Решение #2829506 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья– М.Махсудова Апелляция инстанцияси судида маърузачисудья– М.Болтаев БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил 23 декабрь Бухоро вилоят суди иқтисодий ишларбўйича судлов ҳайъати****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьяларО.Қўлдошовва****лардан иборат таркибда,судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида,Ўзбекистон Республикаси Экология, атрофмуҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариш вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитаси вакили **** (**** йил 16 декабрдаги 4-сонли ишончномага асосан) иштирокида, даъвогарЎзбекистон Республикаси Экология, атрофмуҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариш вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитасининг жавобгар “**** ****” оилавий **** нисбатан даъво аризаси юзасидан Бухоротуманлараро иқтисодий суди томонидан**** йил7 октябрдақабул қилинган ҳал қилувқарорига нисбатан“**** ****” оилавий **** томонидан берилган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида видеоконференцалоқа режимидаўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйид гил рни аниқлади: Ўзбекистон РеспубликасиЭкология,атроф-муҳитнимуҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариш вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитаси (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “**** ****” оилавий **** (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан****.****.**** сўм туристик йиғимдан ҳосил бўлган асосий қарз, 32.****.**** сўм пеня ундиришнисўраган. Даъвогар судга қўшимча ариза билан мурожаат қилиб, даъво талабини кўпайтиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига ****.****.**** сўм туристик йиғим тўлови бўйича асосий қарз ва 32.****.**** сўм йиғим тўлови бўйича маъмурий чора сифатида қўлланилган пеняни ундириш тўғрисидаги аризани иш юритувга қабул қилишни сўраган(и.ҳ.****-бетлар). Бухоро туманлараро иқтисодий судининг**** йил 17 сентябрдаги **** билан даъвогарнинг аризаси қаноатлантирилиб, даъво талабини кўпайтириши иш юритувга қабул қилинган(и.ҳ.44-бет). Суднинг **** йил7 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига****.****.**** сўмтуристик йиғимдан ҳосил бўлган асосий қарз, 16.****.**** сўм пеня, олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** ва 5.****.**** сўм давлат божи ундиришбелгиланган. Жавобгарсуд ҳужжатидан норози бўлиб, унинг устиданапелляцияшикоятибилан мурожаат қилган. Шикоятда даъвогар дастлаб ****.****.**** сўм туристик йиғим учун асосий қарздорликни ундириш бўйича судга даъво аризаси киритишдан олдин талабнома юбориш қоидасига амал қилганлиги, бироқ**** йил сентябрьойида даъво суммасини 44.****.**** сўмга ошириб, талабнома юбормасдан жавобгардан **** йил апрел-сентябрь ойлари учун туристик йигимни ундиришни талаб қилганлиги нотўғриэканлиги, **** ****асиИқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси биринчи қисм 5-бандидадаъвогар низони судгача ҳал қилиш (талабнома юбориш) тартибига риоя этмаган бўлса, башарти бу шу тоифадаги низолар учун қонунда ёки тарафлар шартномасида назарда тутилган бўлса суд даъво аризасини кўрмасдан қолдириши назарда тутилганлиги, ушбунорма талабларидан келиб чиқиб, даъвогар **** кўмитасининг даъво суммасини ошириш тўғрисидаги даъво талаби талабнома юбориш қоидаларига риоя қилинмаганлиги сабабли қаноатлантирилмаслиги лозимлиги, суд бу жиҳатларни инобатга олмаганлигиқайд қилиниб,ҳал қилув қарориниўзгартиришни,дастлабки берилган даъво аризасидаги асосий қарздорликни ундириш ****янги қарор қабул қилишсўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилибиринчи инстанция суди тарафлар ўртасидаги муносабаатлар маъмурий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиққанлигини, мазкур ҳолатда фуқаролик қонунчилиги нормалари қўлланилганлиги асоссиз эканлигини, даъвонинг пеня ундириш **** талабини тўлиқ қаноатлантириш лозимлигини, даъвонинг асосий қарз миқдори ошганлиги бўйича талабнома юборилиши қонунчиликда назарда тутилмаганлигини баён қилиб,шикоятниқаноатлантиришнирад этишни, биринчи инстанция суди томонидан қабул қилинган суд ҳужжатлариниўзгартиришнисўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганжавобгарсуд муҳокамасида вакил иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъати Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****моддасинингбиринчиқисмигакўра,апелляция инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Судлов ҳайъати ИПКнинг****-моддасинингтўртинчиқисмига мувофиқ ишни унинг вакили иштирокисиз қўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,даъвогарвакилининг тушунтиришлари ҳамда кўрсатмаларини эшитиб, иш ҳужжатларини ваапелляция шикоятда қайд этилган **** ўрганиб чиқиб,қуйида келтирилган асосларга кўражавобгарнингапелляция шикоятини 2 қаноатлантиришни,биринчиинстанция судининг қарориниўзгартиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан ва суд муҳокамасидан аниқланишича, даъвогар томонидан жойлаштириш воситаларидаяшовчиларнинг ҳисобини юритиш махсус электрон автоматлаштирилган дастуридан ( -m hm n) олинган маълумотлар асосида амалга оширилган ҳисоб-китобларга асосан жавобгарга қарашли**** қарашли Бухоро вилояти, **** шаҳри, Х.Қозикалон кўчаси, **** жойлашган“**** ****”меҳмонхонасида яшаган маҳаллий ва хорижий фуқароларга ҳисобланган туристик йиғимдан **** йил 1 апрель ҳолатига ****.****.**** сўм қарздорлик юзага келган.**** йил 1 сентябрь ҳолатида ушбу сумма ****.****.**** сўмни ташкил қилади. **** томонидан ҳисобланган туристик йиғим тўловининг ҳар ойнинг 5-санасигача жамғармага ўтказиш **** бўлишига қарамасдан жамғарма олдида ****.****.**** сўм муддати ўтган қарздорликка йўл қўйган. Қўмита томонидан **** йил 15 декабрда юзага келган қарздорликни сўндириш юзасидан жавобгарга ****-****-сонли, **** йил 15 февралда такроран ****-****-сонли ва **** йил 4 апрелда ********-сонли қарздорликни тўлаш юзасидан талабномалар юборилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 25 августдаги “Ўзбекистон Республикаси Туризм ва маданий мерос вазирлиги фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг 3-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси ҳудудида туристик (меҳмонхона) йиғимни ундириш тартиби тўғрисида”ги Низом(бундан буён матнда Низом деб юритилади)нинг 2-бандига кўра, жойлаштириш воситалари томонидан 16 ёшгача бўлган болалардан ташқари, маҳаллий фуқаролардан базавий ҳисоблаш миқдорининг 0,4 фоизи миқдорида, хорижий фуқаролардан ушбу Низомга иловага мувофиқ миқдорларда, улар яшаган ҳар бир кун учун ундириладиган йиғим, тўлиқ бўлмаган яшаш куни учун туристик (меҳмонхона) йиғим тўлиқ яшалган кун миқдорида туристик йиғим ҳисобланиши қайд этилган. Мазкур Низомнинг 4-бандига мувофиқ, юридик шахслар жойлаштириш воситаларида яшовчиларнинг ҳисобини юритиш махсус электрон автоматлаштирилган дастурни қўллаган ҳолда туристик (меҳмонхона) йиғим ундирилиши лозим бўлган, амалда яшаётган жисмоний шахслар ва жойлаштириш воситаларида **** саёҳат қилувчи сифатида рўйхатдан ўтган жисмоний шахслар тўғрисидаги маълумотларни Вазирликка ўз **** **** қилиб боришлари белгиланган. Шунга асосан даъвогар **** 5-бандига кўра, ҳар ойнинг 10-санасигача жойлаштириш воситалари ва даволаш муассасаларида яшовчилар ҳисобини, дастур орқали **** этилган маълумотлар асосида жойлаштириш воситалари ҳамда даволаш муассасалари томонидан ўтган ой якунлари бўйича **** яшаган жисмоний шахслар ва улар учун туристик(меҳмонхона) йиғим миқдори тўғрисидаги умумлаштирилган маълумотларни шакллантиради. 3 Даъвогар томонидан жавобгаргатуристик йиғим бўйича асосий қарз ва унга ҳисобланган пеняни ундириш бўйича**** йил 15 декабрда ****-сонли, **** йил 15 февралдаги****-****-сонли талабномалар билан мурожаат қилиб талабномаларни олган кундан бошлаб 5 кун муддатда шахсий ғазна ҳисобварағига тўлаб беришни сўраган.Акс ҳолда қонунчиликка мувофиқ судга даъво аризаси билан мурожаат қилишлиги тўғрисида огоҳлантирган. Талабномалар жавобгарга почта орқали юборилган.Жавобгар талабномаларни оқибатсиз қолдирган. Шу сабабли даъвогар жавобгарга нисбатан даъво аризасидаги талаблар билан судга мурожаат қилган. ИПК 74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. Биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаган ҳолда,моддий нормаларинитўғриқўллаб,жавобгарнингтуристик йиғимдан ҳосил бўлган ****.****.**** сўмликасосий қарзни ундиришқисми судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томонидан қарздорлик қисман қопланганлигисабабли даъвонинг ****.****.**** сўм туристик йиғимдан ҳосил бўлган асосий қарз ундириш талабини қисман, яъни ****.****.**** сўмга қаноатлантириш **** асосли хулосага келган. Судлов ҳайъати қуйидагиларга кўра, жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган **** билан келишмайди. Даъвогар судга қўшимча ариза билан мурожаат қилиб, даъво талабини кўпайтиришни, туристик йиғим тўлови бўйича асосий қарзмиқдорини 44.****.**** сўмга ошириб,жавобгардан даъвогар фойдасига ****.****.**** сўм ва 32.****.**** сўм йиғим тўлови бўйичаариза билан мурожаат қилган. Судининг**** йил 17 сентябрдаги **** билан даъвогарнинг аризаси қаноатлантирилиб, даъво талабини кўпайтириши иш юритувга қабул қилинган. Низомда ушбу турдаги даъво аризалари бўйичаталабнома юборилиши назарда тутилмаган. Шу боис жавобгаарнинг шикоятдаги **** асоссиздир. Бундан ташқари, биринчи инстанция суди томонидан моддий ҳуқуқ нормаси нотўғри қўлланилган ҳолда ФКнинг ****-моддасига асосантарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиб, даъвонинг32.****.****сўм пеня ундириш **** талабини 16.****.**** сўмга камайтирилган. Ваҳоланки,Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий 4 жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорининг 6-бандининг биринчи хатбошисида иқтисодий судларда солиқ, молиявий ва маъмурий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларни кўриб чиқишда фуқаролик қонун ҳужжатлари қўлланилмаслиги **** тушунтириш берилган. Туризм қўмитаси билан жавобгар ўртасидаги туристик йиғим юзасидан муносабат Низомга мувофиқ тартибга солинади. Мазкур низомга мувофиқ жойлаштириш воситалари ўзларига келиб тушган туристик (меҳмонхона) йиғимини ҳар ойнинг 5-санасигача Туризмни қўллаб-қувватлаш жамғармасига ўтказишлари, ушбу **** ўз **** **** юзасидан маъсулият жойлаштириш воситалари раҳбарлари ва бош ҳисобчилари зиммасига юкланиши белгилаб қўйилган. Бинобарин, бу ҳолатда тарафлар ўртасидаги муносабат маъмурий ҳуқуқий муносабатдан ва маъмурий бўйсинувдан келиб чиққанлиги боис, мазкур муносабатда фуқаролик қонун ҳужжатлари қўлланилмайди. ИПКнинг72-моддасига кўра қонунчиликкамувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Низом талабларининг 6-бандига кўра, туристик (меҳмонхона) йиғим миқдори жамғарма махсус ҳисобварағига ўз **** ёки тўлиқ ўтказилмаганлиги учун жойлаштириш воситалари ва даволаш муассасалари кечиктирилган ҳар бир кун учун туристик (меҳмонхона) йиғим ўтказилмаган миқдорнинг 0,05 фоизи, бироқ қарздорлик умумий миқдорининг 50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда пеня тўлайдилар. Мазкур ҳолатда даъвогарнинг пеня ундириш талаби шартнома ёки фуқаролик қонунчилик ҳужжатларида белгиланган ҳолатдан эмас, балки, маъмурий муносабатларга асосланган Низом талабларидан келиб чиққан. Демак, мазкур ҳолатда даъвонинг пеня ундириш талаби бўйичафуқаролик қонун ҳужжатларининг қўлланилиши юқоридаги пленум қарори талабларига зид ҳисобланади. ИПКнинг 68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Юқоридагиларга кўра, биринчи инстанция судидаъвогарнинг 32.****.****сўм пеня ундириш талабини 16.****.**** сўмга камайтириш ********хулосага келган. ИПК ****-моддасининг олтинчи қисмига кўра, суднинг ҳал қилув қарори қонуний ва асослантирилган бўлиши керак.У суд **** текширилган далилларгагина асосланган бўлиши мумкин. 5 ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. ИПКнинг ****-моддасига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгартиришга ****. Юқоридагиларга асосанапелляцияинстанцияси судлов ҳайъатиБухоро туманлараро иқтисодий судининг****5йил7 октябрдаги ҳал қилув қарорини ўзгартиришни, ҳал қилув қарорининг жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогарЎзбекистон РеспубликасиЭкология,атрофмуҳитнимуҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариш вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитасифойдасига 16.****.**** сўм пеня ундириш қисми32.****.****сўм пеняга ўзгартиришни лозим деб топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Мазкур ҳуқуқ нормасигаасосан судлов ҳайъати тафтиш тартибидагишикоят қаноатлантирилганлиги, апелляция инстанция судининг қарори бекор қилинганлиги ва биринчи инстанция суди ҳал қилув қарори ўзгартирилганлиги сабаблисуд **** қайта ****,апелляция инстанцияси учун жавобгар томонидан олдиндан тўланган ****.****сўм давлат ва41.2**** почта **** унинг зиммасида қолдиришни,даъвогартомониданапелляцияинстанцияси учунортиқча тўланган 1.****.****сўм давлат божини қайтариш юзасидан маълумотнома беришни,жавобгардан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришнилозим топади. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****,****-****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Жавобгар“**** ****” қаноатлантириш рад этилсин. оилавий 6 ****нингапелляция шикоятини Бухоро туманлараро иқтисодий судининг****5йил7 октябрдаги ҳал қилув қарориўзгартирилсин. Ҳал қилув қарорининг иккинчиқисми“Жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогарЎзбекистон РеспубликасиЭкология,атроф-муҳитнимуҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариш вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитасифойдасига****.****.****сўм туристик йиғимдан асосий қарз,16.****.****сўм пеня,олдиндан тўланган5.****.****сўм давлат божи ва 41.200 почта **** ундирилсин” қисми“Жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогарЎзбекистон РеспубликасиЭкология, атроф-муҳитнимуҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариш вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитасифойдасига****.****.**** сўм туристик йиғимдан асосий қарз, 32.****.**** сўм пеня, олдиндан тўланган5.****.****сўм давлат божи ва41.200 почта **** ундирилсин” деб ўзгартирилсин. Ҳал қилув қарорининг қолган қисми ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамияти томониданапелляция инстанцияси учун****.****сўм давлат божи ва 41.**** сўм почта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамиятиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамияти томонидан апелляция инстанцияси учун ортиқча тўланган1.****.**** сўм давлат божини қайтариш юзасидан маълумотнома берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор юзасидан ижро ****си берилсин. Қарор устидан бир йил муддатда Бухоро туманлараро иқтисодий суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** Ҳайъат аъзолари О.Қўлдошов **** 7