Решение #2829641 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Избоскан тумани **** йил 23декабрь Избоскан туманлараро иқтисодий суди, судья ****қаровнинг раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар жамият вакили **** (**** йил 4 январдаги ****-сонли ишончнома асосида), жавобгар жамият раҳбари **** (шахсни тасдиқловчиҳужжат асосида), гувох фуқаро Х.Тўрабоев (шахсни тасдиқловчи ҳужжат асосида)лар иштирокида, даъвогар “S d li k l j k s vd ” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “W m s t til k l j gi” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 20 **** **** сўм асосий қарздорлик, **** **** сўм пеня ва суд **** ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни, Избоскан туманлараро иқтисодий суди биносида видеоконференцалоқа режимида очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни А Н И Қ Л А ДИ: Даъвогар “S d li k l j k s vd ” масъулияти чекланган жамияти судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “W m s t til k l j gi” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 20 **** **** сўм асосий қарздорлик, **** сўм пеня ва суд **** ундиришни сўраган. Ишга гувоҳ сифатида жавобгар жамиятнинг собиқ ходими фуқаро Х.Тўрабоев жалб қилинган. Даъвогар вакили суд **** иштирок этиб, жавобгар жамият билан маҳсулот етказиб бериш **** шартнома тузилганлигини, шартнома асосида жавобгарга газаблок маҳсулотлари етказиб берилганлигини, ҳисоб фактуралар расмийлаштирилганлигини, лекин жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлигини, юридик шахслар ўртасида пул маблағлари ҳисоб **** орқали ўтказилиши қонунда белгиланганлиги, **** пулда берган бўлса кимга берган бўлса ўша шахсдан талаб қилиб олиши мумкинлигини, жавобгарга юборилган талабнома оқибатсиз қолдирилганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Жавобгар жамият раҳбари суд **** иштирок этиб, ушбу жамиятга **** йил март раҳбар этиб тайинланганлигини, жамиятнинг собиқ раҳбари Тўрабоев Хуршидбекни гувоҳ сифатида суд **** иштирок этаётганлигини, **** йилда томонлар ўртасида маҳсулотларнинг тўловлари бўйича нақд пул кўринишида амалаг оширишганлигини, **** пул кўринишидаги маблағлар даъвогар жамиятининг иш юритувчисига берилганлигини, маблағларни қабул қилиб олганлиги **** СМС хабарномаси мавжудлигини, даъвогар жамият раҳбари жамият томонидан расмийлаштирилганҳисоб фактураларни ёпиш учун даъво билан мурожаат қилганлигини, даъвогар билан келишувга эришиш чоралари кўрилганлигини, натижа бўлмаганлигини билдириб, даъвони рад қилишни сўради. Ишга гувоҳ сифатида жалб қилинган фуқаро Тўрабоев Хуршидбек суд **** иштирок этиб, **** жамиятда иш юритувчи бўлиб ишлаган **** даъвогар жамиятдан газаблок маҳсулотларини олганлигини, даъвогар жамиятининг иш юритувчиси бўлган Азизбек исмли шахс маҳсулотларни олиб келиб, пулни ҳам **** пул кўринишида олиб кетганлигини, маблағларни қабул қилиб олганлиги **** СМС хабарномаси мавжудлигини, бу ҳолат 3-4 маротаба бўлганлигини, газаблок маҳсулотини бошқа-бошқа жамиятлардан олиб келганлигини, бироқ даъвогар жамият билан шартнома асосида ишлашга келишилмаганлигини, электрон шартнома ва фактураларни ким томонидан тасдиқланганлигини билмаслигини, олиб келинган маҳсулотларнинг юк хатлари ҳам мавжуд эмаслигини билдирди. Суд иш хужжатларини ва **** этилган хужжатларни ўрганиб чиқиб, юридик шахслар ўртасида шартнома асосида ҳисоб **** орқали пул ўтказиш йўли билан тадбиркорлик фаолиятни амалга ошириш қонунда белгиланганлиги сабабли жавобгарнинг **** асоссиз деб ҳисоблаган ҳолда асосий қарздорликни тўлиқ қаноатлантиришни лозим топди. Иш ҳужжатлари ва суд аниқлаган ҳолатларга кўра, даъвогар билан жавобгар ўртасида **** йил 24 ноябрь куни “Газобетон блок қурилиш маҳсулотини етказиб бериш тўғрисида” 73-сонли шартнома тузилган ва тарафлар томонидан имзоланган. Мазкур шартноманинг 2.1-бандига асосан, жавобгар етказиб берилган маҳсулот учун олдиндан **** фоиз миқдорида тўловларни амалга ошириш **** олган. Шартномага асосан даъвогар жавобгарга **** йил 7 ноябрдаги ****сонли электрон ****-фактурага асосан 20 **** **** сўмлик ёғоч паддон ва газбетон блок маҳсулотларини етказиб берган.Электрон ****- фактура тарафлар томонидан электрон ключ орқали тасдиқланган. Бироқ, жавобгар томонидан етказиб берилган маҳсулотлар учун 20 **** **** сўм тўловни ҳисоб **** орқали амалга оширмаган, бунинг натижасида **** йил 21 ноябрь ҳолатига даъвогар олдида жавобгар **** сўм қарздорлик юзага келган. Шу сабабли суд, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 20 **** **** сўм асосий қарздорликни ундиришни лозим топди. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимояқилишга ****.Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади деб белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ФКда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисобкитоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди.Агар тарафлар келишувида ҳисоб-китоблар тартиби ва шакли белгиланмаган бўлса, ҳисобкитоблар тўлов топшириқномалари билан амалга оширилади. Ушбу модданинг учинчи қисмига биноан, агар маҳсулот етказиб бериш шартномасида товарлар **** олувчи (тўловчи) томонидан тўланиши назарда тутилган бўлса ва у **** тўлашдан асоссиз бош тортса ёки товарлар **** шартномада белгиланган муддатда тўламаганбўлса, етказиб берувчи сотиб олувчидан етказиб берилган товарлар **** тўлашни талаб қилишга ****. Таъкидлаш жоизки, ФКнинг ****-модасига мувофиқ, юридик шахслар ўртасидаги ҳисоб-китоблар, шунингдек фуқароларнинг тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириши билан боғлиқ ҳолда улар иштирокидаги ҳисобкитоблар **** пулсиз тартибда амалга оширилади. ИПКнинг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак.Ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодексда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суд **** бошлангунига қадар ёки суд белгилаган муддат доирасида очиб бериши лозим.Ишда иштирок этувчи шахслар **** ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдиндан таништирилган далилларга асосланишга ****. ИПКнинг 74-моддасига асосан, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. Суд даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолда ушбу талабини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Чунки, тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.3-бандига биноан, харидор тўловни кечиктириб юборса, кечиктирилган ҳар бир кун учун шартнома суммасининг 0.1 фоиз миқдорида, лекин шартнома сумманинг 50 фоизидан ошмайдиган миқдорида пеня тўлайди. Гарчанд, даъвогар томонидан қарздорлик бўйича ҳисоблаган пенятўғри хисоб китоб қилинган бўлсада,тарафларнинг суд **** билдирилган фикрларни инобатга олиб, пеняни **** сўмгакамайтиришни, қолган қисмини қаноаталнтиришни рад этишни лозим топди.Зеро, ФКнинг ****-моддасига кўра, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредиторқонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. Қонуний неустойканинг миқдори, агар қонун ****, тарафларнинг келишуви билан кўпайтирилиши мумкин. Бироқ, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарори 2- бандида шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги **** тушунтириш берилган. Суд, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласин муҳокама қилган ҳолда давлат божи ва суд **** жавобгар ҳисобидан ундиришни лозим топди. Чунки, ИПКнинг ****-моддаси 3-бандида, суд видеоконференцалоқа режими билан боғлиқ суд ха**** ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилади деб кўрсатилган. ИПКнинг ****-моддасига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилишилозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида”ги Қонуни билан тасдиқланган давлат божи ставкасида, иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ, базавий ҳисоблаш миқдорининг бир бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилиши белгиланган. Шунингдек, ушбу қонунда, кичик тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судларга мурожаат қилиш чоғида ушбу банднинг “а” — “г” ва “е” кичик бандларида кўрсатилган белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайди. Даъвогар томонидан давлат божи дастлаб **** **** сўм ихтиёрий тўланган, даъво суммаси жами **** **** сўм бўлиб, ушбу сумманинг 2 фоизи **** сўмни ташкил этади. Даъвогар жамият кичик бизнес субъекти бўлган ҳолда **** сўм давлат божи тўлаши мумкин бўлган ҳолда **** **** сўм давлат божи тўлаган, шу сабабли даъвогар жамият ҳисобига ортиқча тўланган **** сўм давлат божини қайтариш тўғрисида маълумотнома беришни, **** **** сўм давлат божини эса жавобгар ҳисобидан ундиришни лозим топди. Шунингдек, жавобгар ҳисобидан Олийсуднинг депозит хисоб **** **** **** сўм суд ****, даъвогар фойдасига 41 **** сўм почта **** ундиришни лозим топди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси ФКнинг ****, ****, ****, ****, ****- моддаларини ва ИПКнинг ****, ****, ****-моддаларини қўллаб,суд ҚАРОР Қ И Л А Д И: Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. “W m s t til k l j gi” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан; “S d li k l j k s vd ” масъулияти чекланган жамияти фойдасига 20 **** **** сўм асосий қарздорлик, 3 **** **** сўм пеня, 303 **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** ундирилсин. Даъвони қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. “W m s t til k l j gi” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан; Олий суднинг депозит хисоб **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилсин. “S d li k l j k s vd ” масъулияти чекланган жамияти ҳисобига ортиқча тўланган **** **** сўм давлат божини қайтариш **** ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач маълумотнома берилсин. Ҳал қилув қарори бир ой муддат ўтганидан сўнг қонуний кучга киради.Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида Андижон туманлараро иқтисодий суди орқали Андижон вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов хайъатига апелляция тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкинлиги тушунтирилсин. Раислик қилувчи, судья ****қаров