Решение #2829373 economic_new

****-санлы ис Биринши инстанция судында исти көрген судья –**** Апелляцияинстанциясы судында баянатшы судья –**** **** РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИСЛЕР БОЙЫНША СУДЛАЎ КОЛЛЕГИЯСЫ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚАРАРЫ Нөкис қаласы ****5жыл23 декабрь **** Республикасы судының экономикалық ислер бойынша судлаў коллегиясысудья ****ӊбасшылығында, коллегия ағзаларысудьялар****ҳәм ****лардан ибарат қурамда,судья аға жәрдемшиси ****ӊхаткерлигинде,**** фермерлер Кеңеси мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкеми ўәкили**** (**** жыл 1 декабрь күнги ****-санлы исеним хат тийкарында),даўагер ўәкили -**** (**** жыл 10 декабрь күнги 2-санлы исеним хат тийкарында)лардыӊқатнасыўында,**** фермерлер Кеңеси мәмлекетлик емескоммерциялық емесшөлкеминиң“**** ****” фермер хожалығы мәпинде, “**** ****”жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен****.****.**** сом қарыздарлықты өндириў ҳәмтәреплер ортасында **** жыл 2 март күни дүзилген ****-санлышәртнаманы бийкар етиўди сорағандаўа арзасы бойынша қабыл етилгенНөкис районлар аралық экономикалық судының **** жыл28октябрь күнги шешиўши қарары үстинен**** фермерлер Кеңеси мәмлекетлик емескоммерциялықшөлкеминиң наразы болып бергенапелляциялық арзасын суд имаратында ашық суд мәжилисинде көрип шығып, төмендегилерди а н ы қ л а д ы: **** фермерлер Кеңеси мәмлекетлик емескоммерциялықшөлкеми(буннанкейинтекстте Кеӊес деп жүритиледи) “**** ****” фермер хожалығы(буннанкейинтексттедаўагер деп жүритиледи)мәпиндесудқа даўа арзасы менен мүрәжат етип, “**** ****”жуўапкершилиги шекленген жәмийети(буннанкейинтексттежуўапкер деп жүритиледи)нен****.****.**** сом қарыздарлықтыөндириўҳәмдаўагер ҳәмде жуўапкерортасында **** жыл 2 март күни дүзилген ****-санлы шәртнаманыбийкар етиўди сораған. Судтың **** жыл 14 октябрь күнги уйғарыўы менен Өзбекстан Республикасы АКБ “ gr b nk” даўа предметине өз алдына ғарезсиз талаплар менен арыз қылмайтуғын үшинши шахс сыпатында иске тартылған. Нөкис районлар аралық экономикалық судының ****5жыл28 октябрькүнги шешиўши қарары менен даўа арза қанаатландырыўсыз қалдырылған. Кеңесусы шешиўши қарарға наразы болып апелляциялық шағым берип, шешиўши қарарды бийкар етип, даўа арзаны қанаатландырыў **** жаңақарар 2 қабыл қылыўды сораған. Оған тийкар сыпатында,шәртнамада ислер толық ҳәм белгиленген мүддеттеяғный 45 күн мүддетте орынланыўы кереклигин, жуўапкер тәрепинен үскенелер алып келгени менен толық орнатылмағанлығынкелтирген. Суд мәжилисинде қатнасқанКеңес ўәкилиапелляциялық шағымды қоллап-қуўатлап, шағымды қанаатландырыўды сорады. Суд мәжилисинде қатнасқандаўагер ўәкили тамшылатыпсуўғарыў технологиясы толық көлемде ислеп берилмегенлигин билдирип,апелляциялық шағымды қанаатландырыўды сорады. Жуўапкерсуд мәжилисиниң **** ҳәм орны **** тийисли тәртипте хабарландырылғанлығына қарамастан суд мәжилисине қатнаспады. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодекси (буннан кейин текстте ЭПК деп жүргизиледи) ****-статьясының төртинши бөлимине муўапық, апелляция инстанция судының суд мәжилисине суд додалаўын өткериў **** ҳәм орны **** тийисли тәризде хабардар қылынған, апелляциялық шағымын (протестти) берген шахстың ҳәм исте қатнасыўшы басқа шахслардың келмегенлиги исти олардың қатнасыўысыз көриўге тосқынлық қылмайды. Сонлықтан, судлаў коллегиясы истижуўапкер ўәкилиниңқатнасыўысыз қараўды лазым тапты. Апелляция судлаў коллегиясыисте қатнасыўшы шахсларўәкиллериниңтүсиниклерин тыңлап, топланған ҳүжжетлерди үйренип шығып, биринши инстанция судының шешиўши қарарынын тийкарландырыў бөлимин өзгертиўди, апелляциялық шағымды қанаатландырыўсыз қалдырыўды**** тапты. Истеги ҳүжжетлерге қарағанда, даўагер ҳәм жуўапкер орталарында **** жыл 2 март күни ****-санлықурылысты кесип алып ислеў шәртнамасы (буннан кейин текстте шәртнама деп жүритиледи) дүзилип, шәртнама шәртлерине көре, жуўапкер даўагердиӊ30,42гектар жер майданынатамшылатыпсуўғарыў технолигиясы, материаллары ҳәм әсбапүскенелерин жеткерип бериўҳәм қурып бериў, ал даўагер болса әмелге асырылған ислерин қабыл қылып алыў ҳәм **** төлеў миннетлемелерин алған. Шәртнаманың 3.1-бәнтине көре, шәртнаманың баҳасы ****сом деп келисилген. Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодекси (буннанкейинтексттеПК деп жүритиледи) ****-статьясының биринши бөлимине тийкар, қурылысты кесип алып ислеў шәртнамасы бойынша кесип алып ислеўши шәртнамада белгиленген мүддетте буйыртпашының тапсырмасы менен белгили объектти қурыў яки басқа қурылыс исин орынлаў миннетлемесин алады, буйыртпашы болса кесип алып ислеўшиге исти орынлағаны ушын зәрур шараятлар жаратып бериў, исти қабыллаў ҳәм келисилген **** төлеў миннетлемесин алады. Шәртнаманың 7.1-бәнтинде,даўагер усы шәртнамада көрсетилген 3 улыўма ислер баҳасының 50 процентин алдыннан жуўапкер есап бетинеөткерип береди, деп келисилген. Сонлықтан, даўагер тәрепинен жуўапкерге **** жыл 12 март күнги төлеў тапсырықнамасы менен **** сом аванс пуллары төлеп берилген. Шәртнаманыӊ 4.1-бәнтине көре,шәртнама шәртлери ҳәм сметаҳүжжетлери тийкарында қурылған технологияныӊ баҳасы анық болып, даўагер тәрепинен 50процентаванс пуллары төлегеннен соӊ жуўапкер шәртнама шәртлерин орынлайтуғынлығы **** келисилген. Жуўапкер тәрепиненшәртнамада келисилген ислер орынланған.Бул жағдай истеги ҳүжжетлер ҳәмдедаўагердиң суд мәжилисиндеги көрсетпелери менен тастыйықланады.****, жуўапкер тәрепинен даўагергежиберилген **** сомлықислер орынланғанлығы ****электрон есапбет-фактуралардаўагер тәрепиненимзаланбаған. Буннан тысқары, үскенелер толық орнатылғанлығысебепли **** ҳүжжетлерди рәсмийлестириў лазым екени****дағы жуўапкердиң **** жыл 25 август күнги 6-санлы, 2 сентябрь күнги 7-санлы, 30 сентябрь күнги 8-санлыхатларыжуўапсыз қалған. Сондай-****,жумыс көлеми толық исленгенлигиҳ****даўагер ****, жуўапкер ****, “Суў жеткизип бериў хызмети” мәмлекетлик мәкемеси ****, “****”АКБХожели районы бөлими **** тәрепинен****5жыл 14 августкүниакт рәсмийлестирилген. Сонлықтан,биринши инстанция суды****сом аванс пулларын өндириўди сораған талабынқанаатландырыўсыз қалдырыў **** дурыс **** келген. Соныңменен бирге,Кеңес даўа арзасындатәреплер орталарында дүзилген шәртнаманы бийкарлаўды сораған. ПК ****-статьясы биринши бөлимине тийкар, егер усы Кодексте, басқа нызамларда яки шәртнамада басқаша тәртип нәзерде тутылған болмаса, шәртнама тәреплердиң келисимине муўапық өзгертилиўи ҳәм бийкар қылыныўы мүмкин. Усы статьяның екинши бөлими 1-бәнтине көре, екинши тәреп шәртнаманы қопал рәўиште бузса, тәреплердиң бириниң талабы менен шәртнама суд тәрепинен өзгертилиўи яки бийкарланыўы мүмкин. ****, жуўапкершәртнаманықопал рәўиште бузғанлығын даўагер тастыйықлай алмады.Буннан тысқары,даўаныңпул қәрежетин өндириў талабы тийкарсыз дептабылғанлығысебепли,даўаның шәртнаманы бийкарлаў талабы да тийкарсыз есапланады. Себеби,шәртнаманы бийкарлаў****даўагердиң жуўапкерге берген **** жыл 12 сентябрьдеги 1-санлы усынысында жуўапкер тәрепинен шәртнама шәртлери лазым дәрежеде орынланбағаны көрсетилген.****, жуўапкер тәрепинен шәртнама шәртлери орынланганлығы истеги ҳүжжетлер менен тастыйықланады. Судлаў коллегиясы, биринши инстанция судыдаўа арзаны қанаатландырыўсыз қалдырыў **** дурыс **** келген депесаплайды. 4 ****, даўа арзаны қанаатландырыўсыз қалдырыўда ПКниң ****, ****-статьяларына тийкарланған. ПК ****-статьясы екинши бөлимине көре, миннетли тәреп шәртнамада белгилеп қойылған миннетлемени орынламаған яки миннетлеме белгиленген мүддетте орынланбаслығы ашық көрсетип турған жағдай бар болған тәғдирде, альтернатив орынлаўды өз жуўапкершилигине алған тәреп өз миннетлемелерин орынламай турыўға яки бул миннетлемени орынлаўдан бас тартыўға ҳәм көрилген зыянды төлеўди талап қылыўға ҳакылы. ПК ****-статьясы биринши бөлимине көре, буйыртпашы пудрат шәртнамасы бойынша альтернатив миннетлемелерин орынламағанлығы, атап айтқанда, материал, үскенелер, техникалық ҳүжжетлерин яки қайта ислеў (обработка) керек болған затты бермегенлиги пудратшының шәртнаманы орынлаўға тосқынлық қылған жағдайларда, сондай-**** усы миннетлемелер белгиленген мүддетте орынланбағаны анық көрсетип турған жағдайлар бар болғанында (усы Кодекстиң ****-статьясы) пудратшы иске кириспеўге, басланған исиң болса тоқтатып турыўға ****. Шәртнаманың 5.1-бәнтинде,даўагер тәрепиненшәртнама имзаланған күннен баслап үш күн мүддетте егин майданларын арнаўлы белгилер менен **** ҳалда акт тийкарында жуўапкерге бериўи лазым. ****, жуўапкер даўагер тәрепинен **** жер майданына суўды үнемлеў технологиясын орнатқан. Бул жағдайда, биринши инстанция суды тәрепинен ПКниң **** ҳәм ****-статьяларына тийкарланғанлығы надурыс есапланады ҳәм бул тийкар шешиўши қарардан шығарылыўы лазым. ЭПК****-статьясы биринши бөлиминиң 3-бәнтине муўапық, апелляция инстанциясы суды апелляциялық шағымды (протестти) көриў нәтийжелери бойынша шешиўши қарардыөзгертиўге****. ЭПК ****-статьясының биринши бөлими 1-бǝнтине муўапық,материаллық ҳәм (яки)процессуаллықҳуқық нормаларының бузылғанлығы ямаса надурыс қолланылғанлығыбиринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгертиў яки бийкар етиў ушын тийкар болады. Өзбекстан Республикасы Президентиниң **** жыл 10 октябрьдеги“Фермер, дийхан хожалықлары ҳәм **** жер ийелери искерлигин жәнеде **** бойынша шөлкемлестириў ис-иләжлары ****”ғы ПҚ-****-санлы қарарының 3-бәнти бесинши хатбасына муўапық фермер, дийхан хожалықлары ҳәм **** жер ийелери мәплерин қорғап судқа мәмлекетлик **** төлеместен даўа арзалар, мәмлекет ҳәм хожалық басқарыўы органлары, жергиликли ҳәкимияты органларының қарарлары, олардың лаўазымлы шахслары ҳәрекетлери (ҳәрекетсизлиги) үстинен наразылық арза усыныў, бунда даўа арзасы қанаатландырыўсыз қалдырылғанда мәпи қорғалып даўа арзасы киритилген фермер, дийхан хожалықлары ҳәм **** жер ийелеринен мәмлекетлик **** өндирилмейди. Баян етилгенлерден келип шығып, апелляциялықсудлаў коллегиясыбиринши инстанция судының шешиўши қарарын 5 өзгертиўди,шешиўши қарарының тийкарлаўшы бөлиминен ПКниң **** ҳәм ****-статьяларынатийкарланған бөлегиншығарыўды, шешиўши қарардың қалған бөлегин өзгериссиз,апелляциялықшағымды қанаатландырыўсыз қалдырыўды,ис бойынша мәмлекетлик **** өндирмеўди, апелляциялық шағым ушын даўагер тәрепинен төленген 41.200 сом почта қәрежетин мойнында қалдырыўды,даўагерденсуд мәжилисин видеоконференц байланыс режиминде көрилиўи менен байланыслы103.000 сом суд қәрежетин Өзбекстан Республикасы Жоқары судыныӊ депозит есап-бетине өндириўди лазым табады. Жоқарыдағыларға тийкарланып ҳәмдеӨзбекстан РеспубликасыЭкономикалықпроцессуаллықкодексиниӊ ****, ****статьяларын қолланып, судлаў коллегиясы қ а р а р е т т и: Нөкис районлар аралық экономикалық судының ****5жыл28 октябрь күнги шешиўши қарары шешиўши қарарыөзгертилсин. Шешиўши қарарындағытийкарлаўшы бөлиминен Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодекси **** ҳәм ****-статьяларынатийкарланған бөлеги шығарылсын. Шешиўши қарардың қалған бөлеги өзгериссиз қалдырылсын. Апелляциялық шағым қанаатландырыўсыз қалдырылсын. Даўагер“**** ****” фермерхожалығынан Өзбекстан Респуликасы Жоқарғы суд депозитине 103.000сомсуд қәрежети өндирилсин. Қарарға тийкар орынлаў хат берилсин. Қарар қабыл етилген күннен баслап нызамлы күшине киреди. Қарарға наразы тәреп қарар үстинен ревизия тәртибинде шағым етиўге (протест келтириўге) ****. Басшылық етиўши: **** коллегия ағзалары: **** ****