Решение #2829424 economic_new

****-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –**** Апелляция инстанция судида маърузачи судья - **** **** РЕСПУБЛИКАСИ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил23 декабрь **** Республикаси судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судья****нинг раислигида, судьялар **** ва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси А.Ажибековнинг котиблигида,Поп туман Фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилотивакили– **** (**** йил 8 сентябрь кунги ****-сонли ишончнома асосида), даъвогарвакили – хўжалик раҳбари ****ларнингиштирокида,Поп туман Фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилотининг даъвогар “ gr s rvis mir n” фермер хўжалигининг манфаатидажавобгар“B r k t S ri” масъулияти чекланган жамияти билан тузилган **** йил 28 март кунги ****-сонли ва **** йил 3 апрель кунги ****-сонли пудрат шартномаларини бекор қилишни ҳамда жавобгар “B r k t S ri” масъулияти чекланган жамиятидан ****.****.**** сўм асосий қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундиришнисўрагандаъвоаризаси бўйича юритилган иш юзасиданқабул қилинган Нукустуманлараро иқтисодий судининг**** йил 10 ноябрькунги ҳал қилув қарориганорози бўлибПоп туман Фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилотитомонидан берилган апелляция шикоятинииқтисодий иш билан бирга **** Республикаси суди биносида очиқ суд **** видеоконференцалоқа режимида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Поп туман Фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилоти (бундан буёнматнда Фермерлар кенгашидеб юритилади)даъвогар“ gr s rvis mir n” фермер хўжалиги(бундан буёнматндадаъвогарёки буюртмачидеб юритилади)нинг манфаатидасудгадаъвоариза билан мурожаат қилиб,жавобагар“B r k t S ri” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматндажавобгарёки пудратчидеб юритилади) билан тузилган **** йил 28 март кунги ****-сонли ва **** йил 3 апрель кунги ****-сонли пудрат шартномаларини бекор қилишни ҳамда жавобгар “B r k t S ri” масъулияти чекланган жамиятидан ****.****.**** сўм асосий қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундиришнисўраган. Биринчи инстанцияси судининг**** йил 10 ноябрь кунги ҳал қилув қарори биландаъвонинг пудрат шартномаларини бекор қилишни сўраганталаби кўрмасданқолдирилиб, даъвонинг****.****.**** сўм асосий 2 қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундиришнисўраганталабиниқаноатлантириш рад этилган. Ҳал қилув қарорига норози бўлиб, Фермерлар кенгашидаъвогар манфаатида апелляциятартибидашикоят берган. Апелляция шикоятида ҳал қилув қарорини бекор қилиб, пудрат шартномаларини бекор қилишни ва жавобгардан****.****.**** сўм асосий қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундириш**** қарор қабул қилишни сўраган.Унга асос қилиб,биринчи инстанция суди даъвогар томонидан ер майдони **** берилмаган деган нотўғри хулосага келганлигини, чунки, жавобгар ишчилари томонидан иш бошланиб, ховуз ковланганлигини, бироқ шу билан жавобгарни умуман топиш имкони бўлмаганлигини келтирган. Суд ****иштирок этган Фермерлар кенгашивакили шикоятида билдирилган **** қўллаб-қувватлаб,жавобгар томонидан ҳар бир пудрат шартномаси бўйича **** лозим бўлган пудрат ишлари юзасидан смета ҳужжатларини ишлатганлигини,ушбу смета ҳужжатларида даъвогарнинг қайси ер майдонига сувни тежаш ускуналарини ўрнатиш лозимлиги кўрсатилганлигини, жавобгар томонидан ховуз ковланиб ишни бошлаганлигини билдириб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилихўжалик раҳбари биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўради. Жавобгарсуд муҳокамасининг **** ва жойи **** тегишли тартибдатилхат орқалихабардор қилинганлигига қарамасдан ўз вакилининг иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ, апелляция инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Шунга асосан, судлов ҳайъати ишнижавобгарвакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати,ишда иштирок этувчишахсларвакилларининг тушунтиришларини тинглаб, шикоятда келтирган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қўйидагиларга кўра шикоятниқисманқаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, қурилиш пудрати шартномаси бўйича пудратчи шартномада белгиланган муддатда буюртмачининг топшириғи билан муайян объектни қуриш ёки бошқа қурилиш ишини **** **** олади, буюртмачи эса пудратчига ишни **** учун зарур шароит яратиб бериш, ишни қабул қилиш ва келишилган **** тўлаш **** олади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 28 март куни ****-сонлипудрат шартномаси (бундан буён матнда 3 1-пудрат шартномасидеб юритилади)тузилган бўлиб, шартноманинг шартларига кўра, пудратчи буюртмачининг 14 гектар пахта майдонида томчилатиб суғориш технологиясини жорий қилиш бўйича фойдаланишга тайёр ҳолдабуюртмачига топшириш, буюртмачи эса пудратчига ишларни **** учун зарур шароитларни яратиш, уларни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш **** олган.1-пудрат шартномасининг умумий қиймати ****.****.**** сўм деб белгиланган. Шунингдек, даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 3 апрель куни ****-сонли пудрат шартномаси (бундан буён матнда 2-пудрат шартномаси деб юритилади) тузилган бўлиб, шартноманинг шартларига кўра, пудратчи буюртмачининг 14ғаллапахта майдонидаёмғирлатибсуғориш технологиясини жорий қилиш бўйича фойдаланишга тайёр ҳолда буюртмачига топшириш, буюртмачи эса пудратчига ишларни **** учун зарур шароитларни яратиш, уларни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш **** олган.2-пудрат шартномасининг умумий қиймати ****.****.**** сўм деб белгиланган. Мазкур 1 ва 2-пудрат шартномаларининг 7.1-бандида, буюртмачи мазкур шартномада кўрсатилган умумий ишлар қийматининг 50 фоизини олдиндан пудратчи ҳисоб **** ўтказиб беради, деб келишилган. Шунга асосан даъвогар **** йил2 апрель кунги 1-сонлитўлов топшириқномаси билан ****.****.**** сўм ва **** йил 7 апрель кунги 2сонли тўлов топшириқномаси билан ****.****.**** сўм, жами ****.****.**** сўм жавобгарнинг ҳисоб ****ўтказган.Бу ҳолат ишдаги 1 ва 2-сонли тўлов топшириқномалари билан тасдиқланади. 1 ва 2-пудрат шартномаларининг4.1-бандига мувофиқ, пудратчи, буюртмачи томонидан 50 фоиз бўнак (аванс) маблағи тўлаб берилгандан сўнг, пудратчи шартнома шартларини **** киришиш ва 45 кун муддатда ёки томчилаб суғориш ҳамда дискретсуғориш технологияларини ўрнатиш учун хосил йилининг 25 май кунидан, ёмғирлатиб суғориш технологияларини ўрнатиш учун хосил йилининг 10 апрель кунидан кечиктирмасдан қурилиш ишларини тўлиқ якунланишини таъминлаш **** олган. Бироқ, жавобгар томонидансуғориш технологиялариниўз ****ўрнатиш**** ****. Шу сабабли,Фермерлар кенгаши даъвогар манфаатида даъво аризаси билан мурожаат қилиб, даъвогар ва жавобгар ўртасида тузилга 1 ва 2-пудрат шартномасини бекор қилишни сўраган. ФК****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, агар ушбу Кодексда, бошқа қонунларда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор қилиниши мумкин. Тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. 4 ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига асосан, бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. Лекин, ишдаги аниқланган ҳолатга кўра, пудрат шартномаларини бекорқилиш **** **** йил 8 сентябрь кунги ****-сонли таклиф шартноманинг тарафи ҳисобланган даъвогар томонидан эмас, балки Фермерлар кенгаши томонидан берилган. Бу ҳолатда,даъвогарнизони судгача ҳал қилиш тартибига риоя этмагандеб баҳоланади. ИПК ****-моддасининг 5-бандига мувофиқ, агар,даъвогар низони судгача ҳал қилиш (талабнома юбориш) тартибига риоя этмаган бўлса, башарти бу шу тоифадаги низолар учун қонунда ёки тарафлар шартномасида назарда тутилган бўлса, суд даъво аризасини кўрмасдан қолдиради. Юқоридагилардан келиб чиқиб, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томонидан даъвонинг 1 ва 2-пудрат шартномаларини бекор қилишни сўраган талабини кўрмасдан қолдириш **** тўғри хулосага келган деб ҳисоблайди. Шунинг билан бирга, Фермерлар кенгаши ўз даъво аризасида жавобгардан****.****.**** сўм асосий қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган 1 ва 2-пудрат шартномаларининг 5.1-бандига кўра, буюртмачи, мазкур шартнома имзоланган кундан бошлаб уч кун муддатда технология жорий қилиниши лозим бўлган экин майдонини махсус белгилар билан **** ҳолда далолатнома бўйича пудратчига бериш **** олган. Даъвогар томонидан ушбу **** ****лигисабабли жавобгар даъвогарга ер майдонларини **** бериш **** жавобгар даъвогарга почта алоқасибўлими орқали **** йил 1, 10 апрельва10, 20 июнь кунлари хатлар йўллаган. Биринчи инстанция судидаъвогар ушбу ****ини**** сабабли ФКнинг **** ва ****-моддалариталабларигариоя қилмаган деб баҳолаб, даъвонинг жавобгардан асосий қарз ва пеня ундиришнисўраганталабларини қаноатлантиришни рад этиш **** нотўғрихулосага келган. Чунки,жавобгарнинг даъвогаргаер майдонларини **** бериш ****ги**** йил 1, 10 апрель, 10, 20 майва10, 20 июнь кунги хатларидаъвогарга қачон ва қайси алока воситаси орқали жўнатилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлари мавжуд эмас.Иш ҳужжатларидагиушбу хатлар жўнатилганлигини тасдиқловчи ҳужжат сифатида **** қилинганҳужжатларни имзолаш протоколлари **** хатлар ****йил 16 октябрь куниэлектрон ракамли имзо билан тасдиқланганлигининг белгиси ҳисобланади. Бундан ташқари,даъвогарнинг ер майдонида сувни тежаш технологияларини ўрнатиш юзасидан ишланган смета ҳужжатларида айнан 5 қайси ер майдонига (қайси контурга) томчилатиб ва ёмғирлатиб суғориш ускуналари ўрнатилиши кераклиги аниқ белгилаб қўйилган. Бу ҳолатда,1 ва 2-пудратшартномаларининг 5.1-бандида белгиланган ****даъвогар томонидан****деб баҳолаб бўлмайди. Жавобгарнинг 1 ва 2-пудрат шартномалари бўйичасувни тежаш технологияларини ўрнатиш юзасидан********илмаганлиги иш ҳужжатлари билан тўлиқ тасдиқланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Шунингдек, тарафлар ўртасида тузилган 1 ва 2-пудрат шартномаларининг 13.2-бандида, мазкур шартномада кўрсатилган **** риоя қилмаганлиги, ўз **** молиялаштирилмаганлиги ва шартномада белгиланган бошқа **** бузганлиги учун буюртмачи пудратчига ёки пудратчи буюртмачига **** **** кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг 0,4 фоизи миқдорида пеня тўлайди, бунда пенянинг умумий суммаси **** ишлар, кўрсатилмаган хизматлар ёки ўз **** ўтказиб берилмаган сумма қийматининг 50 фоизидан ошмаслиги лозим, деб келишилган. Юқоридагилардан келиб чиқиб, судлов ҳайъати Фермерлар кенгашининг жавобгардан даъвогар фойдасига****.****.**** сўм асосий қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган талабларини асосли деб ҳисоблайди. ФК ****-моддасига асосан, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Шунга асосан, судлов ҳайъати пенянинг тўлиқ ундирилиши жавобгарнинг мулкий аҳволига таъсир қилишини, шунингдек, даъвогарнинг манфаатларини эътиборга олиб, ундирилиши сўралган ****.****.**** сўм пеня миқдорини 25.****.**** сўмга камайтириб ундиришни лозим топади. ИПК****-моддаси биринчи қисмининг 1, 2 ва 3-бандларигамувофиқ, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган дебҳисобланган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. ИПК ****-моддасининг 2-бандига кўра, апелляция инстанция суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга ****. 6 Қайд этилганларга кўра, апелляция судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориниқисманбекор қилиб,жавобгардан даъвогар фойдасига ****.****.**** сўм асосий қарз ва 25.****.**** сўм пеня ундириш **** янги қарор қабул қилишни,ҳал қилув қарорининг қолган қисмини ўзгаришсиз қолдиришнилозим топади. ИПК****-моддасининг учинчи қисмига асосан,суд **** **** тўғрисидаги масала ҳал қилинмаганлиги ёки нотўғри ҳал қилинганлиги суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўлмайди.Бундай ҳолда қарорнинг хулоса қисмида суд **** ушбу Кодекснинг ****-моддасида назарда тутилган тартибда **** кўрсатилади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Шунга асосан, судлов ҳайъатииш бўйича суд **** қайта ****,апелляция шикояти учун Фермерлар кенгаши томонидан тўланган 41.**** сўм почта **** жавобгардан Фермерлар кенгаши фойдасига, биринчи инстанция учун10.****.**** сўм ва апелляция инстанцияси учун 5.****.**** сўм давлат божини жавобгардан республика бюджетига ҳамда ишнивидеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ103.000сўм суд ****нижавобгарданЎзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-****-моддаларини қўллаб,апелляциясудлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: Нукустуманлараро иқтисодий судининг**** йил 10 ноябрькунги ҳал қилув қарориқисманбекор қилинсин. Янги қарор қабул қилинсин. Нукустуманлараро иқтисодий судининг**** йил 10 ноябрькунги ҳал қилув қарорининг “даъвонинг қарз ва пеня ундириш талабларини қаноатлантириш рад қилинсин” қисми бекор қилиниб,Поп туман Фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилотининг даъвогар “ gr s rvis mir n” фермер хўжалигининг манфаатида жавобгар “B r k t S ri” масъулияти чекланган жамиятидан****.****.**** сўм асосий қарз ва ****.****.**** сўм пеня ундиришнисўрагандаъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“B r k t S ri” масъулияти чекланган жамиятидан“ gr s rvis mir n” фермер хўжалигифойдасига ****.****.**** сўм асосий қарз ва 25.****.**** сўм пеня ундирилсин. Даъвонинг пеня ундиришни сўраган қолган қисмини қаноатлантиришрад этилсин. Апелляция шикояти қисман қаноатлантирилсин. Суд **** қайта ****. Жавобгар“B r k t S ri” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига 10.****.**** сўм давлат божи ундирилсин. 7 Жавобгар“B r k t S ri” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига5.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар“B r k t S ri” масъулияти чекланган жамиятиданПоп туман Фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилотифойдасига 41.****сўмпочта ****ундирилсин. Жавобгар“B r k t S ri” масъулияти чекланган жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб ****103.000сўм суд **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро ****ларберилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарорга норози тараф қарор устидан**** Республикаси судига тафтиштартибида шикоят қилишга (прокурор протест келтиришга) ****. Раислик қилувчи: **** ҳайъат аъзолари: А.Аяпов ****