Решение #2828937 Экономические

****-****2/****-сонли иш Судья: **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****йил24 декабрь Андижон туманлараро иқтисодий судининг судьяси****нинг раислигида, судья ёрдамчисиА.Азизовнинг суд **** котиблигида,даъвогарвакилиШ.Атаханов(****йил20 майдаги ****-сонли ишончнома асосида)нинг иштирокида, даъвогар ****-эл капитали иштирокидаги“****”АТБнинг, жавобгар“ EXNO GOLD MED F RM” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан муддати ўтганкредит танидан****,01 **** доллари, фоиздан69,99 **** доллари, пенядан****,81 **** долларижами****,81 **** доллари миқдорида кредит қарздорлигини ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни суд биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Чет-эл капитали иштирокидаги “****” АТБ(кейинги матнларда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“ EXNO GOLD MED F RM” масъулияти чекланган жамияти(кейинги матнларда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан муддати ўтганкредит танидан****,01 **** доллари, фоиздан69,99 **** доллари, пенядан****,81 **** долларижами****,81 **** доллари миқдоридакредит қарздорлигини ундиришнисўраган. Даъвогар вакили суд муҳокамасидаги ўз кўрсатмасида, даъвони қўллаб-қувватлаб, жавобгар билан кредит шартномаси тузилганлиги,шартномага асосан ҳар ойда белгиланган график асосида олинган кредитнинг асосий тани ва унга ҳисобланган фоизларни сўндириб борилиши белгиланганлиги, жавобгар томонидан олинган кредит маблағларини тўланмасдан келаётганлигини билдириб,даъвони қаноатлантиришни сўради. Суд **** жойи, кунива **** **** тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар вакиллари суд **** келмади.Бироқ, суд **** қадар ариза **** этиб, қарздорликни тан олишини даъвога эътирози йўқлигини билдириб, суддан ишни унинг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги матнларда ИПК деб юритилади) нинг****-моддасига кўра, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлигини инобатга олиб, суд ишни жавобгарва қўшимча жавобгарвакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд,даъвогар вакилинингкўрсатмаларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан танишиб, қуйидагиларга кўра, даъвони аризани қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги матнларда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-маддасига асосан, агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқарча тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз берувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлади. ФКнинг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, кредит шартномаси бўйича бир тараф – **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг ****1-моддасига кўра, Кредитни муддатидан олдин суд тартибида ундиришда, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кредитор дастлаб қарзнинг белгиланган муддатда қайтарилмаган қисмини ундириш учун судга мурожаат қилади.Бунда агар қарз олувчи муддати ўтган қарзни тўлиқ тўламаган ****, кредитор кредитнинг қолган барча суммасини муддатидан олдин қайтариш **** талаб билан судга мурожаат қилишга ****. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Чет-эл капитали иштирокидаги “****” АТБ билан жавобгар“ EXNO GOLD MED F RM” масъулиятичекланган жамияти ўртасида****3йилнинг9 августкуни05****/****/01-сонли кредит шартномаси имзоланиб,йиллик 9фоиз устама билан қайтариш шарти асосида36ой муддатга10**** **** долларимиқдорида кредит маблағи ****. Кредит шартномасининг 8-бандига кўра, асосий қарзниқайтариш муддати кечиктирилганда, **** бутун кечиктирилган муддат давомида кечиктирилган тўловлар учун белгиланган фоиз ставкасининг 1,5 баробари миқдорида қарз олувчи оширилган фоиз тўлаши ва асосий қарзни ва фоизларни белгиланган муддатларда тўламаганлиги ва улар бўйича муддати ўтган суммалар вужудга келгани учун қарз олувчи **** кечиктирилган тўловнинг ҳар бир куни учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,2 фоиз миқдорида пеня тўлашга келишилган. Жавобгартомонидан шартноманинг юқоридаги бандлари талаблари қўпол равишда бузилиб, кредит тўловларини ўз **** ва белгиланган тартибда тўламай келган. Жавобгар томонидан олинган кредит маблағларни ўз **** тўланмасдан келинганлиги оқибатида кредит танидан ва фоизидан қарздорлиги ҳосил бўлган. Ҳусусан, жавобгар **** йил24 ноябрькун ҳолатига, кредит танидан; ****,21 **** доллари(шундан:****,01 **** долларимуддати ўтган),ҳисобланган фоизлар бўйиича;****,34 **** доллари(шундан:69,99 **** долларимуддати ўтган), ҳисобланган пеня****,81 **** доллари, жами****,36 **** доллари(шундан****,81 **** долларимуддати ўтган) қарздорлик вужудга келган. Даъвогар томонидан кредит карздорликни тўлаш бўйича жавобгар ёзма равишда огохлантириш хати юборилган бўлса-да, шу кунга қадар жавобгар томонидан графикка амал қилмай қарздорлик бартараф этилмаган. Тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасининг 8.1-бандига кўра, асосий қарз ва фоизларни белгиланган муддатларда тўламаганлиги ва улар бўйича муддати ўтган суммалар вужудга келгани учун қарз олувчи **** кечиктирилган тўловларнинг ҳар бир куни учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,2% миқдорида пеня тўлашга келишилган. Ушбу шартноманинг 12.4-бандига кўра, қарздор кредитни қайтариш жадвалини камида уч ва ундан ортиқ маротаба бузган ****, шунингдек, кредит ва унга ҳисобланган фоизларни кредитни қайтариш жадвалида белгиланган муддатдан30 кун ва ундан ортиқ муддатда сабабсиз кечиктирилганда шартномани муддатидан олдин бекор қилиш ҳамда ундирувни гаровдаги мол мулкка қаратиш белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорининг 5-бандига кўра, қарз олувчилар (қарздорлар)нинг кредитларни қайтармаганлик учун кредит ташкилотлари олдидаги жавобгарлиги доирасини аниқлашда судлар қарз таркибига кредитнинг ёки унинг бир қисмининг суммаси, кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит шартномасида белгиланган **** бошқа тўловлар (комиссиялар) киришидан келиб чиқишлари зарурлиги, кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит ташкилоти томонидан қарз олувчи (қарздор) **** пул маблағларидан амалда фойдаланган бутун даври учун, ҳатто актив (кредит/қарз) ўстирмаслик **** ўтказилган **** ҳам, пул **** кечиктириш даврини қўшган ҳолда ҳисобланиши мумкинлиги, шунингдек, ушбу Қарорнинг 10-бандига кўра, ФКнинг ****-моддасибиринчи қисмигамувофиқ, агар қонун ҳужжатларида ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз олувчи қарз суммасини **** қайтармаган ҳолларда ФКнинг ****-моддасибиринчи қисмиданазарда тутилган фоизлар тўланган бўлишидан қатъи назар, қарз қайтариб берилиши керак бўлган кундан бошлаб то у қарз берувчига қайтариб берилган кунгача бу сумма юзасидан ФКнинг ****моддасибиринчиваиккинчи қисмлариданазарда тутилган миқдорда фоизлар тўланиши кераклиги, кредит шартномасининг муддатидан олдин бекор қилиниши кредитташкилотини кредит шартномасини бекор қилиш пайтидан бошлаб қайтариш кунига қадар пул маблағларидан фойдаланилган бутун давр учун ФКнинг****-моддасиданазарда тутилган фоизларни олиш ҳуқуқидан маҳрум қилмаслиги бўйича тушунтириш берилган. Жавобгарнинг даъвогар олдидаги кредитнингмуддати ўтганқарздорлиги тарафнинг судда берган кўргазмаси ва даъвогарнинг судга **** қилган даъвонинг ҳисоби билан ҳам ўз исботини топади. Шу сабабли суд, даъво талабини асосли деб эътироф этган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни,жавобгардан даъвогар фойдасигамуддати ўтган кредит танидан****,01 **** доллари, фоиздан69,99 **** долларимиқдоридакредит қарздорлигини ундиришни лозим топади. Суд, даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолдажавобгархисоб **** маблағ бўлмаганлиги учун кредит маблағларини ўз **** тўлай олмаганлиги сабаближавобгарнинг иқтисодий аҳволини инобатга олиб, пеняни камайтиришни лозим топди. Зотан, кредит шартноманинг 8.3-бандида, кредит ва унга ҳисобланган фоизлар ўз **** қайтарилмаган **** жавобгар кечиктирилган ҳар бир куни учун 0.2фоиз миқдорида пеня тўлайди, бироқ бунда пенянинг умумий суммаси ўтказиб берилмаган сумманинг50 фоизидан ошиб кетмаслиги лозим деб кўрсатилган. Жавобгар томонидан****,01 **** доллари миқдоридамуддати ўтганкредит танива69,99 **** доллари миқдоридамуддатиўтганфоиз қарздорликларни ўз **** тўланмаган.Ушбу қарздорлик бўйича****,81 **** доллари миқдоридапеня ҳисоблаб суддан ушбу ҳисобланган пеняни ундиришни сўраган.Даъвогар жавобгарга нисбатан тўғри ва асосли пеня ҳисоблаган. Зеро, ФКнинг ****-моддасига асосан, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойкани тўлашни талаб қилишга ****. Аммо, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорининг 2-бандига кўра, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. Суд, мазкур қонун нормаларга таянган ҳолда жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига52,91 **** долларимиқдорида пеня ундиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. 1.**** ҳуқуқи.Битимлар- Шартномани жиддий бузиш] Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида”ги қонуни 8-моддаси 35-бандига асосан, чет эл инвестициялари иштирокидаги акциядорлик жамиятлари – уларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисидаги даъволар юзасидан судларга давлат божи тўлашдан озод қилинганлиги сабабли даъвогар давлат божи тўламай даъво аризаси киритган. ИПКнинг ****-моддасига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талабларига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юкланади. Баён этилганларга асосан, суд даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни,жавобгардандаъвогар фойдасига муддати ўтган кредит танидан****,01 **** доллари, фоиздан 69,99 **** доллари, пенядан 52,91 **** долларива****сўм почта **** ундиришни,жавобгарданреспублика бюджетигаишни кўриб чиқиш билан боғлиқ ****сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 2, ****,****,****,****-моддалари Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд ҚА Р О РҚИ Л А Д И: Даъвоаризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар- “ EXNO GOLD MED F RM”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан: -даъвогар Чет-эл капитали иштирокидаги “****” АТБфойдасигамуддати ўтган кредит танидан****,01 **** доллари, фоиздан69,99 **** доллари, пенядан52,91 **** доллари ва****сўм почта ****; -республика бюджетига****сўм давлат божи ундирилсин. Қарор қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Андижон туманлараро иқтисодий суди орқали Андижон вилоят судига апелляция тартибида шикоят қилиниши(протест келтириш)мумкин. Раислик этувчи ****