Решение #2827343 economic_new

********/****-сонли иқтисодийиш ЎЗБEК И С Т О Н РEС П У Б Л И К А С И Н О М И Д А Н Ҳ А Л Қ И Л У В Қ АРО Р И *********6 йил 5 январь Қарши туманларароиқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ************ котиблигида,***************, жавобгар***************ҳисобидан муддати ўтган қарзи****,36сўм, шундан тўлов жадвалидан ортда қолаётган асосий (тани) қарздорлиги** фоизларни тўлов муддати кечиктирилганлигисабабли ҳисобланган пенядан қарзи****,87сўмни, муддати ўтмаган қарзи****,32сўмни, шундан фоиз қарзи****,84сўмни, асосий (тани) қарзи****,48сўмни, жами умумий қарздорлиги эса****,68сўм миқдоридаги қарздорликни муддатидан олдин ва олдиндан тўланган **** сўм ундириш ****даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакилиА.Хамраев(05.01.****6йилдаги1/14-05-****сонлиишончномагаасосан), (жавобгарвакили иштирокисиз)лар иштирокида Қарши туманларароиқтисодий суди биносидаочиқ суд ****ида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар *************** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар***************(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобиданмуддати ўтган қарзи****,36сўм, шундан тўлов жадвалидан ортда қолаётган асосий (тани) қарздорлиги****,44сўмни, фоиз қарзи****,05сўмни,муддати ўтган асосий кредит қарздорлик ва муддати ўтган фоизларни тўлов муддати кечиктирилганлигисабабли ҳисобланган пенядан қарзи****,87сўмни, муддати ўтмаган **, жами умумий қарздорлиги эса** миқдоридаги қарздорликни муддатидан олдинва олдиндан тўланган **** сўм ундиришнисўраган. Суд **** ** қисман бартараф этилганини таъкидлаб даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантиришни сўради. Суд **** тайинланган кун ва **** **** тегишли тарзда жавобгар хабардор қилинган бўлсада, бугунги суд **** вакили иштирокини таъминламади ва низо юзасидан муносабат билдирмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчишахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд,ишнижавобгар вакилининг иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйича тараф вакилининг тушунтиришларини эшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб 2 чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан даъво талаблариниқисманқаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг ** **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Иш ҳужжатларига **** ****-сонли (ёпиқ линияли миллий валютада)кредит шартномаси тузилган бўлиб, шартномага кўра **** жавобгарга36ой муддатга, йиллик 26фоиз устама тўлашшарти билан 1**** сўм кредит ****. ****томонидан ушбу кредит маблағи тарафлар ўртасида тузилган шартномага мувофиқ ва шартларда жавобгаргаўз ********.Лекин, жавобгар кредит ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш режасини бузиб, кредитнинг асосий қарзи ва фоизларини тўламасдан келган. ******,32сўмни, шундан фоиз қарзи****,84сўмни, асосий (тани) қарзи****,48сўмни, жами умумий қарздорлиги эса****,68сўммиқдоридагикредитқарздорлиги юзага келган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг2.1-бандида кредит қайтаришлик, тўловлилик, таъминланганлик, ***да шартнома шартларига мувофиқ қарз олувчи томонидан олинган кредит у томонидан шартномага илова тариқасида белгиланган (кредитни тани ва фоизларнитўлаш жадвали) тўлов жадвалига мувофиқ қайтарилиши лозимлиги, кредитни тўлаш ва фоизларни тўлаш жадвали шартноманинг **** қисми бўлиб ҳисобланиши,6.2.1-бандидаэсақарз олувчи **** кредит ва унга ҳисобланган фоизларни мазкур шартноманинг **** қисми сифатида илова қилинган қайтариш жадвалидабелгиланган муддатда тўлашиназарда тутилган. Мазкур шартноманинг 7.1.8-бандида қарз олувчитомонидан ушбу шартноманинг 12.4-бандида кўрсатилган шартномани жиддий бузиш ҳолатлари содир қилинганлиги аниқланган ****, кредитор шартномани муддатидан олдин бир томонлама ёки суд тартибида бекор қилиб, кредитқарздорликларини қоплаш учун ундирувни кредит таъминотига қаратишга ****,12.4-бандининг “i”-кичик бандида кредит ва унга ҳисобланган фоизларни шартнома ва қўшимча шартномада белгиланган муддатдан 30 кун ва ундан ортиқ муддатга кечиктирилиши, “j”-кичик бандида эса кредит ва унга ҳисобланган фоизларни мунтазам равишда кечиктириб тўланиши, яъни ўн икки ой давомида мазкур шартноманинг **** қисми ҳисобланган қайтариш жадвалида қайд этилган тўлов муддатини уч ва ундан ортиқ маротаба бузилиши юз берганда,кредитор кредит ва унга ҳисобланган фоизларни муддатидан олдин қайтариб олиши мумкинлиги келишилган. Даъвогартомонидан жавобгарга кредит шартномаси талабларини **** аксҳолда кредит ва унга хисобланган фоизларни ундириш чоралари кўрилиши тўғрисидахабарнома юборилган, даъвогарнинг жавобгарга юборганхабарномаси,жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. 3 Натижада ушбу низо келиб чиқиб,**** кредит қарздорлигини ундиришва ундирувни гаровдаги мол-мулкка қаратиш**** судга мурожаат қилган. Суд даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасига асосан **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартномашартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади.Агар ушбу параграфнинг қоидаларида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса ва у кредит шартномасининг моҳиятидан келиб чиқмаса, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан ушбу боб1-параграфинингқоидалари қўлланади. ФКнинг ****-моддасида қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт эканлиги қайд этилган. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддасига кўра қарз олувчи қарз суммасининг қайтариб берилишини таъминлаш юзасидан қарз шартномасида назарда тутилган **** ****, шунингдек қарзнинг таъминоти қарз берувчи жавобгар бўлмаган вазиятларда йўқотилса ёки унинг шартлари ёмонлашса, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини муддатидан олдин қайтаришни ва тегишли фоизларни тўлашни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 22.12.**** йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги қарорининг 5-бандида қарз олувчилар (қарздорлар)нинг кредитларни қайтармаганлик учун кредит ташкилотлари олдидаги жавобгарлиги доирасини аниқлашда судлар қарз таркибига кредитнинг ёки унинг бир қисмининг суммаси, 4 кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит шартномасида белгиланган **** бошқа тўловлар (комиссиялар) киришидан келиб чиқишлари зарур. Кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит ташкилоти томонидан қарз олувчи (қарздор) **** пул маблағларидан амалда фойдаланган бутун даври учун, ҳатто актив (кредит/қарз) ўстирмаслик **** ўтказилган **** ҳам, пул **** кечиктириш даврини қўшган ҳолда ҳисобланиши мумкинлиги белгиланган. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан шартнома шартларига лозим **** риоя қилинмаган. Шу боисдан суд даъво талабларини асосли деб ҳисоблайди, бироқ даъвогар томонидан судга **** этилган05.01.****6йилдаги2/****-сонли маълумотномада жавобгар томонидан11.12.**** йил куни 2********сўм кредит қарздорлиги қисман тўланганини ўз тасдиғини топганлиги сабабли суд даъвонинг қолган қисминиқаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 8.3-бандига асосан жавобгардан **** лозим **** **** учун****,87 сўм миқдорида пеня ундиришни сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 8.3-бандида қарз олувчи кредит тўловларини ўз **** тўламаган ҳамда улар юзасидан муддати ўтган қарзлар юзага келган ** пеня тўлашга келишилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарликни белгиловчи фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 2-бандида, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган**** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланиши, судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги, 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд гарчи, даъвогарнинг пеня ундириш талаби ҳам асосли бўлсада, жавобгарнинг келгусида иқтисодий ночор ҳолатга тушиб қолмаслигини инобатга олиб, даъвогар томонидан сўралган****,87сўм пеня миқдорини****,43 сўмга камайтиришни лозим топади. ИПКнинг 66-моддасига мувофиқ, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри 5 ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПКнинг ****-моддасига кўра даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади. Ўзбекистон **** миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши кераклиги белгиланган. Юқоридагиларга кўра, суд даъво талабларини қисманқаноатлантиришни, жавобгарҳисобидан даъвогар фойдасигамуддати ўтган қарзи****,49сўм, шундан тўлов жадвалидан ортда қолаётган асосий (тани) қарздорлиги****,44сўм, фоиз қарзи****,05сўмни, *** (тани) қарзи****,48сўмни,жами умумий қарздорлиги****,24 сўммиқдоридаги қарздорликни муддатидан олдин ваолдиндан тўланган 41 2**** почта ****иундиришни ҳамда республикабюджетига ****сўм давлат божи ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этишнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, 738,****-моддаларини, **** ****Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: ***. Жавобгар***************ҳисобидан: даъвогар*************** фойдасига муддати ўтган қарзи****,********** почта ****и; Республикабюджетига**** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали **** қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. Судья ****