Решение #2827583 Экономические

****02/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Избоскан туман ****5йил29 декабрь Избоскантуманлараро иқтисодий судининг судьяси М.Хўжамбердиеванинг раислигида,****котиблигида,даъвогарЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармаси палата аъзоси “O’Z GROLIZING” акциядорлик жамияти манфаатида,жавобгар “ ’LO ON Y NGIBOYEV”фермер хўжалиги ўртасида тузилган ****UF-сонли лизингшартномасини муддатидан аввал бекор қилишва лизинг объектини соз ва бут ҳолатда қайтариштўғрисидагидаъвоаризабўйичақўзғатилганиқтисодийишни, даъвогар вакиллари С.Бўтаев (**** йил 3 январдаги ****-сонли ишончнома асосида), **** (**** йил 3 январдаги ****-сонли ишончнома асосида), жавобгар фермер хўжаликраҳбари**** (шахсни тасдиқловчи ҳужжат асосида)лариштирокида, Избоскан туманлараро иқтисодий судибиносидаочиқ суд ****кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда Палата деб юритилади)палата аъзоси“O’Z GROLIZING”акциядорлик жамияти манфаатида(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар“ ’LO ON Y NGIBOYEV” фермер хўжалиги(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)биланўртасида тузилган ****UF-сонли лизинг шартномасини муддатидан аввал бекор қилиш ва лизинг объектини соз ва бут ҳолатда қайтаришни сўраган. Ишга **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида“ ’j b d F ruz si” фермер хўжалиги ва “I R Y FIR OTTON” фермер хўжалигижалб қилинган. Суд **** даъвогар вакиллари ўз кўргазмасида жавобгарбиланшартнома тузилганлигини,шартнома бўйичаумумантўловларни амалга оширмаганлигини,**** ****, бу шартнома шартлари жиддий бузишбилдириб,даъвонитўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд****иштирок этган жавобгарраҳбар ўз кўргазмасида **** ҳам шартнома тузилганлигини,бироқ лизингга олинган ғалла ўриш комбайнидан ўзи фойдалана олмаганлигини, Қўқон шаҳригаоғзаки равишда ижарага берганлигини,кейин қайтариб олиб келганлигини, мазкур шахсларнинг ҳатти ҳаракати бўйича ҳуқуқни мухофаза қилувчи органларга мурожаат қилганлигини, Фарғона вилоят Ички ишлар бошқармаси Бувайда туман бўлими томонидан жавоб хати олганлигини, ушбу жавоб хатида фуқаролик судига мурожаат қилиши мумкинлиги бўйича жавоб олганлигини, техникадан фойдаланмаётганлиги сабабли тўловларни амалга ошира олмаганлигини билдириб, қонуний қарор қабул қилишни сўради. Шунингдек, Палата ишни вакилнинг иштирокисиз кўришни сўраган. Ишга **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган “ ’j b d F ruz si” фермер хўжалиги ва “I R Y FIR OTTON” фермер хўжалиги суд ****да иштирок этишмади. Шу сабабли суд, мазкур иқтисодий ишни палата вакилининг ва ишга **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида “ ’j b d F ruz si” фермер хўжалиги ва “I R Y FIR OTTON” фермерхўжалигииштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Чунки,Ўзбекистон Ресепубликаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси 3-қисмига асосан, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогардастлаб **** йил 5июнда“ ’j b d F ruz si” фермер хўжалиги билан****UF-сонли лизинг шартнома(бундан буён матнда шартнома деб юритилади)ситузган. Мазкур шартноманинг 1-қисмигаасосан, даъвогар бир дона “DO IN TOR****” русумли ғалла ўриш комбайнини яъни лизинг объектини лизинг олувчининг бюртмаси асосида сотувчидан лизинг берувчининг ўз маблағлари ва тижорат **** жалб этилган кредит маблағлари ҳисобидан ўз мулки этиб сотиб олишва лизинг олувчига лизингга бериш, лизинг олувчи эса ушбу шартнома шартлариасосида техникадан фойдаланиш, эгалик қилиш шартномада белгиланган тўловларни ўз **** тўлаш **** олган.Лизинг олувчи тўловлар тўлиқ тўланганидан кейин техникага бўлган мулк ҳуқуқини қўлга киритиши белгиланган. Шартноманинг 3.1-бандига кўра, лизинг объекти нархи сотувчи томонидан белгиланган бўлиб, техниканинг умумий қиймати қўшилган қиймат солиғи билан бирга **** **** сўмни ташкил этган. Даъвогарбилан“ ’j b d F ruz si” фермер хўжалиги ўртасида**** йил 5 июндатехникани қабул қилиш-топшириш далолатномаси тузилган. “ ’j b d F ruz si” фермер хўжалиги мазкур шартнома бўйича қарздорликни бартараф этмаганлиги сабабли даъвогар **** йил 17 апрелда лизинг шартнома бўйича барча ҳуқуқ ва **** бошқа шахс фойдасига яъни “I R Y FIR OTTON” фермер хўжалигига тўлиқ воз кечиш тўғрисида уч томонлама шартнома тузилганва шу кунитехникани қабул қилиш-топшириш далолатномаси тузилган. Бироқ, “I R Y FIR OTTON” фермер хўжалиги ҳам шартнома шартлари **** лизинг тўловларини амалга оширмаганлиги сабаблидаъвогар ва **** йил 19 мартда лизинг шартнома бўйича барча ҳуқуқ ва **** бошқа шахс фойдасигажавобгаряъни “ ’LO ON Y NGIBOYEV” фермер хўжалигига тўлиқ воз кечиш тўғрисида уч томонлама шартнома тузилган. **** йил 19 мартда даъвогар, “ ’LO ON Y NGIBOYEV” фермер хўжалигига ва “I R Y FIR OTTON” фермер хўжалигига ўртасида техникани қабул қилиш-топшириш далолатномаси тузилган. Мазкур шартноманинг 4.3-бандида, қабул қилувчи – жавобгар лизинг олувчи ўтказувчи –“ ’j b d F ruz si” фермер хўжалигиўрнига тузилган лизинг шартномаси асосида ****4йилнинг19 мартҳолатига кўра ўз муддатидатўланмаган лизинг тўловлари ва пенядан ҳосил бўлган жами****сўмни 30 **** иш куни ичида лизинг берувчига тўлаб бериш **** олган. Воз кечиш тўғрисида тузилган ушбу шартнома бўйича лизинг маблағларини тўлаб бориш муддатлари **** тарафлар келишилган бўлса-да, жавобгартомонидан ушбу тўлов муддатларини бузиб, ****5йил28 ноябрьҳолатига**** сўмасосий қарздорликка йўл қўйган. Лизинг шартномаси бўйича жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаган. Даъвогар томониданжавобгарга**** йил 2 майда ****/09-сонлилизинг шартнома**** жавобгар томонидан ****сабабли шартномани бекор қилиш юзасидантаклиф хатиюборилган. Таклиф хати оқибатсиз қолдирилган. Даъвогарсудгатомонлар ўртасидаги шартномани бекор қилиш,лизинг объектини соз ва бут ҳолатда қайтаришнибўйича даъво ариза билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнлаФКдеб юритилади)нинг****-моддасига кўра,**** - **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****- моддасига асосан, лизинг шартномаси бўйича лизинг берувчи (ижарага берувчи) бир тараф лизинг олувчи (ижарага олувчи) иккинчи тарафнинг топшириғига биноан сотувчи учинчи тараф билан ундан лизинг олувчи учун молмулк сотиб олиш **** келишиш **** олади, лизинг олувчи эса бунинг учун лизинг берувчига лизинг тўловларини тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи ва тўртинчи қисмида, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, лизинг олувчи лизинг тўловларини ўз **** тўлаши, мол-мулкдан уни етказиб бериш шартларига мувофиқ фойдаланиши, уни соз ҳолда ****, ўз ҳисобидан жорий таъмирлаш ишларини ****, **** бўйича бошқа **** амалга ошириши шарт. Лизинг олувчи ўз **** жиддий равишда бузган ****, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, лизинг берувчи **** лизинг тўловларини тезлаштиришни ёки гаров нарсасини ундириш учун назарда тутилган тартибда ундирувни лизинг объектига қаратган ва зарарни ундирган ҳолда шартномани бекор қилишни талаб қилиш ҳуқуқига эга. ФКнинг****-моддасига кўра, лизинг бўйича топширилган мол-мулкка бўлган мулк ҳуқуқи лизинг берувчидан бошқа шахсга ўтганида лизинг шартномаси янги мулкдор учун ўз кучини **** қолади. ФКнинг ****-моддасигаасосан, агар ушбу Кодексда, бошқа қонунларда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор қилиниши мумкин. Тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1)иккинчитарафшартномани жиддий равишда бузса; 2)ушбуКодекс,бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. Тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади. Бир тарафшартномани **** тўла ёки қисманбоштортиб,қонун ёҳуд тарафларнинг келишувида бунга йўл қўйилса,шартнома тегишлича бекор қилинган ёки ўзгартирилган ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик Суди Пленумининг “Лизингмуносабатларини тартибга солувчи қонунчилик нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўлланилишининг айрим масалалари ****”ги **** йил 27 ноябрдаги ****-сон Қарорининг6.1-бандининг биринчи қисмида судлар инобатга олишлари керакки, шартномада белгиланган лизинг тўловлари муддати мунтазам равишда бузилганлиги лизинг шартномасини жиддий тарзда бузиш деб ҳисобланадидеб тушунтириш берилган. Жавобгарнинг шартномага мувофиқ,**** йил 28 ноябрь ҳолатига **** сўм асосий қарздорликка йўл қўйганлиги(умумантўлов амалга оширмаганлиги)шартномани жиддий бузиш ҳисобланади. Суд юқоридагилардан келиб чиқиб, тарафлар ўртасидагилизингшартномасини бекор қилишни лозим деб ҳисоблайди. Бундан ташқари даъвогардаъво аризасидажавобгарданлизинг объекти ҳисобланганбир дона “DO IN TOR-****” русумли, шасси S ****, двигатель U****R**** бўлган, ғалла ўриш комбайнини соз ва бут ҳолатда даъвогарга қайтаришни сўраган. Шартнома 12.2-бандига кўра, лизинг берувчи, лизинг олувчини ёзма равишда расмий огоҳлантиргани ҳолда унга ўз **** **** учун 30 (ўттиз) кунлик муддат берганидан кейин ҳам **** **** ёки лозим **** **** ****, қуйидаги ҳолатларда ушбу шартномани муддатидан олдин бир тарафлама бекор килиб лизинг олувчидан лизинг объектини қайтариб олиш ҳуқуқига эга бўлади ва агарда лизинг олувчи лизинг объектини ихтиёрий топширмаса, лизинг берувчи лизинг объектини соз ва бут холатда қайтариш **** юклаш тўғрисидаги даъво талаби билан судга мурожаат қилади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида, лизинг шартномаси бекор қилинганида лизинг олувчи мол-мулкни лизинг берувчидан олган ҳолатида унинг нормал эскиришини ва тарафларнинг келишувида шартлашилган ўзгаришларни ҳисобга олиб, қайтариб беришга ****. Даъвогар шартнома шартига кўра, жавобгарданлизинг объектини соз ва бут ҳолатда қайтаришниталаб қилишга **** ва у тўғри ҳисобланган. Суд,лизинг объекти ҳисобланган бир дона “DO IN TOR-****” русумли, шасси S ****, двигатель U****R**** бўлган, ғалла ўриш комбайнини соз ва бут ҳолатда даъвогарга қайтаришни лозим деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-модданинг биринчи қисмига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Судишни кўриш билан боғлиқ суд ****ундиришмасаласини муҳокама қилиб, шартномани бекор қилиш талаби бўйича4********сўм, лизинг объектини қайтаришталаби бўйичализинг объектининг баҳосидан келиб чиққан ҳолда(*********2%) ****4 ****сўмжами********сўмдавлат божиниРеспубликабюджетигажавобгар ҳисобидан, ****сўм почтах**** даъвогар фойдасига ундиришни лозимтопди. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик Суди Пленумининг “Лизинг муносабатларини тартибга солувчи қонунчилик нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўлланилишининг айрим масалалари ****”ги **** йил 27 ноябрдаги ****-сон Қарорининг8.1-бандига кўра, судларга тушунтирилсинки, лизинг объектини қайтариш тўғрисидаги даъво талаби қаноатлантирилганда, давлат божи қайтарилган лизинг объектининг баҳосидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади. Давлат божи тўғрисидагиЎзбекистонРеспубликасининг Қонун талаби бўйичамулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, лекин базавий хисоблаш миқдорининг бир баробаридан кам бўлмаган миқдорда, номулкий хусусиятлардаги даъво аризалардан эса базавий ҳисоблаш миқдоринингўнбаробари миқдорда давлат божи ундирилиши вабир **** ўзида мулкий ва номулкий хусусиятга эга бўлган даъво аризалари учун мулкий хусусиятдаги даъво аризалари учун белгиланган ставкалар бўйича ва номулкий хусусиятга эга даъво аризалари учун белгиланган ставкаларга кўра, ҳар бир талаб бўйича алоҳида-алоҳида давлат божи тўланиши белгиланган. Бинобарин суд, **** ****Фуқароликкодексининг ****, ****, ****,****, ****-моддаларини,Иқтисодийпроцессуал кодексининг****,****,****, ****,****моддаларини қўллаб, қа р о р қ и л д и: Даъвогарнинг даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилсин. “O’Z GROLIZING”акциядорлик жамиятибилан“ ’j b d F ruz si” фермер хўжалигиўртасида2020 йил 5 июндатузилган20/02-4-****UF-сонли лизингшартномасибекор қилинсин. “ ’LO ON Y NGIBOYEV” фермер хўжалигитомониданлизинг объекти ҳисобланган бир дона “DO IN TOR-****” русумли, шасси S ****, двигатель U****R**** бўлган, ғалла ўриш комбайнини соз ва бут ҳолатда“O’Z GROLIZING”акциядорлик жамияти қайтарилсин. “ ’LO ON Y NGIBOYEV” фермер хўжалиги ҳисобидан; “O’Z GROLIZING”акциядорлик жамиятифойдасига 41200сўм почта ****: Республика бюджетига**** давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори кучга кирган кундан ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устиданқонунда белгиланган муддатлардаорқали Андижон вилоят судига шикоят (протести) берилиши мумкин. Раисликқилувчи, судья М.Хўжамбердиева