Решение #2827890 economic_new

*****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Бухоро шаҳри 2025 йил 26 декабрь Бухоро туманлараро иқтисодий суди, судья *****нинг раислигида, *****нинг котиблигида, даъвогар вакили ***** (ишончнома ва буйруқ асосида), жавобгар раҳбари *****нинг иштирокида, даъвогар *****нинг жавобгарлар “*****” масъулияти чекланган жамияти, "*****" масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тақдим қилган даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: ***** (бундан буён матнда даъвогар ёки ***** деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “*****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан "*****" масъулияти чекланган жамиятининг солиқ қарздорлиги ҳисобига *****сўмни ундиришни сўраган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъвони қувватлаб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан солиқ қарзи тўланмаганлигини билдириб, ишни қонуний ҳал қилишни сўради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар “*****” масъулияти чекланган жамияти раҳбари даъво талабига нисбатан эътироз билдириб, уни қаноатлантиришни рад қилишни сўради. Суд мажлиси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда огоҳлантирилган жавобгар "*****" масъулияти чекланган жамияти судда ўзининг вакили иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 128, 170-моддаларини қўллаб, суд ишни унинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд, тарафлар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвони қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Солиқ Кодекси (бундан буён матнда СК деб юритилади)нинг 22-моддасида солиқ тўловчилар белгиланган солиқлар ва йиғимларни ўз вақтида ҳамда тўлиқ ҳажмда ҳисоблаб чиқариши ва тўлаши шартлиги белгиланган. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича, “*****” масъулияти чекланган жамияти ҚҚС тўловчи сифатида хизмат кўрсатиш, солиқ ҳисоботларини қабул қилиш, камерал назорат ўтказиш, солиқлар ва бошқа мажбурий тўловларни ундириш мажбурияти бошқармага юклатилган. “*****” масъулияти чекланган жамиятининг 2025 йил 27 октябрь ҳолатида солиқлардан асосий қарзи 2.258.983.862,03 сўмни, устама 308.174.181,17 сўмни, жами 2.567.158.043,20 сўмни ташкил қилади. Даъвогар томонидан мазкур қарздорликни ундириш чоралари кўрилган. Ҳозирда жавобгар томонидан мазкур қарздорлик тўланмасдан келинган. 2 “*****” масъулияти чекланган жамияти томонидан солиқ органига тақдим этилган солиқ ҳисоботига кўра, "*****" масъулияти чекланган жамиятига 2025 йил апрель ойида жами *****сўмлик (ҚҚС билан) бажарилган иш, кўрсатилган хизмат ёки товарларни реализация қилган. Бироқ, етказилган маҳсулотлар учун маблағ кўчириб берилмаганлиги учун "*****" масъулияти чекланган жамиятининг *****сўмлик қарздорлиги юзага келган. Солиқ бошқармаси томонидан *****сўм солиқ қарздорлиги ҳисобига “*****” масъулияти чекланган жамияти томонидан *****сўмлик (ҚҚС билан) товарларни реализация қилинган товарлар ҳисобидан тўланмай қолган *****сўм маблағни "*****" масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан ундириш тўғрисида талабнома юборилган. Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодекси (бундан буён матнда СК деб юритилади) нинг 120-моддасининг саккизинчи хатбошисига кўра, агар солиқ тўловчининг товарларни (хизматларни) реализация қилишдан оладиган тушуми ёки бошқа даромадлари бошқа шахсларнинг банкдаги ҳисобварақларига келиб тушган бўлса, солиқ тўловчининг солиқ қарзи шу шахслардан ундирилиши мумкин. Тўққизинчи хатбошисига кўра агар солиқ тўловчи солиқ текшируви тўғрисида билган пайтдан эътиборан ўзининг пул маблағларини ёки бошқа мулкини ўзга шахсларга берган бўлса, солиқ тўловчининг солиқ қарзи шу шахслардан ундирилиши мумкин. Ушбу модда саккизинчи ва тўққизинчи қисмларининг қоидалари товарларни (хизматларни) реализация қилишдан олинадиган тушум ёки бошқа даромадлар ёхуд пул маблағлари ёки бошқа мулк ўзга шахсларга бир нечта операциялар орқали ўтказиб берилганлиги аниқланган ҳолларда ҳам қўлланилади. Ушбу модданинг саккизинчи — ўнинчи қисмларида кўрсатилган ҳолларда мазкур шахслардан солиқ қарзини ундириш солиқ тўловчининг реализация қилинган товарлари (ишлари, хизматлари) учун келиб тушган тушум, бошқа даромадлари, у томонидан ўтказилган пул маблағлари, бошқа мол-мулкнинг қиймати доирасида амалга оширилади. Солиқ органи мазкур шахслар тўғрисида ўзида мавжуд бўлган ахборот асосида ва солиқ тўловчининг солиқ қарзи миқдорига боғлиқ тарзда ушбу қарзни ундиришни кўрсатилган қайси шахслардан ва қандай нисбатда ундиришни амалга оширишни мустақил равишда белгилашга ҳақли. Ушбу модданинг саккизинчи — ўнинчи қисмларида назарда тутилган ҳолларда солиқ қарзини ундириш суд тартибида амалга оширилиши белгиланган. Ваҳоланки, СКнинг 120-моддасининг саккизинчи-ўнинчи қисмларида кўрсатилган ҳолларда мавжуд бўлиши яъни реализация қилишдан оладиган тушуми ёки бошқа даромадлари бошқа шахсларнинг банкдаги ҳисобварақларига келиб тушган бўлиши ёки солиқ текшируви тўғрисида билган пайтдан эътиборан ўзининг пул маблағларини ёки бошқа мулкини ўзга шахсларга берган бўлиши кераклиги, лекин ҳақиқатда жамият “*****” масъулияти чекланган жамиятига 3 пул ўтказмаганлиги, қарздорлик эса реализация қилинган товарлар натижасида вужудга келганлиги сабабли даъво талаби асоссиз ҳисобланади. Тарафлар ўртасида тузилган шартномалар бўйича жавобгарга етказиб берилган маҳсулотлар учун дебитор қарздорлиги мавжуд бўлиб, ушбу шартномалар юзасидан махсулотлар ҳақи суд томонидан ундирилмаган ёки учинчи шахсларнинг банк ҳисобрақамларига кўчириб юборилмаган. СКнинг 13-моддасига асосан солиқ тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларидаги барча бартараф этиб бўлмайдиган қарама-қаршиликлар ва ноаниқликлар солиқ тўловчининг фойдасига талқин этилади деб белгиланган. Шунингдек, ИПКнинг 13-моддаси тўртинчи хатбошисига асосан тадбиркорлик субъектлари ва давлат органлари, шу жумладан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва назорат қилувчи органлар, шунингдек банклар ўртасидаги низолар бўйича ишларни кўриб чиқишда қонунчиликда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ ҳолда юзага келадиган барча бартараф этиб бўлмайдиган зиддиятлар ва ноаниқликлар тадбиркорлик субъектининг фойдасига талқин этилиши белгиланган. Зеро, ИПКнинг 68-моддасига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. ИПК 74-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд мажлисида қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, мақбуллиги ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Юқоридагиларни инобатга олиб, суд даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. ИПК 118-моддасининг биринчи ва учинчи қисмларида суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 9-моддаси биринчи қисмининг 12-бандига мувофиқ, давлат солиқ хизмати органлари, молия ва божхона органлари — барча ишлар ҳамда ҳужжатлар бўйича, шунингдек алоҳида юритиладиган ишлар бўйича судга аризалар берганлик учун давлат божи тўлашдан озод қилинган. Суд, даъво қаноатлантириш рад этилганлиги сабабли, олдиндан тўланган почта харажатини даъвогар зиммасид қолдиришни, даъвогар давлат божи тўловидан озод эканлигини инобатга олишни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг 118, 128, 170, 176-179 ва 186-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвони қаноатлантириш рад этилсин. 4 Олдиндан тўланган 41.200 сўм почта харажати даъвогарнинг зиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида, қонуний кучга киргач кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья *****