Решение #2827715 economic_new

****1-2502/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судидаишни кўрган судья**** Касс ция инстанцияси судида маърузачи судья С.Қувватов **** ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАСС ЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил26 декабрь Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари****ваС.Қувватовдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,қарздор “Nn” масъулияти чекланган жамиятивакиллари ****қулов (раҳбар), ****ўтаев (**** йил 9 октябрдаги ****сонли ордерга асосан), аризачи“S ff ” масъулияти чекланган жамиятинингвакили Ғ.Бекмуродов (**** йил 12 августдаги 95-сонли ордерга ва **** йил 6 январдаги ****-сонли ишончномага асосан), тугатиш бошқарувчи **** (кўмаклашувчи суд Тошкент туманлараро иқтисодий суди), ўз хизмат хонасидан кредитор **** вакили **** (**** йил 19 апрелдаги ****-сонли ордерга асосан), **** (**** йил 15 апрелдаги****-сонли ордер асосида) иштирокида,аризачи“S ff ” масъулияти чекланган жамиятининг қарздор “Nn” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатишни, қарздорни **** деб топишни ҳамда тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисидаги аризаси бўйича юритилган иш юзасиданЖиззахтуманлараро иқтисодий судининг **** йил9 октябрдаги ҳал қилув қарори устидан “Nn” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган кассация шикоятини Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашганбинодавидеоконференцалоқа режимидаўтказилган очиқ суд **** кўриб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Аризачи“S ff ” масъулияти чекланган жамияти судга ариза билан мурожаат қилиб, қарздор “Nn” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатишни, қарздорни **** дебтопишни ҳамда тугатишга доир иш юритишни бошлашни сўраган. Суднинг **** йил 26 августдаги **** билан ариза иш юритишга қабул қилиниб, қарздор “Nn” **** нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилиб, унга нисбатан кузатув тартиб таомили жорий этилган.**** бошқарувчи этиб **** тайинланган. Биринчи инстанция судининг **** йил 9 октябрдаги ҳал қилув қарори биланаризачи“S ff ” масъулияти чекланганжамиятининг аризаси қаноатлантирилиб, қарздор “Nn” масъулияти чекланган жамияти 1 умумийтартибда тўловга қобилиятсиз деб топилган ва тугатишга доир иш юритиш бошланган. Тугатиш бошқарувчиси этиб****тайинланган. Суднинг ҳал қилув қароридан норози бўлиб, қарздор “Nn” масъулияти чекланган жамияти кассация шикояти билан судга мурожаат қилиб, кассация шикоятида биринчи инстанция судининг **** йил 9 октябрдаги ҳал қилув қарорини бекор қилиш сўралган. Суд **** муҳокамасида иштирок этганқарздорвакиллари тушунтириш бериб,кассация шикоятидагиасос ва**** қувватлаб,биринчи инстанция суди томонидан қарздорнинг **** мулкий аҳволига баҳо берилмаганлигини,жамиятнинг 64 млрд.сўмга баҳоланган мулки мавжудлиги, жамиятни соғломлаштиришучун **** олинган кредит муддати узайтирилганлиги, бошқа кредиторлардан қарздорлиги йўқлиги, кредитор**** қарздорлиги юзасидан қўзғатилган ижро иши тамомланганлиги,таклиф қилинган маҳсулотлар олинмаганлиги,жамият **** га яқин фуқароларни иш билан таъминлаб келаётганлиги,кредитор“S ff ” масъулияти чекланганжамиятидан бўлган қарздорлик миқдори асоссиз равишда оширилганлиги, жамиятдан****.****.**** сўм қарзи бўлганлиги, шундан даъвогар569миллион сўмлик товарларни олиб кетибтан олмаётганлиги, қолган қисмини тўлашга имкони борлигини, жамият омборида ****.**** **** долларлик миқдорида маҳсулот мавжудлиги,жамиятнинг бошқа **** **** мавжудлиги, ишга прокурор ва **** ижро бюросининг иштирокини таъминлаш**** суд муҳокамасини кейинга қолдиришни,кассация шикоятини қаноатлантиришни,биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини бекор қилиб, аризачининг талабини рад қилиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўрашди. Суд **** муҳокамасида иштирок этганаризачивакиликассацияшикоятига эътироз билдириб, шикоятда келтирилган **** асоссиз эканлигини,Жиззахтумалараро иқтисодий судинингҳал қилув қарори асосли қабул қилинганлигиқарздор томонидан қарздорлик эвазига таклиф иқлинган товарлар фойдаланишга яроқсиз ҳолатда бўлганлиги, **** миллионлик товарларни берилганлиги **** нотўғрилиги,бу ҳолат бўйича ички ишлар органлари ҳамжавобгарнинг аризаси юзасидан жиноят иши қўзғатишни рад қилиш **** қарорқабул қилганлигини,қарздор ишни чўзиб **** бекорга ўтказаётганлиги, **** нафар ходимни иш билан таъминлаш **** қўшилмаслиги, жойлашган биносидабу миқдордаги одам ишлашга имкониятйўқлиги, қарзни бир йилдан ортиқ муддатдан бери тўламасдан келганлиги, шу сабабли ариза киритилганлигинимаълум қилиб, кассация шикоятини рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** муҳокамасида иштирок этганқарздор тугатишбошқарувчиси****кузатувтартиб таомилижараёнида қарздорнинг****тўловга қобилиятсизлиги аниқланганлигини,кредиторлар реестрини **** ижро бюросидавлат ижрочиситомонидан қонуннинг 62моддасига асосан тамомлабунга берган ижро ҳужжатлари бўйича шакллантирилганлиги,қарздор томонидан кузатув жараёнида ватугатишга доир иш юритишни тамомлаш жараёнида ҳам бирорта ҳужжат берилмаганлиги, қарзлари тўлаб берилганлиги **** ҳужжатларни **** қилса, кредиторлар 2 реестрига ўзгартириш киритишимумкинлигини маълум қилиб, кассация шикоятини қонуний ҳал этилишини сўради. Судлов ҳайъати, ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб,кассацияшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра,қарздор вакилининг суд муҳокамасини кейинга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишни,биринчи инстанция судининг **** йил 9 октябрдаги ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз,кассацияшикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матндаИПКдеб юритилади)нинг ****-моддасига асосан суд ишни касс ция тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Касс ция инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт.Биринчи инстанция судида кўриб чиқиш предмети бўлмаган янги талаблар касс ция инстанцияси суди томонидан қабул қилинмайди ва кўрилмайди. Ишдаги ҳужжатлар ва суд **** муҳокамасида аниқланишича,“Nn”масъулияти чекланган жамияти(СТИР: ****) **** йил 11 июлда давлат рўйхатидан юридик шахс сифатида рўйхатга олинган.Қарздорнинг почта манзили: Жиззах вилояти, Жиззах шаҳар, Олмазор маҳалласи, ****ҳкўчаси, **** уй. Тошкент туманлараро иқтисодий судининг **** йил 20 июндаги ҳал қилув қарори билан қарздор “Nn”масъулияти чекланган жамиятидан аризачи “S ff ”масъулияти чекланган жамиятифойдасига 1.****.****.**** сўмни ташкил этувчи қарздорликниундириш белгиланган(****-сонлииқтисодий иш). Суднинг ҳал қилув қарорига кўра берилган ижро **** асосида Ўзбекистон Республикаси Бош **** ҳузуридаги **** ижро бюросининг Жиззах вилоят Бошқармаси томонидан №****-**** ижро иши юритилган бўлиб, мазкур ижро ҳаракатлари давомида мавжуд бўлган қарздорлик қисман ижро қилинганлиги натижасида **** йил март ҳолатига кўра умумий миқдорда ****.****.**** сўм қарздорлик қолдиғи **** бўлиб, ушбу қарздорлик шу кунга қадар ундирилмасдан келган ва давлат ижрочиси томонидан хал қилув қарорлари ижроси тўлиқ таъминланмаган. Шу боис,аризачи “S ff ”масъулияти чекланган жамиятиариза билан Жиззах туманлараро иқтисодий судига мурожаат қилиб, қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топишни сўраган. Кузатув таомилижараёнида **** бошқарувчиси томонидан қонунчиликда белгиланган ишлар амалга оширилиб, **** йил06 октябрда кредиторлар умумий йиғилиши ўтказилиб, кредиторлар реестри шаклантирилиб тасдиқланган. **** бошқарувчи****нинг ҳисоботида қарздорнинг аризачидан****.****.****сўм қарздорлиги ванавбатдан ташқари тўловлардан 3.****.**** сўм қарздорлиги мавжудлиги, кредиторлар йиғилишида қарздорни **** деб топишва тугатишга доир иш юритиш тартиб-таомилини бошлаш **** илтимоснома билан судга мурожаат этиш тўғрисида қарор қабул қилинганлиги қайд этилган. 3 Ўзбекистон Республикаси “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонуни (бундан буён матндаҚонун деб юритилади)нинг 5-моддасига кўра, тўловга қобилиятсизлик аломатлари қуйидагилардан иборат: **** тўловга қобилиятсизлик - агар тегишли **** юзага келган санадан эътиборан уч ой ичида қарздор томонидан **** бўлса, шаҳарни ташкил этувчи **** ҳамда унга тенглаштирилган **** томонидан эса олти ой ичида ****, судга мурожаат этиш санасида қарздорнинг пул **** бўйича кредиторлар талабларини қаноатлантиришга ва (ёки) солиқлар ҳамда йиғимлар бўйича ўз **** **** қодир эмаслиги; доимий тўловга қобилиятсизлик - агар судга ариза бериш санасидаги ва ариза берилган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида, агарда ариза йилнинг биринчи чорагида берилган бўлса, ўтган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида қарздорнинг **** унинг активлари қийматидан ошиб кетган бўлса. Ушбу моддада назарда тутилган қоидалар тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишлар соддалаштирилган тартибда кўриб чиқилаётганда, жисмоний шахслар, шунингдек якка тартибдаги тадбиркорнинг тўловга қобилиятсизлиги тўғрисидаги ишлар кўриб чиқилаётганда қўлланилмайди. Қонуннинг 6-моддасибиринчи қисмида, тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш суд томонидан кўриб чиқилишиқайд этилган. Мазкур Қонуннинг 37-моддасига кўра, тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш ушбу Қонуннинг 5-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган аломатлар мавжуд бўлганда суд томонидан қўзғатилиши мумкин, бундан ушбу Қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно. Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида ишни юритиш кредиторларнинг, қарздорнинг ва ушбу Қонун билан ваколат берилган шахсларнинг аризаси асосида жорий этилади. Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ва тўловга қобилиятсизликни тиклаш тартиб-таомилларидан бирини қўллаш **** судга ариза билан мурожаат қилишга қарздорнинг **** тўловга қобилиятсизлиги асос бўлади. Қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳамда уни **** деб топиш, шунингдек тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** ариза билан судга мурожаат этиш учун қарздорнинг доимий тўловга қобилиятсизлиги асос бўлади. Кредиторнинг қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳамда уни **** деб топиш, шунингдек тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** ариза билан судга мурожаат этиши учун кредитор талабларининг асослилигини тасдиқловчи далиллар, шу жумладан суднинг қонуний кучга кирган қарори, мазкур талаблар қарздор томонидан тан олинганлигини тасдиқловчи далиллар, нотариуснинг ижро хати асос бўлади. Қонуннинг 52-моддасига кўра, тўловга қобилиятсизликка оид тиклаш тартиб-таомилларидан бирини жорий этиш, келишув битимини тасдиқлаш ёки тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритишни тугатиш учун асослар мавжуд бўлмаганда суднинг қарздор юридик шахсни **** деб топиш ва тугатишгадоир иш юритишни бошлаш тўғрисидаги қарори ушбу Қонуннинг 5-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланган ҳолларда қабул қилинади. 4 Қонуннинг ****-моддасигамувофиқ, суд қарздорни **** деб топиш **** қарор қабул қилаётганда тугатиш бошқарувчисини ташқи бошқарувчини тайинлаш учун назарда тутилган тартибда тайинлайди. Устав фондида (устав капиталида) давлатнинг улуши бўлган **** **** деб топилган ****, ваколатли давлат органи ҳам тугатиш бошқарувчилигига номзод **** этиши мумкин. Қарздор кредиторлар йиғилишининг **** йил6 октябрдаги баёнига кўра, қарздорфаолият кўрсатиб келаётган бўлса-да,аризачи олдидаги қарздорлигини анчадан бери тўламай келаётганлигисабабли қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** қарор қабул қилинганлигини инобатга олиб, биринчи инстанция суди аризачи ва **** бошқарувчи томонидан **** этилган ҳужжатларга таянган ҳолда аризачининг талабини асосли деб ҳисоблаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблаб қонуний қарор қабул қилган. Бундан ташқари, судлов ҳайъати жавобгарнингкассацияшикоятидагивақарздорвакилларининг суд муҳокамасида биринчи инстанция суди томонидан қарздорнинг **** мулкий аҳволига баҳо берилмаганлиги, қарздорнинг тўлов қобилияти мавжудлиги, қарздоришлаб чиқаришфаолияти билан шуғулланиб келиши, фаолияти сердаромадли, аризачи олдидаги қарздорлик****.****.**** сўм эмас, ****.****.**** сўм атрофидалиги, қарздорнинг бозор баҳоси64млрд.сўмдан ортиқ бўлган кўчмас мулклари мавжудлиги, суд қарздорнинг мол-мулклари қиймати **** анча юқори эканлигига эътибор қаратмасдан қарздорни **** деб топиш тўғрисида шошма-шошарлик билан ҳал қилув қарори қабул қилганлиги тўғрисидаги**** билан келишмайди. Чунки,Ўзбекистон Республикаси “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонунининг 5-моддасига кўра, агар тегишли **** юзага келган санадан эътиборан уч ой ичида қарздор томонидан **** бўлса тўловга қобилиятсизлик аломатлари вужудга келади. Қонуннинг 7-моддаси биринчи қисмида қарздор пул **** **** муносабати билан унга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш **** ариза билан судга мурожаат этиш ҳуқуқига қарздорнинг ўзи ва кредитор эга эканлигибелгиланган. Ишдагиҳужжатларбиланқарздор қонунда белгиланган муддат давомида аризачи олдида ўзининг **** ****ўз тасдиғини топган. Қонуннинг 55-моддасига кўра, суднинг қарздорни **** деб топишни рад этиш тўғрисидаги қарори қуйидаги ҳолларда қабул қилинади: тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланмаганда; суд тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш бўйича қарор қабул қилгунига қадар кредиторларнинг билдирилган талаблариқаноатлантирилганда; сохта тўловга қобилиятсизлик аниқланганда. Суднинг қарздорни **** деб топишни рад этиш тўғрисидаги қарори ушбу Қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда ҳам қабул қилиниши мумкин. Қарздорда етарли **** ликвид мол-мулк мавжудлигидан далолат берувчи далиллар мавжуд бўлган **** суд қарздорнинг илтимосномасига кўра тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишни кўришни кейинга қолдиришга, қарздорга 5 кредиторларнинг талабларини суд томонидан белгиланган муддатда қаноатлантиришни таклиф этишга ****, бу муддат ўттиз кундан ошмаслиги керак. Бироқ, иш ҳужжатларида қарздорни **** деб топишни рад этиш учун қонунда назарда тутилган асослар мавжуд эмас. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил23 июндаги “Иқтисодийсудлар томонидан“Тўловгақобилиятсизлик тўғрисида”гиЎзбекистонРеспубликасиқонуни нормалариниқўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги13-сонли қарори29-бандидаҚонун 55моддасинингучинчи қисмигабиноан, қарздорда етарли **** ликвид мол-мулк мавжудлигидан далолат берувчи далиллар мавжуд бўлган **** суд қарздорнинг илтимосномасига кўра тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишни кўришни кейинга қолдиришга, қарздорга кредиторларнинг талабларини суд томонидан белгиланган муддатда қаноатлантиришни таклиф этишга ****, бу муддат ўттиз кундан ошмаслиги кераклиги,қарздор суд томонидан белгиланган муддатда кредиторларнинг талабларини қаноатлантирмаган ва Қонун 5-моддасинингбиринчи қисмиданазарда тутилган тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланган ҳолларда, агар тўловга қобилиятсизликка оид тиклаш тартиб-таомилларидан бирини жорий этиш, келишув битимини тасдиқлаш ёки тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритишни тугатиш учун асослар мавжуд бўлмаса, суд қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилиши тўғрисида тушунтириш берилган. Демак, мазкур ҳолатда биринчи инстанция суди томонидан моддий ва процессуал қонун нормалари тўғри қўлланган ҳолда асослантирилган ва қонуний қарор қабул қилинган. Шу сабабли судлов ҳайъати,қарздорнингкассацияшикоятида ва суд муҳокамасида келтирилган ****и биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлмайди деб ҳисоблайди. ИПКнинг****-моддасинингбиринчи қисмининг1-бандига кўра,касс ция инстанцияси суди касс ция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйичаҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПКнинг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга кўра, судлов ҳайъатиЖиззах туманларароиқтисодийсудининг ****5йил9 октябрдаги ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз,касс цияшикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни,касс цияинстанциясида ишни кўриш учунолдиндан тўланган41.200сўм почта ****ва****.****сўм давлат божиниқарздорзиммасида қолдиришни, қарздордан Олий суд депозитига ****.**** сўм ишни видеконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқсуд**** ундиришнилозим топади. Юқоридагиларга кўра ҳамдаИПКнинг ****,****,****,****,****ва ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа ро рқи лад и: 6 Жиззахтуманлараро иқтисодий судининг **** йил9октябрдаги ҳал қилувқарори ўзгаришсиз,“Nn”масъулияти чекланган жамиятинингкасс цияшикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. “Nn”масъулияти чекланган жамиятиҳисобиданОлий суд депозитига ****.**** сўм ишни видеконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқсуд х****ундирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Жиззах вилоят судинингиқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** С.Қувватов 7