Решение #2828828 Экономические

****/9395-сонли иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Андижон шаҳри ****5йил24 декабрь Андижонтуманлараро иқтисодий суди судьяси****нинграислигида,А.Азизовнингкотиблигида, “Андижон юк вагонларини қуриш ва таъмирлаш заводи” акциядорликжамиятининг, жавобгар“FERG N INDUSTRI L MEX NIK ”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан****сўмасосийқарздорлик,****сўм пенява суд ****ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни,даъвогар вакилиЖ.Халмирзаев(ишончномаасосида) иштирокида,Андижонтуманлараро иқтисодий судибиносидаочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъвогар-“Андижон юк вагонларини қуриш ва таъмирлаш заводи” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда “Даъвогар”ва “Сотувчи”деб юритилади)иқтисодий судга даъво ариза билан мурожаат қилиб –“FERG N INDUSTRI L MEX NIK ”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда “Жавогар”ва “Сотиб олувчи”деб юритилади) ҳисобидан****сўм қарздорлик,****сўм пеня васуд ****ундириб беришни сўраган. Суд **** даъвогар вакили иштирок этиб, тарафлар ўртасидамаҳсулотетказиб бериштўғрисида шартнома тузилганлигини, даъвогар томониданшартнома шартлари ****, жавобгарга Темир ва трамвай йўллари учун ишлатиладиган қора металлдан қилинганмаҳсулотлариетказиб берилганлигини, бироқ жавобгар томонидан ушбу маҳсулот учун тўловлар лозим ****қилинмаганлигини, натижада қарздорлик вужудга келганлигини,шу сабабли судга мурожаат қилганлигини билдириб,даъвони қаноатлантириб беришни сўради. Жавобгар вакили суд ****нинг **** ва жойи**** белгиланган тартибда хабардор қилинган, лекинжавобгар суд ****иштирок этмади. Шу сабабли суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринлардаИПК деб юритлади)нинг ****-моддасига асосан, жавобгар вакилининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд ишда иштирок этгандаъвогарвакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талаблариниқисманқаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд ****тарафлар ўртасида ****лозим топади. Иш хужжатларида аниқланишича,даъвогар билан жавобгар ўртасида****4йил15 августда****-сонли шартнома тузилган,ушбу шартномадасотувчи-даъвогар **** сўмликТемир ва трамвай йўллари учунишлатиладиган қора металлдан қилинганмаҳсулотларини(муфта д****.08.****.круг****)жавобгарга етказиб бериш, жавобгар эсаушбу маҳсулотларни қабул қилиб олиш ва уларни **** тўлаш **** оладидеб кўрсатилган. Даъвогар шартнома шартларини ****,**** йил 15 августдаги ****-сонли ****-фактурага асосан **** сўмлик маҳсулотларни жавобгарга етказиб берган. Шунингдек,даъвогар билан жавобгар ўртасида ****4йил15 августда****сонли шартнома тузилган, ушбу шартномага асосансотувчи-даъвогар **** сўмлик Темир ва трамвай йўллари учун ишлатиладиган қора металлдан қилинган маҳсулотларини (вал нижний, вал верхний, муфта, ступица вал воздуха) жавобгарга етказиб бериш, жавобгар эса ушбу маҳсулотларни қабул қилиб олиш ва уларни **** тўлаш **** оладидеб кўрсатилган. Даъвогар шартнома шартларини ****,**** йил 27 августдаги ****-сонли ****-фактурага асосан ****,****лик ва **** йил 12 декабрдаги****-сонли ****-фактурага асосан12********,76сўмликжами 19********сўмликмаҳсулотларни жавобгарга етказиб берган. Жавобгар эсаюқоридаги шартномалар бўйича олинган маҳсулотларучун қисман3100****сўм тўловларни амалга оширган. Натижада, жавобгарнинг даъвогар олдида**** сўмқарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарздорликни бартараф этиш бўйича юборилганталабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли,даъвогар ушбу қарздорликни ундириш бўйича судга мурожаат қилган. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади деб белгиланган. Жавобгарнинг даъвогар олдидаги **** сўм қарздорлигииш ҳужжатлари билан ўз тасдиғини топганлиги боиссуд жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм қарздорликни ундиришни лозим топади. Чунки,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб аталади)нинг ****-моддасига асосан, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига биноан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда вашунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди.Агар тарафлар келишувида ҳисоб-китоблар тартиби ва шакли белгиланмаган бўлса, ҳисоб-китоблар тўлов топшириқномалари билан амалга оширилади. Шунингдек, суд даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолда даъвогар томонидансўралганпеняасосливаунинг ҳисоб-китоби тўғриҳисобланганлигианиқланди. Чунки,Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонунининг 25-моддасига кўра, етказиб берилган товарлар тўловини кечиктирганлиги сабабли хар бир куни учун0,4фоиз миқдорида, лекин **** ****50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорида пеняҳисобланади. ФКнинг ****-моддасига биноан, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. Бироқ,ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарори 2-бандида шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги **** тушунтириш берилган. Қайд этилган қонун нормаларига таянган ҳолда жавобгарнинг иқтисодий аҳволини инобатга олиб, суддаъвогар томонидан сўралганпеняни****сўмга камайтиришни, қолган қисмини қаноаталнтиришни рад этишни лозим топди. Суд, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилган ҳолдасуд ****жавобгардан ундиришни лозим топди. Чунки, ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. ЎзбекистонРеспубликасининг“Давлат божи тўғрисида”ги қонунида кўрсатилган талаблар бўйичамулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг икки фоизи миқдорида, лекин базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баробаридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади деб кўрсатилган. Суд,жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига олдиндан тўлаб чиқилган****сўм давлат божи ва41200сўмпочта **** ундиришни лозим топди. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****-моддалари, Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****- моддаларини қўллаб, ҚАРОРҚИЛАДИ: Даъвоаризаси қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“FERG N INDUSTRI L MEX NIK ”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан даъвогар“Андижон юк вагонларини қуриш ва таъмирлаш заводи” масъулияти чекланган жамияти фойдасига **** сўм асосий қарз,****сўм пеня,****сўм давлат божи ва****00сўм почта **** ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози тараф бир ойлик муддат ичида шу суд орқали апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкинлиги тушунтирилсин. судья Раислик қилувчи, ****