Решение #2828766 economic_new

4-1001-2529/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья– **** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судья– О.Қўлдошов БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил24 декабрь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва О.Қўлдошовлардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, “I t k -b nk” АТИБвакили **** (**** йил6 октябрдаги****-сонлиишончнома асосида),****қосимов (36-сонли ишончнома асосида)иштирокида,АТИБ “I t k -b nk” жавобгар “K fil-Sug’urt ” акциядорлик жамиятиҳисобидан 3.****.****.**** сўм суғурта товонини ундириш тўғрисидагидаъво аризасиюзасидан қабул қилинганБухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил 17 октябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатанжавобгар “K filSug’urt ” акциядорлик жамиятитомонидан берилган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан биргаБухоро вилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: АТИБ “I t k -b nk” (бундан буёнматнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “K fil-Sug’urt ” акциядорлик жамияти (бундан буёнматнда жавобгар деб юритилади)ҳисобидан 3.****.****.**** сўм суғурта товонини ундиришни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг ****5йил17 октябрдаги ҳал қилув қарори даъво аризаситўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгар “K filSug’urt ” акциядорлик жамиятидан даъвогар АТИБ “I t k -b nk” фойдасига 3.****.****.**** сўм суғурта товони ва олдиндан тўланган 37.**** сўм почта **** ундирилган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатанпалатадаъвогарманфаатида томонидан апелляция шикояти берилган.Апелляция шикоятидабиринчи инстанция судида суд **** ўтказилишбелгиланган ****видеоконференцалоқа режими орқали Термиз туманлараро иқтисодий судининг иш юритувидаги бошқа иш кўриб чиқилаётганлигини, иш якунига қадар қисқа муддатли танаффус бериб турилиши юзасидан оғзаки илтимоснома қиритилган бўлсада, суд томонидан тарафларнинг тенглиги ва тортишувчанлиги принципини бузган ҳолдаунинг иштирокисиз кўрибчиқилишига йўл қўйилганлигини билдирилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъво аризасини қаноатлантиришнирад этишни сўраган. Суд **** иштирок этганжавобгарвакили апелляция шикоятида келтирган ****такрорлаб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиштўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг апелляция шикоятига нисбатан эътироз билдириб, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш **** қарор қабул қилишни сўрашди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,тарафлар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, апелляция шикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра,палатанинг даъвогар манфаатида келтирганапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасига кўра, суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шартлиги белгиланган. Иш ҳужжатларидананиқланишича,даъвогар томонидан “Bu r F z kstil” масъулияти чекланган жамияти билан тузилган **** йил 4 сентябрдаги ****-сонли кредит шартномасига асосан айланма маблағларни тўлдириш максадида 18 ой муддатга, 3 ой имтиёзли даври билан ****.**** **** доллари миқдорида Халқаро молия корпорацияси ҳисобидан кредит ****. Кредит қайтмаслиги хатаридан суғурталаш юзасидан тарафлар ўртасида тузилган **** йил 8 сентябрдаги ****-****-сонли суғурта шартномаси асосида ****-****-сонли суғурта полиси расмийлаштирилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буёнматнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган**** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта 2 қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси ****-моддаси биринчи қисмида суғурта шартномаси, агар унда бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, суғурта мукофоти ёки биринчи бадал тўланган пайтда кучга кириши белгиланган. Агар шартномада суғурта амал қилиши бошланишининг бошқача муддати назарда тутилмаган бўлса, шартномада шартлашилган суғурта суғурта шартномаси кучга кирганидан кейин юз берган суғурта ҳодисаларига нисбатан татбиқ этилиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 29 ноябрдаги “Судлар томонидан суғурта шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 45-сонли Қарорининг 13-бандида суғурталовчининг суғурта товонини тўлаш **** суғурта шартномасидан келиб чиқиши ва суғурта ҳодисаси натижасида келиб чиққан зарарлар учун жавобгарлик ҳисобланмаслиги, суғурта шартномаси кучга кирганидан сўнг суғурта ҳодисаси юз берган ****, суғурталовчида шартномада ва суғурталаш қоидаларида кўрсатилган тартиб, шартлар ва муддатда муайян пул суммасини тўлаб бериш **** юзага келиши тўғрисида тушунтириш берилган. Суғурта полисига асосан суғурта суммаси 3.****.****.**** сўм, суғурта мукофоти 14.****.**** сўм, суғурта амал қилиш муддати 08.09.**** йилдан 07.03.**** йилга қадар белгиланган. Аниқланишича, суғурта мукофоти “Bu r F z kstil” масъулияти чекланган жамияти томонидан **** йил 11 сентябрдаги 78-сонли тўлов квитанциясига асосан тўлиқ тўлаб берилган. Суғурта шартномасининг 2.1, 2.2, 2.4-бандларига кўра суғурталовчи мазкур шартномада кўрсатилган тўловлар доирасида, шартномада белгиланган ҳолатлар, яъни суғурта ҳодисаси юзага келганда, суғурта қилдирувчига суғурта пули миқдорида суғурта товонини тўлаш **** олиши, суғурта объекти бўлиб, кредитнинг ва унга ҳисобланган фоизларни сўндириш бўйича қарздор **** **** ёки лозим **** **** натижасида суғурта қилдирувчининг кредит ва унга ҳисобланган фоизларни қайтмаганлик билан боғлиқ мулкий манфаатлари ҳисобланиши, кредит шартномасига асосан таъминот сифатида гаровга олинган мол-мулклар ва бошқа таъминот турларига ундирув қаратилган ёки қаратилмаганидан қатъий назар суғурта қилдирувчи мазкур шартнома шартлари ва муддатлари доирасидақарздорликни суғурталанган қисмини суғурталовчидан талаб қилиши мумкинлиги белгиланган. Суғурта шартномасининг 3.1-бандига кўра, суғурта ҳодисаси бўлиб, суғурта муддатида юзага келган, қарздорнинг кредит шартномаси бўйича 3 зиммасига олган **** **** ёки лозим **** ****, кредит қарздорлиги (асосий қарз ва фоизлар) кредит шартномасида белгиланган шартлар ва муддатларда тўламаганлиги ҳисобланиши белгиланган. Кредит олувчи “Bu r F z kstil” масъулияти чекланган жамияти кредит шартномаси **** ****, кредит асосий қарзи ва унга ҳисобланган фоиз қарзини ўз **** тўламаганлиги учун даъвогар иқтисодий судга даъво ариза билан мурожаат қилган.Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 февралдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан кредит олувчидан даъвогар фойдасига 04.09.**** йилдаги ****- сонли кредит шартномаси бўйича муддати ўтган асосий қарздан ****.****,20 **** доллари, муддати ўтган фоиз қарзидан 69.****,90 **** доллари, пеня 9.****,80 **** доллари, жами ****.****,90 **** долларини ундириш ва ундирувни гаров мулкига қаратиш белгиланган.Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилган.Ижро **** бўйича ижро ҳаракатлари олиб борилган. Бинобарин, мазкур ҳолатда даъвогар томонидан суғурта шартномаси шартларига кўра кредит қарзини ундириш чоралари кўрилган, бироқ ушбу қарзни ундириш имкони бўлмаганлиги натижасида кредитни қайтмаслиги хатари вужудга келган.Суғурта шартномаси шартларига кўра суғурта товонини тўлашни рад этиш учун асос бўладиган бошқа ҳолатларини тасдиқловчи далиллар мавжуд эмас. Қолаверса суғурта шартномасининг 5.3-бандига кўра суғурта ҳодисаси юз берганидан сўнг суғурталовчи суғурта пулини (товонини) тўлаш учун кредитнинг суғурталанмаган қисми бўйича гаровга қўйилган мол-мулкнинг реализация қилинишини ёки бошқа таъминотлар (кафиллик, кафолат ва ҳ.қ) ҳисобидан кредит қарздорлиги ундирилишини кутмаслиги белгиланган. Бироқ, судга қадар даъвогар томонидан суғурта ҳодисаси вужудга келганлиги сабабли ушбу суғурта товонини тўлаш тўғрисида жавобгарга **** йил 25 декабрда 7-2.****-сонли, **** йил 14 январда 7-2.****-сонли талабнома хати юборилган бўлсада, жавобгар томонидан шартнома **** асоссиз ****. Зеро, “Суғурта фаолияти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 34-моддасининг биринчи қисмига кўра, суғурталовчи суғурта шартномасида кўрсатилган шахсга **** суғурта ҳодисаси юз берган **** суғурта товонини (суғурта тўловини) тўлаши шарт.Демак, мазкур ҳолатда даъвогарнинг 3.****.****.**** сўм суғурта товонини ундириш **** даъво талаби асосли ҳисобланади. Шубоис биринчи инстанция суди, даъво аризасини тўлиқ қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Судлов ҳайъатижавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган **** билан келишмайди. Биринчидан, жавобгар томонидан назарда тутилган қисқа муддатли танаффус бериш **** оғзаки илтимосномасини суд жараёнида қатнашган ҳолда сўралмаган. 4 Иккинчидан, мазкур илтимосномани судга қатнашмасдан туриб ўз **** ёзма равишда электрон тарзда электрон почта орқали юборилмаган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган **** суднинг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўла олмайди деб баҳолайди. Шунингдек, судлов ҳайъатииш ҳужжатларидабиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас дебҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъати палатанинг даъвогар манфаатида келтирганапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати иш юзасидан суд **** **** масаласини муҳокама қилиб,жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этилганлигибоисапелляция инстанцияси учун даъвогар томонидан **** сўм давлат божи ва******** почта ****тўланганлигини инобатга олиб, унингзиммасида қолдиришни, жавобгарҳисобиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа ****ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, 279-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “K fil-Sug’urt ” акциядорлик жамиятитомонидан берилганапелляция шикоятини шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил 17 октябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар “K fil-Sug’urt ” акциядорлик жамиятиҳисобиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Жавобгар “K fil-Sug’urt ” акциядорлик жамиятитомонидан олдиндан **** сўм давлат божи ва ******** почта **** тўланганлигиниинобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Мазкур қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. 5 Қарор устидан бир йил муддатичидабиринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** О.Қўлдошов 6