Решение #2828370 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья –**** Апелляция инстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил6 май **** Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судья М.Болтаевнинг раислигида, судьялар****ваО.Қўлдошовдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида, “B ruz N sld r Ch rv l ri” масъулияти чекланган жамиятивакили ****(****5йил20 июндаги8-сонли ишончномага асосан), Ўзбекистон Республикаси Марказий **** Бухоро вилоят Бош бошқармаси мутахассиси ****лариштирокида, даъвогар “****” АТБ манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгарлар “B ruz N sld r Ch rv l ri” масъулияти чекланган жамияти ҳамда “Зафар” фермер хўжалигига нисбатан **** этган даъво аризаси бўйичаПешку туманлараро иқтисодий судининг **** йил 14 октябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан “B ruz N sld r Ch rv l ri” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган апелляцияшикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матндапалатадеб юритилади) “****” АТБ(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “B ruz N sld r Ch rv l ri” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матндажавобгардеб юритилади)ҳисобидан ****.****.**** сўм кредит фоизи қарзини ундириш ва ундирувни гаровда бўлган “Зафар” фермер хўжалиги (бундан буён матндагаровга қўювчидеб юритилади)га тегишли бўлган, Ромитан тумани, Челонғу ҚФЙ, Хоса МФЙ, Хоса қишлоғида жойлашган умумий ер майдони 8.**** кв.метр, умумий майдони 4.****,2 кв.метр, фойдали майдони 4.****,74 кв.метрдан иборат “Молхона” биносига қаратишни сўраган. Пешку туманлараро иқтисодий судининг **** йил 14 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилиб, ****.****.**** сўм муддати ўтган кредит фоизи ундириш, ундирув “Зафар” фермер хўжалигига тегишли бўлган, Ромитан тумани, Челонғу ҚФЙ, Хоса МФЙ, Хоса қишлоғида жойлашган, кадастр **** 20:07:02:01:01:**** бўлган “Молхона” биносига қаратиш белгиланган. Жавобгармазкур ҳал қилув қароридан норози бўлибапелляцияшикоятибилан мурожаат қилган. АпелляцияшикоятидаРомитан туманларароиқтисодийсудининг **** йил 11 июлдаги ҳал қилув қарори билан жавобгардандаъвогарфойдасига жами 1.****.****.**** сўм ундирилганлигива ундирувгаровга қўювчига тегишли бўлган Ромитан тумани Челонгу ҚФЙ Хоса МФЙ Хоса кишлогида жойлашган умумий ер майдони 8.****,0 кв.метр, умумий майдони 4.****.2 кв.метр, фойдали майдони 4.****,74 кв.метрдан иборат“Молхона”биносига қаратилганлиги, ушбу ҳал қилув қарорига қонуний кучга киргач берилган ижро **** асосангаровга қўювчигатегишли бўлган Ромитан тумани,ЧелонғуҚФЙ,Хоса МФЙ,Хоса кишлоғида жойлашган умумий ер майдони 6 8.****,0 кв.метр, умумий майдони 4.****,2 кв.метр, фойдали майдони 4.****,74 кв.метрдан иборат "Молхона" биноси 2.****.****.****,****га баҳоланиб, дастлаб **** йил 18 мартда ва такроран **** йил 01 апрелда электрон-онлайн аукцион савдога чикарилган бўлсада, жисмоний ва юридик шахслар томонидан қизиқиш билдирилмаганлиги сабабли сотилмаганлиги, шундан сўнг**** ижро бюросиРомитан туман бўлими томонидандаъвогарнингЯнгибозор филиалигагаровдагибинони натура шаклида 10 фоиз арзонлаштирилган суммада, яъни 2.****.****.**** сўмга ўз балансига қабул қилиб олиш тўғрисида **** йил 23 апрелдаги 10.****-сонли таклиф хати берилган, банк томонидан гаров мулки ўз балансига кабул қилиб олинмаганлиги, биринчи боскич суди иш ҳолатларидан хабардор бўлсада, яъни бугунги кунда гаров бекор бўлиб, гаров шартномаси билан белгиланган **** ўз кучини йўқотганлигиҳолати бўйичаундирувни гаров мулкига қаратиш тўғрисида қарор қабул қилганлиги, бундан ташкари, Ўзбекистон Республикасининг "Айрим конул хужжатларига кредит **** **** тартибини такомиллаштириш ҳамда аҳолининг микромолиявий хизматлардан фойдаланиш кушиланиш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган ўзгартиришлар ва киритиш тўғрисида"ги **** йил 27 февралдаги ****-сонли Қонуни билан Ўзбекистон Республикаси ФКнинг ****-моддаси 3-кисм билан тўлдирилиб, унда кредит бўйича қарздорликни ундириш тўгрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда суд карорида кўрсатилган, кредит бўйича ундириладиган суммага нисбатан ушбу Кодекснинг ****-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида ҳамда ****-моддаси биринчи кисмида назарда тутилган фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилиши белгиланган бўлсад,даъвогар кредит шартномаси бўйича Ромитан туманлараро иктисодий судининг **** йил 11 июлдаги ҳал қилув қароридан кейин ҳам фоиз ҳисоблаб, уни ундириш тўгрисида судга даъво аризаси билан мурожаат килганлиги, биринчиинстанциясуди ҳам қайд этилган ўзгаришларини инобатга олмасдан, даъвогарнинг кредит фоизи ундириш тўғрисидаги даъво талабларини қаноатлантириш тўғрисида карор кабул килганлиги,ушбу қарорни асосли, адолатли ва қонуний деб ҳисоблаб бўлмаслиги сабаблибиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. 2 Суд **** иштирок этганжавобгарвакилиапелляция шикоятидакелтирилган **** такрорлаб,даъвогар кредит шартномаси бўйича Ромитан туманлараро иктисодий судининг **** йил 11 июлдаги ҳал қилув қароридан кейин ҳам фоиз ҳисоблаб, уни ундириш тўгрисида судга даъво аризаси билан мурожаат килганлиги, биринчиинстанциясуди ҳам қайд этилган ўзгаришларини инобатга олмасдан, даъвогарнинг кредит фоизи ундириш тўғрисидаги даъво талабларини қаноатлантириш тўғрисида карор кабул килганлигинибилдириб,шикоятни қаноатлантиринши,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароринибекор қилиб, даъвони қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишнисўради. Суд ****матахассиссифатида сўроқ қилинганЎзбекистон Республикаси Марказий **** Бухоро вилоят Бош бошқармаси мутахассиси ****ўз кўрсатмаларидажавобгарнинг кредит **** айланмасига кўра кредит **** **** ўрганиш кунига қадар жами ****.****.****,****лик ҳисобланган фоизлар тўланган ҳамда жамғарма компенсация маблағлари ҳисобидан ****.****.****,****лик фоизлар қопланганлигини, бу эса ҳисобланиши мумкин бўлган фоизлар қарз олувчи томонидан ортиқча қисми билан бирга тўлиқ қопланганлигидан далолат беришини баён қилди. Суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилингандаъвогар ва палатавакил иштирокини таъминламашди. Судлов ҳайъати суд **** **** ва жойи тўғрисида уларнинг хабардорлигини тасдиқловчи маълумотнома мавжудлигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, ишни уларнинг вакили иштирокисиз, ишдаги мавжуд ҳужжатлар асосида кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,жавобгарвакилининг тушунтиришларин,ва мутахассиснингкўрсатмалариниэшитиб, иш ҳужжатларини ҳар томонлама ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра жавобгарнингапелляцияшикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво талабини қаноатлантиришни рад қилиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни лозим топди. Иш ҳужжатларидан кўринишича, АТБ“****” филиалиҳамда "Бехруз наслдор чорвалари" **** ўртасида **** йил 24 февралдаги №****-сонли кредит шартномасига асосан 12 ойлик имтиёзни давр асосида 72 ой муддатга, йиллик 18 фоиз (шундан 4 фоизЖамғармакомпенсацинти ҳисобидан қопланади) устама тўлаш шарти билан наслли чорва моллари сотиб олиш учун 1.****.****.**** сўм миқдорида кредит маблаглари ****. Кредит шартномасининг 2.7-бандига кўра кредит карз олувчи томонидан муддатида қайтарилмаган ҳолда муддати ўтган кредит асосий қарздорлигига фоиз ҳисоблаш кредит шартномасида кўрсатилган фоизмиқдори **** 1,5 баравар (18*1,**** фоиз) миқдорда амалга оширилиши белгиланган. 3 Кредит таъминоти сифатида **** йил 1 мартда ****ВН-сонли ипотека шартномасига асосангаровга қўювчигатегишли бўлган, Ромитан тумани, **** ҚФЙ, Хоса МФЙ, Хоса қишлоғида жойлашган умумий ер майдони 8**** кв.метр, умумий майдони ****,2 кв.метр, фойдали майдони 4.****,74 кв.метрдан иборат “Молхона” биноси ер майдони билан бирга гаровга қўйилган. Даъво аризасидажавобгар томонидан кредит қарздорлиги белгиланган график асосида тўланмаганлиги сабабли,**** йил 15 майда**** сўм кредит фоизи қарздорлиги вужудга келганлиги қайд этилган. Натижада, даъвогар, жавобгарга мурожаат қилиб, **** сўм кредит қарздорлигини тўлашни сўраган.Талабнома почта бўлими орқали жавобгарга юборилган. Лекин, жавобгар талабномани оқибатсиз қолдирган. Тарафлар ўртасида низо шу сабабли келиб чиққан ва палата даъвогар манфаатида даъво аризаси билан судга мурожаат қилиб, жавобгарлардан ****.****.**** сўм кредит фоизи қарздорлигини ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси(бундан буён матндаФКдеб юритилади)нинг****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шартлиги белгилаб қўйилган. Судлов ҳайъати қуйидагиларга кўра биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъвониқаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни лозим топади. Кредит шартномасининг2.8 - бандга кўра қайтариш жадвалига кўра муддати ўтган фоиз қарздорлик учун куплик 0,5% микдорида пеня ҳисобланиши, ҳисобланган пеня микдори умумий муддати ўтган фоиз қарздорлигининг 50 фоизидан ошиши мумкин эмаслиги келишилган (амалда қарз олувчининг муддати ўтган фоизлари бўйича пеня ҳисобланмаган). Ўзбекистон Республикасининг **** йил 27 февралдаги ЎРҚ-****-сон Қонунига асосанФКнинг****-моддаси янги учинчи қисм билан тўлдирилиб, кредит бўйича қарздорликни ундириштўғрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилган суд қарорида кўрсатилган, кредитни бўйича ундириладиган суммага нисбатан ушбу Кодекснинг ****-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида ҳамда ****-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар, щунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилиши белгиланган. Мазкур норма **** йил 1 январдан бошлаб кучга кирган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий ҳўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги ****сон қарорининг 10-банди 9-ҳат бошидабунда ****-йилнила 1-январига қадар кредит бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида суднинг ҳал қилуқарори қабул қилинган бўлса, ****-йил 1-январдан бошлаб ушбу ҳал қилув қарори 4 билан ундириладиган суммага ФК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларида ҳамда ****-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилиши тўғрисида тушунтириш берилган. Жавобгарнинг**** кредит хисоб **** айланмаси ўрганилганда юқоридаги қонун нормаси ва пленум карори талаблари **** **** йил 1 январдан кейинги даврда ҳам фоиз ҳисоблаш амалиётлари давом эттирилган.Бунда, кредит на компенсация шартномалари шартларига асосан карз олувчига **** йил 1 январгача бўлган даврда жами ****.****.****.**** фоиз (шундан ****.****.****.**** жамғарма томонидан қопланадиган) ҳисобланиши мумкин бўлган ҳолда, **** томонидан фоиз ҳисоблаш амалиётлари тўхтатилмагандна сабабли **** йил 18 декабргача бўлган даврда жами 1.****.****.****,**** (шундан ****.****.****.****Жамғарматомонидан қопланадиган) фоизлар ҳисобланган. Натижада қонун нормасига зид равишда ортиқча ҳисобланган фоиз микдори ****.****.****,****ни, жамғарма томонидан қопланадиган фоизлар суммаси 12.****.****,****ни ташкил қилган. Жавобгарнингкредит **** айланмасига кўра кредит **** **** ўрганиш кунига қадар жами ****.****.****,****лик ҳисобланган фоизлар тўланган ҳамда жамғарма компенсация маблағлари ҳисобидан ****.****.****,****лик фоизлар қопланган.Бу эса ҳисобланиши мумкин бўлган фоизлар қарз олувчи томонидан ортиқча қисми билан бирга тўлиқ қопланганлигидан далолат беради. Жамғарма,жавобгарҳамда **** ўртасида **** йи 24 февралда тузилган компенсация шартномасининг 2.3-бандига кўра, “Жамғарма тижорат **** кредитлари бўйича компенсация беришни қуйидаги ҳолларда тўхтатиб туради, шартнома амал қиладиган кредитдан бошқа **** фойдаланганда, Қарз олувчи томонидан кредит бўйича асосий қарзнинг муддати ўтган қарздорлиги 90 кундан ошганда, қарз олувчи ва/ёки **** буюртманомасида ишончсиз ёки нотугри маълумотлар аниқланганда,**** тўхтатиб туриш учун асос бўладиган ҳолат аниқланганлиги тўғрисидажамғармага билдиришнома берганда. Шартноманинг 7-бандига кўра, компенсация тўхтатилган ёки Шартнома муддатидан олдин бекор қилинган ҳолатларда бу Карз олувчининг айби билан содир бўлса Карз олувчи кредит бўйича фоизларни тўлиқ тўлаши,бу **** айби билан содир бўлса **** Компенсацияни ўз маблаглари ҳисобига тўлаши, қомпенсация шартномаси шартларидан келиб чиккан ҳолдаЖамғарматомонидан компенсация **** қилиш **** ёки бутунлай тўхтатилганда хисобланган лекин жамғарма томонидан қопланмаган фоизлар ушбу қарздорликлар вужудга келишига сабабчи бўлган тараф (**** ёки қарз олувчи) хисобидан копланиши белгиланган. Юқоридаги ҳолатЎзбекистон Республикаси Марказий **** Бухоро вилоят Бош бошқармаси мутахассиситомонидан судга **** қилинган маълумотномада ҳам баён қилинган.. 5 ИПК 72-моддасига кўра қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПКнинг74-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Даъво аризасида, шунингдеккредитга ҳисоблланган фоиз қарздорлигиниундирувинигаровга қўювчи томонидан гаровга қўйилганметрдан иборат “Молхона” биносига қаратиш сўралган. Даъвогарнингкредит фоизиниундириш талаби асоссиз эканлиги сабабли даъвонингҳосила талаби, яънифоиз қарздорлигини ундирувини гаровга қўювчи томонидан гаровга қўйилган“Молхона” биносига қаратиш талаби ҳам асоссиз бўлиб ҳисобланади. Мазкур ҳолатда судлов ҳайъати даъвогарнингфоиз қарздорлигини ундирувини гаровга қўювчи томонидан гаровга қўйилган“Молхона” биносига қаратиш талабиниҳам қаноатлантиришнирад этилиши лозим деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 4-бандига кўра моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғриқўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. ИПК ****-моддасининг 2-бандига асосан апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга ****. Қайд этилганларга кўра, судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Судлов ҳайъати суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгарнинг апелляция шикояти қаноатлантирилганлиги, биринчи инстанция судида судга даъво аризаси билан мурожаат этишда даъвогар давлат божи тўлашдан озод этилганлигини инобатга олиб, даъвогардан биринчи инстанция учун республика бюджетига3.****.****сўм давлат божи ундиришни, даъвогар томонидан олдиндан тўланган 37.**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдиришни, апелляция инстанцияси учун тўланган1.****.****сўм давлат божи ва41.2**** почта **** даъвогардан жавобгарфойдасигаундиришни лозимдебтопди. 6 Юқоридагиларга кўраҳамдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-моддаларига асосланиб,апелляция инстанцияси суди қ а р о р қ и л д и: Жавобгар“B ruz N sld r Ch rv l ri” масъулияти чекланган жамиятинингапелляцияшикояти қаноатлантирилсин. Пешкутуманлараро иқтисодий судининг ****5йил14 октябрдаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин. Иш бўйича янги қарор қабул қилинсин. Даъвогар“****” АТБманфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиБухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгаржавобгарлар “B ruz N sld r Ch rv l ri” масъулияти чекланган жамияти ҳамда “Зафар” фермер хўжалигига нисбатанбергандаъвоаризасиниқаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар“****” АТБданбиринчи инстанция учун республика бюджетига3.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар“****” АТБданжавобгар“B ruz N sld r Ch rv l ri” масъулияти чекланган жамияти фойдасигаапелляция инстанцияси учун тўланган1.****.****сўм давлат божи ва41.2**** почта ****ундирилсин. Даъвогар“****” АТБтомонидан олдиндан тўланган 37.**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор юзасидан ижро ****лари берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан бир йил муддат ичидаПешкутуманлараро иқтисодий суди орқали вилоят судига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари М.Кодирова О.Қўлдошов 7