Решение #2829038 economic_new

****4-****/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қарши шаҳри декабрь ****5 йил 23 Косонтуманлараро иқтисодий судинингсудьяси Ғ.Игамовнинг раислигида, судья ёрдамчиси ****нинг котиблигида, ЎзбекистонСавдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар“Q m shi ltin b sh q gr lust r” масъулияти чекланган жамиятиманфаатида,жавобгар“Бойназар Менглиев” фермер хўжалигига нисбатан 27.****.****сўм асосий қарз ва9.****.**** сўм жаримани ҳамда олдиндан тўланган суд **** ундириш тўғрисидагидаъво аризасибўйичаишни, даъвогар вакили **** (****5йил03 февралдаги №15-сонлиишончнома асосида) иштирокида,ва жавобгар вакили ****(шахсий маълумотнома орқали) иштирокида Қарши туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар “Q m shi ltin b sh q gr lust r” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар“Бойназар Менглиев”фермер хўжалиги (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) ҳисобидан27.****.****сўм асосий қарз ва9.****.****сўм жарима ундиришни сўраган. Даъвогар ИПКнинг ****-моддасига асосан даъво талабини ўзгартиришни **** ариза бериб, даъвогар“Q m shi ltin b sh q gr lust r”масъулияти чекланган жамияти фойдасига жавобгар“Бойназар Менглиев” фермер хўжалигига нисбатан 27.****.****сўм асосий қарз ва9.****.****сўм пеняни ундиришни сўраган. Палата даъво аризада ишни иштирокисиз кўришни сўраган. Суд ****иштирок этгандаъвогар вакили, даъво ариза бўйича тушунтириш бериб, даъво аризада баъзи бир жумлалар хато кетганлиги ва шу сабабли ИПК ****-моддасига кўра даъво талабини ўзгартиришни ва даъво аризаниқаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили қарздорлиги тўланганлигини маълум қилиб,даъводаги пеняни рад этишни сўради. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасига асосан, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш,давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****-моддасидадаъвогар ишни биринчи инстанция судида кўриш чоғида ишнинг мазмунан кўрилиши якуни бўйича чиқариладиган суд ҳужжати қабул қилингунига қадар даъвонинг асосини ёки предметини ўзгартиришга, даъво талабларининг миқдорини кўпайтиришга ёки камайтиришга ****. Судтарафларнинг кўрсатмасини ва ишдаги ҳужжатларни текшириб,даъво талабиниқисманўзгартиришҳақидаги аризани муҳокамақилиб,қуйидагиларга кўрадаъвониқисман қаноатлантиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Иш ҳужжатларидан ва суд **** муҳокамасида аниқланишича, жавобгар “Бойназар Менглиев” фермер хўжалиги билан даъвогар Қамаши олтин бошоқ агрокластер масъулияти чекланган жамияти ўртасида ****5йил 01 июнда****-сонли “Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари етиштирувчиларга механизация ва сервис хизматлар кўрсатиш, ишлар ****” шартномаси имзоланган. Мазкур шартноманинг1.1-бандида жавобгар даъвогарга ушбушартномага кўра хизматлар, ишлар моддий-техника ресурслариниқабул қилиб олиш ва улар учун белгиланган ёки келишилган нархлар бўйича **** тўлаш **** олган. Даъвогар ушбу шартноманинг 2.2-бандига асосан жавобгарни ушбу шартномада белгиланган тартибда берилган буюртманинг ****, агротехника муддатларига қараб етарли миқдорда қишлоқ хўжалик ишлари, транспорт воситалари, милорация техникалари ва бошқа механизмлар **** ҳамда келишилган агротехник муддатларда сифатли **** таъминлаш, **** олган. Даъвогар ушбу шартнома бўйича **** ****, жавобгарга шартномага асосан27.****.**** сўмлик белгиланган муддатда ғалла ўрим-йиғим агротехник комбайн хизматлари кўрсатилган бўлса-да, жавобгар шартнома шартларига мувофиқ келишилган комбайн хизмати учун тўланадиган тўлов ****тўлиқ****. Даъвогарнингқарздорликни тўлаб бериш**** огоҳлантириш хатиюборилган, бироқ мазкур огоҳлантириш хатижавобгар томониданнатижасиз ваоқибатсиз қолдирилган. Натижада тарафлар ўртасида низо келиб чиқиб, Палата даъвогарнинг манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** ****, ****-моддасида **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмаслиги, ****моддасида эса қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. Мазкур асосий қарздорлик тарафлар ўртасидаги шартнома,ҳисобфактуралар ва ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан ҳам ўз тасдиғини топган. Шу сабабли суд, даъвогарнинг асосий қарз ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Бироқ, даъвогар вакили томонидан судга маълумотнома **** этилиб,жавобгар томонидан асосий қарздорлик тўлаб берилганлигини маълум қилди.Шунга кўра,даъвогарнинг асосий қарз ундириш талабини рад этишни лозим этди. Шунингдек, даъвогар жавобгардан шартноманинг 5.1-бандига асосан 9.****.****сўмпеняундиришни ҳам сўраган.Пеняҳисобкитоби даъво аризада кўрсатилган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг ушбу 5.1-бандида жавобгар томонидан ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун 0,4% миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50%дан ортиқ бўлмаган миқдордапенятўлаши келишилган. Юқоридагиларга асосан, суд даъводаги жавобгардан даъвогар фойдасига пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ,Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси ****моддасида агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кўрсатилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг****-моддасидакўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Шунга асосан, жавобгарнинг моддий-ахволи инобатга олиб, даъвогарнинг жавобгардан9.****.**** сўм пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни****.**** сўмпеняниқаноатлантиришни, қолган қисмларини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топади. “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунга кўра иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши керак. ИПКнинг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади, шунингдек, ушбу модданинг 3қисмида даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджетига ундирилиши белгиланган. Юқорида қайд этилганларга кўра, суд даъво талаблариниқисманқаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига****.****сўм пеня ва олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** ҳамда республика бюджетига****.****,3сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Юқоридагилардан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****,****,****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъвогарнинг даъво талабини ўзгартириш тўғрисидаги аризаси иш юритувига қабул қилинсин. Даъвогарнинг даъвоси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“Бойназар Менглиев”фермер хўжалигидан даъвогар“Q m shi ltin b sh q gr lust r”масъулияти чекланган жамияти фойдасига ****.****сўм пеняолдиндан тўлганган 41.**** сўмпочта ****; Республика бюджетига ****.****,3сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида шу суд орқали вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан белгиланган тартибда кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья Ғ.Игамов