Решение #2829188 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўргансудья –М.Набиев Кассация инстанциясисудида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри 23декабрь ****5 йил Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ҳамда **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, Бухоро вилоят **** бўлимбошлиғи ****, “Шофиркон” масъулияти чекланган жамияти раҳбари**** (**** йил 9 майдаги 15-сонли ишончномага асосан)иштирокида, даъвогар “Шофиркон” масъулияти чекланган жамияти манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят бошқармасининг жавобгар Ғузор туман тиббиёт бирлашмасидан 72******** сўм **** ишлар қийматини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасиданқабул қилинганҒиждувон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 9 сентябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан Қашқадарё вилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси томонидан берилган кассация шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “Шофиркон” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатидаЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят бошқармаси судга даъво аризаси билан мурожаат этиб, Ғузор туман тиббиёт бирлашмаси (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан **** сўм **** ишлар қийматини ундиришни сўраган. Ғиждувон туманлараро иқтисодий судининг **** йил15 августда ва 28 августдаги **** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатидаБухоровилояти Ғазначилик хизмати бошқармасиҳамдаҚашқадарё вилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси(бундан буён матнда учинчи шахс деб юритилади)жалб этилган. Суднинг **** йил 9 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатанучинчи шахстомонидан кассация шикояти берилган.Шикоятдатарафлар ўртасида расмийлаштирилган шартномалар ғазначилик бўлимида рўйхатдан ўтмаганлиги, “Давлат харидлари тўғрисидаги” Ўзбекистон РеспубликасиҚонуни талаблари ****, тузилган шартномалар ўз-ўзидан **** эмаслиги, шартномалар юридик оқибат келтириб чиқармаслиги баён қилиниб, ҳал қилув қарорини бекор қилишҳамдадаъвогарнингдаъво аризасиниқаноатлантиришни рад қилиш тўғрисида янги қарор қабул қилишсўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогар вакилиучинчи шахснинг шикоятига эътирозлариборлигини, тарафлар ўртасида тузилган шартномалар жамият томонидан ишлаб чиқилган махсулотларни танлов ёки тендер ўтказмасдан тўғридан-тўғри сотиш ҳуқуқиЎзбекистон Республикаси Президентининг**** йил 12 октябрдаги ПҚ-****-сонлиҚароридабелгиланганлигини, шартномаларни ғазначиликда рўйхатдан ўтказиш жавобгарнинг **** эканлигини, махсулотлар етказиб берилганлиги ****-фактуралар билан тасдиқланганлигини, учинчи шахс томонидан шикоятда келтирилган **** асоссиз эканлигини билдириб, шикоятни қаноатлантиришни рад қилишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** иштирок этган прокурор биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, шикоятни қаноатлантиришни рад қилиш**** фикр билдирди. Суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган палата, жавобгар ва учинчи шахслар суд муҳокамасида вакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ,учинчи шахс Қашқадарё вилояти Ғазначилик хизмати бошқармасисудга илтимоснома билан мурожаат қилиб, суд муҳокамасини улар вакилининг иштироксиз кўриб чиқишни сўраган. Судлов ҳайъати,палата, даъвогар,жавобгар ва учинчи шахслар вакилларинингсудмуҳокамасидаиштирок этмаслиги ишни кўришга тўсқинлик қилмаслигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буёнматнда ИПК деб юритилади) 297-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишниулар вакилинингиштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси,даъвогарвакилининг тушунтириши ва прокурор фикрини эшитиб, қуйидагиларга асосан кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 19 апрелда ****-сонлива****-сонли, **** йил 19 майда ****сонлива****-сонлиэлектрон кооперация порталида ногиронлиги бўлган юридик шахслар учун махсус сахифа орқали тўғридан-тўғри товар етказиб бериш (ишлар ****, хизматлар кўрсатиш) тўғрисида шартномалар тузилган. Шартноамлар шартига кўра, даъвогарматрац, кўрпа, чойшаблар тўплами, болалар кўрпаси (бундан буён матндамаҳсулотлардеб юритилади)ниетказиб бериши,жавобгар эсашартнома шартлари асосидатўловларни амалга ошириш ****олишган. Даъвогар **** йил 8 июлдаги ****сонли ****-фактура билан **** сўмлик, **** йил 8 июлдаги ****-сонли ****-фактура билан **** сўмлик,**** йил 8 июлдаги ****-сонли ****-фактура билан**** сўмлик, **** йил 9 июлдаги ****-сонли ****-фактура билан **** сўмлик жами **** сўмлик махсулотлар етказиб берилган.Тарафлар ўртасида расмийлаштирилган **** ишлар далолатномаси биланмаҳсулотлар қабул қилиб олинган.Тарафлар ўртасида 2 **** йил 9 июль ҳолатида тузилган солиштирма далолатномага кўра, жавобгар **** сўмлик қарздорликни тан олган. Жавобгар томондан тўловлар амалга оширилмаганлиги сабабли, қарздорликни тўлаб беришни сўраб даъвогар ****5йил12 майдаги 1сонлиталабнома билан мурожаат қилган.Бироқ, талабнома оқибатсиз қолдирилган. Натижада, палата даъвогар манфаатида жавобгар ҳисобидан ҳосил бўлган қарздорликниундиришни сўраб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундан шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муоамала одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги кўрсатилган. ФКнинг ****-моддасида **** **** бир томонлама бош тортишга ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмаслиги белгиланган. ФКнинг****-моддасига мувофиқ, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи - сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Учинчи шахснинг**** йил 5 сентябрдаги ****-сонли маълумотномасикўра, тарафлар ўртасидаги шартномаларғазначилик бўлимидан рўйхатга олинмаганлиги маълум қилинган. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг ****4йил 28 ноябрдаги “Иқтисодий судлар томонидан битимларни **** эмас деб топиш тўғрисидаги фуқароликқонунчилигинормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги****-сонли Қарорининг11-бандиучинчи, тўртинчи хатбошиларидаЎзбекистон Республикаси Бюджет кодекси ****моддасинингучинчи қисмига кўра, бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари,шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларга нисбатан товарларни (ишларни, хизматларни) 3 етказиб берганлик учун **** ундириш тўғрисидаги даъволар кўрилаётганда шартнома Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодекси ****-моддасининг учинчи қисмида белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилмаганлиги, шартноманинг ўз-ўзидан **** эмаслигига олиб келмайди.Бундай ҳолда шартнома тузилмаган ҳисобланади. Даъвогар томонидан жами72****000 сўмликмаҳсулотлар етказиб берилганлигитарафлар ўртасида расмийлаштирилган ****-фактуралар, **** ишлар далолатномаси, тарафлар ўртасида тузилган далолатномаси ва жавобгарнинг биринчи инстанция судига **** қилинган **** йил 26 августдаги ****-сонли хати (и.ҳ.45-бет) биланўз тасдиғини топган. Қайд этилганларга асосан, биринчи инстанция суди ишни кўришда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолдадаъвоаризаситалабини қаноатлантириш ва жавобгардан даъвогар фойдасига жами **** сўм **** ишлар қийматиниундириш тўғрисида қонуний тўхтамга келган. Судлов ҳайъати кассация шикоятида келтирган**** билан келиша олмайди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 18 декабрдаги “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли қарорининг 8-банди охирги хатбошисида агар тарафларнинг шартномавий ҳуқуқий муносабатларга киришганлиги ёзма ёки бошқа далиллар билан тасдиқланса, шартноманинг мавжуд эмаслиги даъвогарнинг етказиб берилган товарлар, **** ишлар, кўрсатилган хизматлар қийматини ундириш **** талабларини қаноатлантиришни рад этиш учун асос бўла олмаслиги **** тушунтирилган. Етказиб берилган маҳсулотларнинг сони, қиймати ва сифати бўйича жавобгар томониданэътирозларбилдирилмаган. Тарафлар ўртасида шартнома имзоланишишда, “Давлат харидлари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (бундан буён матндақонун деб юритилади) талабларибузилмаган. ИПКнинг 72-моддасига кўра, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Қонун 30-моддасининг биринчи қисмига кўра,тўғридан-тўғри шартномалар бўйича амалга ошириладиган давлат харидлари ҳам харид қилиш тартиб-таомилларини амалга ошириш турлари сифатида кирилган. Қонун 71-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари ва қарорлари, Ўзбекистон ****ҳкамасининг қарорлари асосида тўғридан-тўғри шартномалар бўйича амалга ошириладиган товарларнинг (ишларнинг,хизматларнинг) давлат хариди тўғридан-тўғри шартномалар бўйича давлат харидлари амалга оширилиши мумкинлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси ПрезидентинингЎзбекистон Республикаси Президентининг “Ногиронлиги бўлган шахслар жамиятларига тегишли 4 ташкилотларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш ҳамда ногиронлиги бўлган шахсларнинг бандлигига кўмаклашишга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” **** йил 12 октябрдаги ПҚ-****-сонли қарорининг 7-бандига кўра, **** трансформация маркази бир ой муддатда Электрон кооперация порталида рўйхатдан ўтган ҳамда Реестрда мавжуд бўлган юридик шахслар ва ногиронлиги бўлган якка тартибдаги тадбиркорлар томонидан ишлаб чиқарилаётган товарлар ёки кўрсатиладиган хизматлар тўғрисидаги маълумотларни акс эттирувчи бўлимни ишга туширилиши, бунда, ушбу бўлимдан фойдаланган ҳолда давлат буюртмачиларига юридик шахслар ва ногиронлиги бўлган якка тартибдаги тадбиркорлар билан улар томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулотларни харид қилиш бўйича электрон тарзда (воситачилик йиғими ундирилмаган ҳолда) тўғридан-тўғри шартномалар тузиш имконияти яратилиши белгиланган. Даъвогар эса электрон кооперация порталида рўйхатдан ўтган ҳамда Реестрда мавжуд бўлган юридик шахсэканлиги **** қилинган ҳужжатлар билан тасдиқланади. Даъвогарда Қонун талабларидан келиб чиқиб, тўғридан-тўғри шартнома тузиш ҳуқуқи мавжуд бўлиб, шунинг учун ҳам тарафлар ўртасидаги шартномаэлектрон кооперация порталида ногиронлиги бўлган юридик шахслар учун махсус сахифа орқали тўғридан-тўғри товар етказиб бериш (ишлар ****, хизматлар кўрсатиш) тўғрисида шартномалар тузилган. Қолаверса, тарафлар ўртасида имзоланган шартномалар тегишли равишда ғазначилик бўлимида рўйхатдан ўтмаган бўлсада, шартнома тузилмаган деб баҳолансада,тарафларнинг шартномавий ҳуқуқий муносабатларга киришганлиги ёзма далиллар билан тасдиқланган бўлиб, жавобгардан **** ишлар қийматини ундиришни қаноатлантиришни радэтиш учун асос бўлаолмайди. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Қайд этилганларга асосан, судлов ҳайъати кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 9-моддаси биринчи қисмининг 12-бандига кўра, молия органлари барча ишлар ҳамда ҳужжатлар бўйича, шунингдек алоҳида юритиладиган ишлар бўйича судга ариза берганлик учун давлат божи тўлашдан озод қилинган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра,ишда иштирок этувчи шахсларнинг кассация, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. 5 Судлов ҳайъати кассация шикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги сабабли ваучинчи шахсдавлат божи тўловидан озод этилганлиги боис кассация инстанция учун давлат божи ундирмасликни, тўланган41**** сўм почта ****ниунинг зиммасида қолдиришни лозим топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Қашқадарёвилояти Ғазначилик хизмати бошқармасинингкассация шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Ғиждувонтуманлараро иқтисодий судининг**** йил 9 сентябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Ғиждувонтуман иқтисодиёт ва молия бўлими кассация инстанция суди учун олдиндан тўлаган41**** сўм почта **** инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устиданҳал қилув қарори қонуний кучга киргачбир йил муддат ичидашу суд орқалиБухоровилоят судига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 6