Решение #2827974 Экономические

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фарғона шаҳри 2025 йил 26 декабрь 4-1501-2501/21892-сонли иш Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси Т.Маматожиев раислигида, судья ёрдамчиси Н.Эралиеванинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар вакили (ишончномага асосан) А.Рахимов, жавобгар вакили (ишончномага асосан) У.Шарафиддинов, қўшимча жавобгар вакили (ишончномага асосан) О.Абдуллаев, нотариус Х.Матсапаевларни иштирокида, даъвогар АТБ «А§^а аШапсе Ъапк»нинг жавобгар АТБ «********», қўтттимча. жавобгарлар АТБ «********» Фарғона минтақавий филиали, “ОШап^ оЪоё ^^зЪШ^ Ъауг” хусусий корхонасига нисбатан битимни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни суд биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: АТБ «А§^а аШапсе Ъапк» (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, АТБ «********» (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади), АТБ «********» Фарғона минтақавий филиали, “ОШап^ оЪоё ^^§ЪШ^ Ъауг” хусусий корхонаси (бундан буён матнда қўшимча жавобгар деб юритилади)га нисбатан 23.06.2020 йилда хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Матсапаев Хусан Абдурахмонович томонидан реестрга 202001400000629сон билан тасдиқланган ипотека ҳақидаги шартномани ҳақиқий эмас деб топишни сўраган. Суд мажлисида даъвогар вакили даъво аризасини қувватлаб, ипотека шартномасига асосан “Киновидео” МЧЖга тегишли бўлган Олтиариқ тумани, Гулистон МФЙ, Гулистон кўчасида жойлашган кино видео бино иншоотлари ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан гаровга қўйилиб, ушбу мулкларни бегоналаштирилмаслигини олдини олиш мақсадида нотариус томонидан таъқиқ қўлланилганлиги, жиноят ишлари бўйича Олтиариқ туман судининг 2023 йил 20 январдаги ажрими билан кадастрлар палатаси Олтиариқ туман бўлими мутахассиси А.Абдурашидовга нисбатан қўзғатилган жиноят иши ЖКнинг 64-моддасига асосан иш юритишдан тугатилганлиги, даъвогар ўз ҳуқуқларини тиклаш мақсадида Фарғона туманлараро Маъмурий судига шикоят аризалари билан мурожаат қилганлиги сабабли даъво муддатини узрли деб ҳисоблаб, даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Жавобгар вакили даъво аризаси юзасидан ўз эътирозларини баён қилиб, ҳақиқий эмас деб топиш сўралаётган ипотека ҳақидаги шартнома 23.06.2020 йилда расмийлаштирилганлиги ва бу ҳолатдан даъвогар 2021 1 й лда хабар топган бўлсада, судга 2025 й л 26 ноябрда даъво ар зас б лан мурожаат қ л нганл г нат жас да узрс з сабабларга кўра, даъво муддат ўтказ б юбор лганл г н ҳ собга ол б, даъво муддат н қўллаб, даъво ар зан рад эт л ш н сўрад . Қўш мча жавобгар вак л даъво ар зас бўй ча ўз эът розлар н б лд р б, даъвогар томон дан таък дланган жойда ҳоз рг кунда б ноншоотлар мавжуд эмасл г н б лд р б, даъво ар зан рад эт л ш н сўрад . Суд мажл с да нотар ус Х.Матсапаев ўз кўрсатмалар н баён қ л б, тарафлар ўртас да туз лган 23.06.2020 й лдаг потека шартномас қонунч л к талаблар га р оя қ л нган ҳолатда туз лганл г , ушбу шартнома туз лаётган вақтда таъқ қ мавжуд бўлмаганл г н б лд рд . Суд, шда шт рок этувч шахсларн нг кўргазмалар н т нглаб, ш ҳужжатлар н ўрган б ч қ б, қуй даг ларга кўра жавобгарн нг даъво муддат н қўллаш тўғр с даг ар зас н қаноатлант р шн ва даъво муддат н қўллаб, даъвон қаноатлант р шн рад эт шн лоз м деб ҳ соблайд . Иш ҳужжатлар га қараганда, АТБ «Қ шлоққур л ш банк » Фарғона м нтақав й ф л ал (“Ипотекага олувч ”) б лан “ОШап^ оЬоб Ьауг” хусус й корхонас (“Ипотекага қўювч ”) ўртас да 2020 й л 23 юнь кунг потека шартномас туз лган. Ушбу потека шартномас н нг 3.1.-банд га кўра, Ипотекага қўювч “ОШап^ оЬоб ^^§Ь1о^ 1ауг” хусус й корхонас га тег шл бўлган Олт ар қ туман , Гул стон МФЙ, Гул стон кўчас рақамс з уйда жойлашган “Автомоб лларга с қ лган газ тўлд р ш компрессор шахобчас ” б но ва ншоотлар н потекага берад деб кўрсат лган. Мазкур ҳолатлар Фарғона туманлараро маъмур й суд н нг ҳал қ лув қарор га асосан Олт ар қ туман ҳок м н нг 27.12.2019 й лдаг 6261-сонл ҳамда 28.05.2020 й лдаг 05/42-сонл далолатномас ҳақ қ й эмас деб топ лганл г ҳамда судн нг 27.03.2023 й лдаг 5-1501-2306/170-сонл ҳал қ лув қарор б лан Давлат кадастрлар палатас Олт ар қ туман ф л ал н нг 28.05.2020 й лдаг 05/42-сонл қур л ш (реконструкц яс ) тугалланган нотурар б но- ншоотларн фойдалан шга қабул қ л ш далолатномас н нг “К нов део” МЧЖ б но ва ншоотлар ўрн даг 1851 м2 ер участкас да жойлашган қ см га о д қ см ҳақ қ й эмас деб топ лганл г сабабл даъвогар судга даъво ар зас б лан мурожаат қ л б, жавобгарларга н сбатан 23.06.2020 й лда хусус й амал ёт б лан шуғулланувч нотар ус Матсапаев Хусан Абдурахмонов ч томон дан реестрга 202001400000629-сон б лан тасд қланган потека ҳақ даг шартномас н ҳақ қ й эмас деб топ шн сўраган. Б роқ, жавобгар судга ар за б лан мурожаат қ л б, даъвогар томон дан даъво қ л ш муддат н ўтказ б юборганл г сабабл даъво муддат н қўллашн сўраган. Ўзбек стон Республ кас Фуқарол к кодекс (бундан буён матнда ФК деб юр т лад )н нг 150-моддас га кўра, умум й даъво муддат — уч й л. 2 ФКн нг 152-моддас б р нч қ см га кўра, даъво муддатлар ва уларн ҳ соблаш тарт б тарафларн нг кел шув б лан ўзгарт р л ш мумк н эмас. ФКн нг 153-моддас га кўра, даъво муддат суд томон дан фақат н зодаг тарафн нг суд қарор ч қаргун ча берган ар зас га мувоф қ қўлланад . Қўллан ш тўғр с да н зодаг тараф баён қ лган даъво муддат н нг ўт ш судн нг даъвон рад эт ш ҳақ да қарор ч қар ш учун асос бўлад . ФКн нг 154-моддас б р нч қ см га кўра, даъво муддат шахс ўз н нг ҳуқуқ буз лганл г н б лган ёк б л ш лоз м бўлган кундан ўта бошлайд . Ўзбек стон Республ кас Ол й хўжал к суд Пленум н нг 2015 й л 19 юнь кунг 282-сонл “Иқт сод й судлар томон дан фуқарол к қонун ҳужжатлар н нг даъво муддат га о д нормалар н қўллашн нг айр м масалалар ҳақ да”г қарор (бундан буён матнда Пленум қарор деб юр т лад )н нг 4.-банд га кўра, судлар нобатга ол шлар лоз мк , ФКн нг 150-моддас да кўрсат лган уч й лл к даъво муддат , қонун ҳужжатлар да ушбу муддатга қараганда қ сқарт р лган ёк узайт р лган, шун нгдек даъво муддат жор й қ л нмайд ган талаблардан ташқар фуқарол к ҳуқуқ й муносабатлардан кел б ч қад ган барча талабларга н сбатан татб қ эт лад . Ушбу Пленум қарор н нг 8.-банд га кўра, ФК 153-моддас н нг кк нч қ см га кўра даъво муддат суд томон дан фақат н зодаг тарафн нг қарор ч қар лгун гача берган ар зас га мувоф қ қўллан лад . Қонунда даъво муддат н қўллаш ҳақ даг ар за қандай шаклда бер л ш кўрсат лмаганл г сабабл , бундай ар за ҳам оғзак б лд р л ш , ҳам ёзма шаклда бер л ш мумк нл г н нобатга ол ш лоз м. Ар зан нг оғзак б лд р лганл г , албатта, муҳокама қ л н ш ва бу ҳақ да суд мажл с баённомас да кўрсат л ш керак. Пленум қарор н нг 8.1.-банд га кўра, судларга тушунт р лс нк , даъво ар зас юзас дан бер лган ф кр-мулоҳазада б лд р лган талаб бўй ча даъво муддат ўтганл г б лан б р қаторда бошқа асослар ҳам кўрсат л б, б лд р лган талабн қаноатлант р шн рад эт ш, даъво ар зас н кўрмасдан қолд р ш ёк ш юр т шн тугат ш масалас қўй лган бўлса ҳам, ун даъво муддат н қўллаш ҳақ даг ар за с фат да қабул қ л ш лоз м. Пленум қарор н нг 10.-банд га кўра, даъво муддат н қўллаш тўғр с даг н зодаг тараф баён қ лган даъво муддат н нг ўт ш судн нг даъвон рад эт ш ҳақ да қарор ч қар ш учун асос бўлад (ФК 153моддас н нг уч нч қ см ). Пленум қарор н нг 14-банд га кўра, нобатга ол ш лоз мк , суд томон дан даъво ар зас н қабул қ л ш рад эт лганда (ИПКн нг 154моддас ), даъво ар зас қайтар лганда (ИПКн нг 155-моддас ), суд буйруғ н бер ш тўғр с даг ар зан қабул қ л ш рад эт лганда (ИПКн нг 140-моддас ), суд буйруғ н бер ш тўғр с даг ар за 3 қайтар лганда (ИПКн нг 141-моддас ), шун нгдек суд буйруғ н бер ш рад эт лганда (ИПКн нг 144-моддас ) даъво муддат н нг ўт ш уз лмайд . Даъво ар зас (ар за) қонун ҳужжатлар да белг ланган тарт бда тақд м эт лганда ва у суд томон дан қабул қ л нгандаг на даъво муддат н нг ўт ш уз лад . Пленум қарор н нг 16.3.-банд га кўра, даъво муддат н ўтказ б юбор ш сабаблар даъво муддат н нг ох рг олт ой да, бу муддат олт ойга тенг ёк олт ойдан кам бўлса, даъво муддат да юз берган бўлса, улар узрл деб ҳ соблан ш мумк н. Хусусан, даъво муддат кк ойга тенг бўлган талаблар бўй ча даъво муддат н нг ўтказ б юбор л ш н нг сабаб н узрл деб топ ш учун, бундай сабаб айнан даъво муддат , яън кк ой ч да сод р бўлган бўл ш лоз м. Бундай сабаб кк ойл к муддат, яън даъво муддат ўтган дан кей н юз берган бўлса, ун узрл деб топ ш ва даъво муддат н т клашга йўл қўй лмайд деб тушунт р шлар бер лган. Ўзбек стон Республ кас Ол й хўжал к суд Пленум н нг 2014 й л 28 ноябрь кунг 269-сонл “Иқт сод й судлар томон дан б т мларн ҳақ қ й эмас деб топ ш тўғр с даг фуқарол к қонунч л г нормалар н қўллашн нг айр м масалалар тўғр с да”г қарор н нг 31-банд га кўра, б т мн ҳақ қ й эмас деб топ ш тўғр с даг талабга, қонунч л кда бошқача тарт б назарда тут лган бўлмаса, умум й даъво муддат қўллан лад ҳамда даъво муддат фақат н зодаг тарафн нг суд қарор ч қаргун ча берган ар зас га мувоф қ қўллан лад деб белг ланган. Фарғона туманлараро маъмур й суд н нг 2021 й л 5 ноябрь кунг ҳал қ лув қарор га кўра, “Ермулккадастр” ДК Олт ар қ туман ф л ал томон дан 2020 й л 3 юнда мазкур кўчмас мулк объект га н сбатан “ОШап^ оЪоб ^^зЪШ^ 1ауг” хусус й корхонас н нг мулк й ҳуқуқ давлат рўйхат га ол нган ва давлат реестр дан кўч рма бер лган. Ушбу АГТКШ б но- ншоотлар “ОШап^ оЪоб ^^зЪШ^ 1ауг” хусус й корхонас ва АТБ “Қ шлоққур л шбанк” ўртас да 2020 й л 23 юндаг нотар ал тарт бда туз лган гаров шартномас га асосан 2020 й л 5 мартдаг 8-сонл кред т шартномас б лан “ОШап^ оЪоб ^^зЪШ^ 1ауг” хусус й корхонас ажрат лган 740 000 АҚШ доллар м қдор даг кред тн нг қайтар ш таъм нот с фат да 2 250 000 000 сўм баҳода гаровга қўй лган. АТБ «Аз^а аШапсе Ъапк» Фарғона в лоят ф л ал масъул ход млар 2020 й л 22 октябрда гаровдаг кўчмас мулк н нг яроқл л к ҳолат н ўрган лган да, гаровдаг “К нов део” МЧЖ б но- ншоотлар ўрн да “ОШап^ оЪоб ^^зЪШ^ 1ауг” хусус й корхонас га тег шл АГТКШ фаол ят ол б бораётганл г н ан қланган. Шу кун бу ҳақ да далолатнома туз лган. Шундан сўнг, АТБ «Аз^а аШапсе Ъапк» банд сол нган мулкн талонтарож қ л нганл г ҳолат га ҳуқуқ й баҳо бер ш мақсад да Олт ар қ туман прокуратурас га 2020 й л 13 ноябрда 1107/03-19-сонл ар за б лан мурожаат қ лганл г ҳолатлар кўрсат б ўт лган. Шу сабабл , жавобгар потека шартномас 23.06.2020 й лда расм йлашт р лганл г ва бу ҳолатдан 4 даъвогар 2021 й лда хабар топганг н б лд р б, даъво муддат н қўллашн ва даъвон рад эт л ш н сўраган. Мазкур ҳолатлардан кел б ч қ лганда, Фарғона туманлараро маъмур й суд н нг 2021 й л 5 ноябрь кунг ҳал қ лув қарор га кўра, даъвогар вак л ушбу шда бевос та шт рок эт б, ушбу потека шартномас унга маълум бўлсада, даъвогар томон дан мазкур потека шартномас н ҳақ қ й эмас деб топ ш ҳақ да 2025 й л 26 ноябрь кунг даъво ар зас судга мурожаат қ л н б, умум й уч й лл к даъво муддат ўтказ б юбор лган. Шу сабабл суд, даъвогарн нг важлар га қўш л б бўлмайд деб ҳ соблаб, жавобгарн нг даъво муддат н қўллаш тўғр с даг ар зас н қаноатлант р б, даъво муддат н қўллаб, даъвогарн нг даъво ар зас н рад эт шн лоз м деб топд . Шун нгдек суд, даъвон нг АТБ «********» Фарғона м нтақав й ф л ал га н сбатан қ см бўй ча ф л ал юр д к шахс ҳ собланмаганл г сабабл даъвон нг ушбу қ см бўй ча ш юр т шдан тугат шн лоз м деб топд . Ўзбек стон Республ кас Иқт сод й процессуал кодекс н нг 118моддас б р нч қ см га кўра, суд харажатлар шда шт рок этувч шахсларн нг қаноатлант р лган даъво талаблар м қдор га мутанос б рав шда уларн нг з ммас га юклат лад деб белг ланган. Шу сабабл суд, даъво ар зас н қаноатлант р шн рад эт шн , даъвогар томон дан тўланган 4 120 000 сўм давлат бож , 41 200 сўм почта харажат н з ммас да қолд р шн лоз м деб топд . Б нобар н суд, Ўзбек стон Республ кас Иқт сод й процессуал кодекс н нг 68, 118, 129,170, 176-179-моддалар н қўллаб, Қ А Р О Р Қ И Л Д И: АТБ «********»н нг даъво муддат н қўллаш тўғр с даг ар зас қаноатлант р лс н. Даъво муддат қўллан б, даъво ар зан қаноатлант р ш рад эт лс н. АТБ «********» Фарғона м нтақав й ф л ал бўй ча ш юр т ш тугат лс н. АТБ «А§^а аШапсе Ъапк» томон дан тўланган 4 120 000 сўм давлат бож , 41 200 сўм почта харажат з ммас да қолд р лс н. Ишда иштирок этувчи шахслар бир ой муддат ичида суднинг ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Фарғона вилоят иқтисодий судига апелляция шикояти (протест) келтиришга ҳақли. Раислик этувчи: Т.Маматожиев