Решение #2827763 economic_new

********-сонли иқтисодий иш судья Н.С.**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** **** йил 26 декабрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди судья **** раислигида, судья ёрдамчиси ****ғунбоевнинг котиблигида, даъвогар “Жиззахдонмаҳсулотлари” **** жавобгар “Жиззах тонг шамоли” фермер хўжалигидан **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни суд биносида, очиқ суд ****, даъвогар вакили ****қулов (ишончнома асосида) иштирокида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “Жиззахдонмаҳсулотлари” **** (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади) Жиззах туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Жиззах тонг шамоли” фермер хўжалиги (кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)дан **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили “JIZZ X INDUS RI L ’QI ” **** ва жавобгар ўртасида**** йил 30 мартда****-сонли ҳамда **** йил 22 ноябрда****-сонли тузилганпахта хомашёси ва уруғлик пахтани етказиб бериш ҳамда харид қилиш бўйича фьючерс шартномаси бўйича якуний ҳисоб-китобга кўра жавобгар “JIZZ X INDUS RI L ’QI ” **** **** сўм қарз бўлиб қолганлигини, даъвогар ва “JIZZ X INDUS RI L ’QI ” ****ўртасида **** йил 30 октябрда тузилган ****-сонли талаб қилиш ҳуқуқидан учинчи шахс фойдасига воз кечиш тўғрисидаги шартномага асосан жавобгардан ****сўм қарздорликни талаб қилиш даъвогарга ўтганлигини, шу сабабли даъвогар жавобгарга нисбатан судга даъво аризаси билан мурожаат қилганлигини, жавобгар суд **** қадар қарздорликни тўламаганлигини маълум қилиб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Бугунги суд **** жавобгар вакили иштирок этмади ҳамда даъво талаблари юзасидан ўз фикр мулоҳазаларини билдирмади.Жавобгарга суд **** **** ва жойи тўғрисидаги суднинг **** унинг юридик манзили бўйича почта хизмати орқали етказилган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасинингбиринчи қисмига кўра,агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига асосан иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар,ишда иштирокэтувчи бошқашахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Мазкур ҳолатда суд ИПКнинг **** ва ****-моддаларига асосан ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Ишда иштирок этган даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, суд қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)****-моддаси иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ФКда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур низо тарафлар ўртасида имзоланган маҳсулот етказиб бериш шартномасидан вужудга келган. ФКнинг ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи – сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади.Ушбу кодекс ****-моддасининг биринчи қисмига асосан Сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди.Агар тарафлар келишувида ҳисоб-китоблар тартиби ва шакли белгиланмаган бўлса, ҳисобкитоблар тўлов топшириқномалари билан амалга оширилади. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, “JIZZ X INDUS RI L ’QI ” **** ва жавобгар ўртасида **** йил 30 мартда ****-сонли ҳамда **** йил 22 ноябрдаги ****-сонли пахта хомашёси ва уруғлик пахтани етказиб бериш ҳамда харид қилиш бўйича фьючерс шартномаси тузилган. Шартнома бўйича “JIZZ X INDUS RI L ’QI ” **** томонидан жавобгарга пахта хомашёси ва уруғлик пахтани етиштириш учун менерал ўғитлар ва бошқа ресурслар етказиб берилган.Натижада якуний ҳисоб-китобга кўра жавобгар “JIZZ X INDUS RI L ’QI ” **** **** сўм қарз бўлиб қолган. Даъвогар ва “JIZZ X INDUS RI L ’QI ” ****ўртасида **** йил 30 октябрда тузилган ****-сонли талаб қилиш ҳуқуқидан учинчи шахс фойдасига воз кечиш тўғрисидаги шартномага асосан жавобгардан ****сўм қарздорликни талаб қилиш даъвогарга ўтган.Шу сабабли даъвогар жавобгарга нисбатан судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги қайд этилган. Юқоридагиларга асосан, суд даъвогарнинг жавобгардан **** сўм асосий қарз ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди ва асосий қарзни ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Даъвогар, шунингдек, тўлов кечиктирилганлиги боис жавобгардан Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонунининг 32-моддасига асосан ****сўм пеня ундиришни сўраган. Шартномада таъминотчи ташкилот томонидан етказиб берилган маҳсулот қийматидан қарздорлик вужудга келса, хўжаликнинг пеня тўлаши кўзда тутилмаган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонуни 32-моддасининг иккинчи қисмига кўра, етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан тўловлар ўз **** амалга оширилмаганлиги ёки ҳисоб-китоб қилинмаганлиги сабабли, суд даъво талабининг **** сўм пеня ундириш қисмини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, ФКнинг ****-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида берилган тушунтиришларга таяниб, ҳамда даъвогар томонидан қарздорликни ўз **** ундириш чоралари кўрилмаганлиги сабабли, пенянинг миқдори ошиб кетганлигини инобатга олиб, суд пеня миқдорини камайтириб, **** сўмга қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, ушбу модданинг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томониданкамайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Қайд этилганларга мувофиқ, суд суд **** жавобгар зиммасига юклаб, даъвогар томонидан олдиндан тўлаб чиқилган **** сўм почта **** жавобгардан даъвогар фойдасига ундиришни ҳамда жавобгардан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Юқоридагиларни инобатга олиб, ФКнинг ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддалари, ИПКнинг ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “Жиззах тонг шамоли” фермер хўжалигидан даъвогар “Жиззахдонмаҳсулотлари” **** фойдасига **** сўм асосий қарз, **** сўм пеня ва **** сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “Жиззах тонг шамоли” фермер хўжалигидан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Судья ****