бекор қилишга ****. Демак, мазкур ҳолатда суғурта шартномаси шартларига кўра жавобгар кредитнинг гаров ёки бошқа турдаги таъминот билан таъминланмаган қисми бўйича жавобгарлик белгиланганлиги, бироқ қопланмаган кредит қарзи бўйича ундирув қаратилмаган гаров мулки мавжудлигини ва мазкур гаров мулки қиймати кредит қарздорлигини қоплаши сабабли жавобгар томонидан суғурта товонини тўлаш асосли равишда рад этилган. Шубоис биринчи инстанция суди, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш**** тўғри хулосага келган. Судлов ҳайъатидаъвогарнингапелляция шикоятидакелтирилган **** биланкелишмайди. Чунки, суғурта шартномасининг 2.4-бандига кўра, суғурта қилдирувчи (даъвогар) кредитнинг гаров ёки бошқа таъминот турлари билан таъминланган қисми бўйича ундирув қаратилган ёки қаратилмаганлигидан қатъий назар суғурталовчи (жавобгар)га талаб қўйиш ҳуқуқи назарда тутилган, бироқ суғурта шартномасида суғурталовчи (жавобгар)нинг кредитнинг гаров ёки бошқа таъминот турлари билан таъминланмаган қисми доирасида суғурта жавобгарлиги белгиланган ва мазкур ҳолатда даъвогарда кредитнинг гаров билан таъминланган ва ундирув қаратилмаган қисми мавжуд. ИПКнинг68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган **** суднинг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўла олмайди деб баҳолайди. Шунингдек, судлов ҳайъатииш ҳужжатларидабиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас дебҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъати даъвогартомониданкелтирганапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. 4 ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати иш юзасидан суд **** **** масаласини муҳокама қилиб,жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этилганлигибоисапелляция инстанцияси учун даъвогар томонидан ****сўм давлат божи ва******** почта ****тўланганлигини инобатга олиб, унингзиммасида қолдиришни, даъвогар ҳисобиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, 279-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Даъвогар АТИБ “I t k -b nk”томонидан берилганапелляция шикоятини шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил 23 октябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Даъвогар АТИБ “I t k -b nk”ҳисобиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Даъвогар АТИБ “I t k -b nk”томонидан олдиндан ****сўм давлат божи ва ******** почта **** тўланганлигиниинобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Мазкур қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатичидабиринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** О.Қўлдошов 5