Решение #2827031 economic_new

4-1501-2503/21958-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фарғона шаҳри 2026 йил 05 январь Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси Х.Жамолиддинов раисилигида, судья ёрдамчиси И.Исламованинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар вакили А.Юсупов (ишончнома асосида), жавобгар Арипова Таваккалхон Камоловна, қўшимча жавобгар Н.Мўйдинов (ишончнома асосида) иштирокида, Ўзбекистон Савдо саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар «FFFFF» АТБ манфаатида жавобгар – FFFFFва қўшимча жавобгар - “FFFFF” АЖ ҳисобидан 35 000 000 сўм муддати келмаган кредит асосий қарзи ва 1 247 465 сўм миқдорида кредит фоизи қарздорлигини ва суд харажатларини ундириш тўғрисидаги иқтисодий ишни Фарғона туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Иш ҳужжатларига қараганда, даъвогар «FFFFF» АТБнинг Фарғона минтақавий филиали ва жавобгар FFFFFўртасида 2025 йил 19 февраль куни 47-сонли кредит шартномаси тузилган бўлиб, унга кўра банк муассасаси қарздорга тадбиркорлик мақсадида мақсадида 35 000 000 сўм миқдорида кредит маблағларини ажратиши, қарздор эса кредит маблағларини шартномада белгиланган тартибда ва муддатларда тўлаб бориш мажбуриятини ўз зиммаларига олган. Кредит шартномаси иловасига қарздор кредит асосий қарзи ва фоизларини шартнома иловасида белгиланган миқдорларда тўловларни тўлаши лозим бўлган. Кредит таъминоти сифатида банк ҳамда “FFFFF” АЖ билан тузилган 20.02.2025 йилдаги №11-06/071110000030-сонли кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш шартномаси имзоланган. Қарздор мунтазам равишда кредит асосий қарзи ва фоизи тўловларини кечиктириб, муддати ўтган қарздорликка йўл қўйган. Қарздор FFFFFтомонидан 2025 йил 06 октябрь ҳолатига муддати ўтган кредит фоизидан 1 247 465 сўм миқдорида қарздорлик вужудга келган. Ўзбекистон Савдо саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар «FFFFF» АТБ манфаатини кўзлаб, жавобгар ЯТТ IPOV V K L ON K OLOVN га нисбатан судга даъво ариза билан мурожаат этиб, жавобгар FFFFFва қўшимча жавобгар - “FFFFF” АЖ ҳисобидан кредитнинг асосий қисмидан 35 000 000 сўм муддати келмаган кредит асосий қарзи ва 1 247 465 сўм фоиз қарзи ва суд харажатларини ундиришни, ишни палата вакили иштирокисиз ўтказишни сўраган. Суд мажлисида даъвогар вакили кўргазма бериб, судга маълумотнома тақдим қилиб, суд кунига қадар жавобгар томонидан муддати ўтган кредит фоиз қарздорликлари тўлиқ қопланганлигини билдириб, қонуний қарор қарор қабул қилишни сўради. Суд мажлисида жавобгар тушунтириш бериб, муддати ўтган кредит қарздорлиги тўлиқ қопланганлиги, кредит тўлови учун ўтказилган маблағларнинг бир қисми солиқ қарздорлиги учун қопланганлиги сабабли кредит қарздорлиги вужудга келганлиги, ушбу ҳолатлардан кейинчалик хабардор бўлганлиги, бугунги кунда кредит тўловларидан муддати ўтган қарздорлик мавжуд эмаслигини билдириб, муддати келмаган кредит қарздорлигини ундирмасликни сўради. Суд мажлисида қўшимча жавобгар вакили тушунтириш бериб, банк билан суғурта ташкилоти ўртасида кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш шартномаси имзоланганлиги, ушбу шартномани имзолашдан мақсад кредит қарздорлиги вужудга келган тақдирда суғурта жавобгарлиги вужудга келиши, ушбу низода муддати ўтган кредит қарздорлиги мавжуд эмаслиги боис, даъво талабини қаноатлантиришни рад қилишни сўради. Савдо саноат палатаси ҳудудий бошқармаси ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Суд иш материалларини ўрганиб чиқиб, далилларни текшириб қуйидагиларга асосан даъво талабларини қаноатлантиришни рад қилишни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 735-моддасининг 1-қисмида “Қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт” деб белгиланган. ФКнинг 736-моддасининг 2-қисмида “Агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган тақдирда, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ҳақли” деб белгиланган. ФК 234-моддасида “Мажбурият – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс бошқа шахс фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳаказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади” деб белгиланган. ФК 236-моддаси талабларига кўра мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФК 238-моддаси талабларига кўра мажбурият келишилган ва тарафлар учун мақбул усулда бажарилиши керак. ФК 736-моддаси биринчи қисмига кўра Агар қонунчиликда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз олувчи қарз суммасини вақтида қайтармаган ҳолларда ушбу Кодекснинг 734-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар тўланган бўлишидан қатъи назар, қарз қайтариб берилиши керак бўлган кундан бошлаб то у қарз берувчига қайтариб берилган кунгача бу сумма юзасидан ушбу Кодекснинг 327-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида назарда тутилган миқдорда фоизлар тўланиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, даъвогар «FFFFF» АТБнинг Фарғона минтақавий филиали ва жавобгар FFFFFўртасида 2025 йил 19 февраль куни 47-сонли кредит шартномаси тузилган, унга кўра банк муассасаси томонидан қарздорга тадбиркорлик фаолиятини ривожлантириш учун 35 000 000 сўм миқдорида кредит маблағлари ажратилган. Жавобгар кредит шартномаси иловасида кўрсатилган тўлов граффикларига риоя қилмасдан, кредит тўловларини мунтазам равишда бузиб келган. Жавобгарнинг даъвогар олдида 2025 йил 06 октябрь ҳолатига муддати ўтган кредит фоизидан 1 247 465 сўм кредит қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан муддати ўтган кредит фоизларини тўлаш тўғрисида жавобгар номига юборилган талабнома ижросиз қолдирилган. Шу боис, даъвогар фойдасига жавобгарлардан кредит тўловларини ундириш тўғрисида судга даъво аризаси киритилган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг 22.12.2006 йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятларни бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 13/150-сонли Қарори 9-бандида “Судлар инобатга олишлари лозимки, кредит мажбуриятларининг ижроси кечиктирилган давр учун неустойка (пеня ва жарима шаклида) ёки мажбуриятларнинг бажарилишини ўз вақтида таъминламаганлик учун оширилган фоизлар белгиланишидан фарқли ўлароқ, кредит шартномасида мазкур шартнома бўйича мажбуриятларнинг бажарилиши муддати кредит ташкилоти томонидан узайтирилган тақдирда кредитдан фойдаланганлик учун фоиз устамасининг оширилиши (кўпайтирилиши) назарда тутилиши мумкин. Кредит шартномаси бўйича асосий қарзни (ёки асосий қарзнинг бир қисмини) қайтариш муддати узайтирилган даврдаги банк фоизлари устамасининг оширилиши қарздор томонидан мажбуриятларни ўз вақтида бажармаганлик учун тўланадиган неустойка ёки оширилган фоизлар шаклидаги жавобгарлик бўлмай, судлар томонидан унга кредит маблағларидан фойдаланганлик учун шартномавий тўлов шакли сифатида қаралиши лозим” – деб тушунтириш берилган. Суд мажлисида тарафлар вакилларининг берган кўргазмаси ва судга тақдим қилинган маълумотномасига асосан жавобгар томонидан даъво аризасида кўрсатилган 1 247 465 сўм фоиз қарздорлиги тўлиқ тўланган. Бугунги кунга жавобгарнинг муддати ўтган кредит тўловларидан қарздорлиги мавжуд эмас. ФК 746¹-моддасида кредитни муддатидан олдин қайтаришни талаб қилиш ҳақидаги қоидалар белгиланган бўлиб, унга кўра “Кредитни муддатидан олдин суд тартибида ундиришда, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кредитор дастлаб қарзнинг белгиланган муддатда қайтарилмаган қисмини ундириш учун судга мурожаат қилади. Бунда агар қарз олувчи муддати ўтган қарзни тўлиқ тўламаган тақдирда, кредитор кредитнинг қолган барча суммасини муддатидан олдин қайтариш ҳақидаги талаб билан судга мурожаат қилишга ҳақли.” деб кўрсатилган. Даъвогар қонуннинг ушбу нормасига риоя қилмаган. Муқаддам жавобгардан кредитнинг муддати ўтган қарздорликни ундириш талаби билан судга мурожаат қилмаган. Бир пайтда даъвогар ҳам муддати келмаган кредит асосий қарзи, ҳам муддати ўтган кредит фоиз қарздорлигини ундиришни сўраб судга даъво аризаси киритган. Қолаверса, тарафлар ўртасида тузилган кредит таъминоти сифатида банк ҳамда “FFFFF” АЖ билан тузилган 20.02.2025 йилдаги №11-06/071110000030-сонли кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш шартномаси бўйича суғурта ҳодисаси бўлиб суғурта муддатида юзага келган, қарздорнинг кредит шартномаси бўйича зиммасига олган мажбуриятларнинг бажарилмаганлиги ва кредит қарздорлигини кредит шартномасида белгиланган шартлар ва муддатларда тўлай олмаганлигини англатади. Ушбу ҳолатда қарз олувчи томонидан муддати ўтган кредит қарздорлиги мавжуд эмас. Шу боис, суд даъвонинг жавобгарлардан муддати ўтмаган кредит асосий қарзи ундириш талабини қаноатлантирмасликни, муддати ўтган кредит фоиз тўловлари тўлиқ тўланганлиги боис ушбу талабни қаноатлантиришни рад қилишни лозим топди. ИПК 118-моддасига мувофиқ ишни кўриш билан боғлиқ ҳисобланган 724 949,3 сўм давлат божи ҳамда 103 000 сўм ВКА харажатини жавобгар ЯТТ IPOV V K L ON K OLOVN дан ундириш лозим бўлади. Бинобарин, суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-180, 186-188-моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъво талабларини қаноатлантириш рад қилинсин. Даъвогар «FFFFF» АТБ фойдасига жавобгар ЯТТ IPOV V K L ON K OLOVN дан 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Жавобгар FFFFFҳисобидан 724 949,3 сўм миқдорида давлат божи Республика бюджетига, 103 000 сўм ВКА харажати Олий суд депозит ҳисоб рақамига ундирилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан ишда иштирок этувчи шахслар шу суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ой муддат ичида апелляция шикояти, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация шикояти беришга ҳақли. Раислик этувчи: Х.Жамолиддинов