Решение #2829655 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчиинстанциясудидаишни кўргансудья– М.Махсудова Кассация инстанцияси судида маърузачисудья - М.Болтаев БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри ****5 йил 23 декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатисудьяси****раислигида, ҳайъат аъзоларисудьялар**** ваС.Кушшаевдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчисиИ.Мустафоевнингкотиблигида, якка тартибдаги тадбиркор Ғайбуллаев Акбаршох Бахтиёр ўғли, вакили адвокат **** (**** йил 10 ноябрдаги ишочнома ва ордерга асосан),“**** **** Ilm ****” масъулияти чекланган жамиятираҳбариА.Сафарова, вакиллариадвокат **** (**** йил 3 февралдаги ****-сонли адвокатлик ордерига асосан), **** (**** йил 1 июлдаги ****-сонли ишочномага асосан), гувоҳ ****лариштирокида,даъвогар“Hun r-Dur-Ilm G vh r” нодавлат таълим муассасасининг жавобгар якка тартибдаги тадбиркор Ғайбуллаев Акбаршох Бахтиёр ўғлидан43.****.**** сўм миқдоридаги зарарундириш тўғриисдагидаъво аризаси бўйичаБухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил14 июлдаги ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгарякка тартибдаги тадбиркор Ғайбуллаев Акбаршох Бахтиёр ўғлитомонидан келтирилганкассацияшикоятини Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйид гил рни а н иқл а д и : “Hun r-Dur-Ilm G vh r” нодавлат таълим муассасаси (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) Бухоро туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, якка тартибдаги тадбиркор Ғайбуллаев Акбаршох Бахтиёр ўғли (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан43.****.**** сўм миқдоридаги зарарни ундиришни сўраган. Биринчи инстанция судининг ****5йил14 июлдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилиб,жавобгардан даъвогар фойдасига43.****.**** сўм зарар,олдиндан тўланган ****.**** сўм давлат божи ва 37.**** сўм почта **** ундириш белгиланган ва ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач бу **** **** йил 15 августда ижро **** берилган. Ҳал қилув қароридан норози бўлган жавобгаркассацияшикояти билан мурожаат қилган. Шикоятда биринчи инстанция суди суд **** куни, **** ва жойи тўғрисида қонунда белгиланган тартибдажавобгарни лозим **** хабардор қилмаганлиги натижасида биринчи инстанция судиишни жавобгарнингиштирокини таъминламасдан,**** даъвогар вакилинингасоссиз тушунтиришларига таяниб шошма-шошарлик билан қарор қабул қилганлиги, жавобгарҳамдадаъвогарўртасида шартнома тузилмаганлиги, **** йил 5 январдагишартномаиккинусхада тузилган бўлиб, мазкур шартномаякка тартибдаги тадбиркор Ғайбуллаев Акбаршох Бахтиёр ўғли ва фуқаро 3.Сафаровалар ўртасида тузилганлиги, чункижавобгарда мавжудшартноманинг асл нусхасида даъвогарнинг муҳри босилмаганлиги, даъвогарнинг судга **** қилганшартнома нусхасигаунингмуҳри босилганлигининг гувоҳи бўлганлиги,Ғиждувон туманИчки ишлар бошқармасининг**** йил 4 декабрдаги жиноят иши қўзғатишни рад қилиш тўғрисидаги қарорида ҳам фуқаро **** фукаролик ишлари бўйича судларга мурожаат килиш фуқуқи тушунтирилганлиги,олиб борилган суриштирув жараёнларида ҳам шартномажавобгарва фукаро **** ўртасида тузилганлидан келиб чиқиб фуқаролик судларига мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилганлиги, ишни кўриб чиқишиқтисодий суднинг судловига тааллукли эмаслигиқайд қилиниб, суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвогарнинг даъво талабини рад қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгарва унинг вакилираҳбари кассацияшикоятида келтирилган **** қувватлаб,тарафлар ўртасида шартнома тузилмаганлигини,даъвогар раҳбари ўзига қараши автотранспорт воситасида фуқаро сифатида гувоҳ**** орқали 3.**** АШ доллари миқдоридаги пул маблағини нодавлат таълим муаассасасига тегишли бинонинг дизайн эскизларини электрон тарзда чизиш учун бўнак тариқасида бериб юборганлигини, жавобгар томонидан эскизлар дастлаб фотоальбом кўринишида даъвогар раҳбарига **** қилинганлигини,даъво аризасида қайд этилган **** асоссиз эканлигини баён қилиб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни ва биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъвони рад қилиш тўғрисидаянги қарор қабул қилишни сўрашди. Суд **** иштирок этган даъвогарраҳбари ва вакилларикассацияшикоятига эътироз билдириб,**** ҳамгувоҳ**** орқали 3.**** АШ доллари миқдоридаги пул маблағини жавобгарга нодавлат таълим муаассасасига тегишли бинонинг дизайн эскизларини чизиш учун дастлабки тўлов сифатида бериб юборганлигини, жавобгар томонидан **** ишлардан қониқиш ҳосил қилмаганлигини, жавобгар шунчаки интерьер сифатида деворларни бўяш ва мебель жиҳозларини жойлаштириш ишларини ****, шартнома нусхасига муҳр босганлигинибилдиришиб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва суднинг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўрашди. Суд маҳлисида гувоҳ сифатида сўроқ қилинган фуқаро **** “Платинум Дизайн” студиясида ментор лавозимида ишлаб келганлигини, иш бўйича даъвогарга икки нусхада шартномани имзолаш учун этиб берганлигини, даъвогар раҳбари ўз автотранспорт воситасида шартномани имзолаганлигини, сўнгра 3.**** **** доллари миқдоридаги пул маблағини олиб бошлиғи А.Ғайбуллаев, яъни жавобгарга келтириб берганлигини,даъвогарга бешта 2 хонанинг тўлиқ якунларган проэктини альбом сифатида этиб берганлиги тўғрисида кўрсатма берди. Судлов ҳайъати,маърузачи судьянинг маърузасини, тарафлар вакилларининг тушунтиришларива гувоҳ кўрсатмалариниэшитиб, иш ҳужжатларини атрофлича ўрганиб, қуйидаги асосларга кўра, жавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароринибекор қилиб, даъвони рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишнилозим топади. Иш ҳужжатларидан кўринишича, тарафлар ўртасида **** йил 5 январда хизмат кўрсатиш шартномаси имзоланган. Шртномага кўра жавобгар даъвогарга тегишли нодавлат таълим муассасасидаги барча хоналарнинг тлк виртуал таклиф лойиҳасини ҳар бир хона учун уч иш кунида чизиб бериш **** олган. Шартномага илова сифатида аванс тўланганлиги **** келишув имхоланган унга кўра, аванс тариқаси тўланиши керак бўлган сумма 46.****.**** сўмни ташкил қилган. Тўланган сумма сифатида 43.****.**** сўм белгиланиб, жавобгар ушбу суммани қабул қилганлиги **** имзо чекиб муҳр билан тасдиқлаган, унда даъвогар раҳбари **** имзоси мавжуд. Бу **** тарафлар томонидан шартноманинг **** қисми сифатида тўлов амалга оширилганлигини асословчи билдирги икки томонидан тасдиқланган. Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матндаИПКдеб юритилади)74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПК ****-моддасининг олтинчи қисмига кўра, суднинг ҳал қилув қарори қонуний ва асослантирилган бўлиши керак.У суд **** текширилган далилларгагина асосланган бўлиши мумкин. ИПКнинг****-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқсуд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Аниқланишича,даъвогар раҳбари ўзига қарашли автотранспорт воситасида фуқаро сифатида гувоҳ**** орқали 3.**** АШ доллари миқдоридаги пул маблағини нодавлат таълим муаассасасига тегишли бинонинг дизайн эскизларини электрон тарзда чизиш учун бўнак тариқасида бериб юборган. 3 Ушбу ҳолат суд **** гувоҳ сифатида сўроқ қилинган фуқаро **** кўрсатмалари ва тарафлар вакилларининг оғзаки **** билан тасдиқланади. Пул маблағи **** пул шаклида берилиб, даъвогарнинг **** олинмаган, жавобгарнинг **** **** кирим қилинмаган. Шундай бўлсада,биринчи инстанция суди томониданжавобгардан даъвогар фойдасига 43.****.**** сўмлик **** ишлар (хизматлар) қийматини ундиришни лозим топган. ИПК 72-моддасига кўра қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПК 74-моддасига асосан, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. Даъвогар даъво аризада қайд этилганзарарнинг етказилишини тасдиқловчи ҳужжатларни **** эта олмади.Аксинча, жавобгарнинг собиқ ходими **** 3.**** **** доллари **** пул шаклида берилиши ва ушбу сумма ҳам жавобгар жамиятнинг ҳисоб **** кирим қилинмаганлиги иш ҳужжатлари билан ўз тасдиғини топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 14-моддасига кўра агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. ФКнинг ****-моддасида ғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайли фуқаронинг шахсига ёки мол-мулкига етказилган зарар, шунингдек юридик шахсга етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ **** қопланиши лозим. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли Қарори 19-бандида зарарни қоплаш билан боғлиқ низоларни ҳал этишдасудлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома **** **** ёки лозим **** **** муносабати билан тарафнинг қилган ****, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома **** 4 **** тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган **** ҳам киради (ФК 14-моддасининг иккинчи қисми).Бундай **** зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизмат кўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган **** сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, **** бузганлик учун жавобгарлик **** белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши кераклиги тўғрисида тушунтириш берилган. Аммо, даъвогар даъво аризасида талаб қилган зарар суммаси унинг раҳбари фуқаро **** томонидан жавобгарга етказиш учун гувоҳ **** топширган 3.**** **** долларининг сўмдаги эквиваленти , яъни 43.****.**** сўмни зарар сифатида даъвогар“**** **** **** ****” масъулияти чекланган жамиятифойдасига ундириш қонунчилик ҳужжатларида белгиланмаган. ИПКнинг68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Мазкур ҳолатда судлов ҳайъати даъвогарнинг жавобгарданзарарундириш талаби асоссиз эканлиги сабабли қаноатлантирилиши рад этилиши лозим деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддаси бешинчи қисми 1-банди мазмунига кўра,иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлигиҳолларда бекор қилиниши мумкин. ИПК****-моддаси биринчи қисмининг2-бандига кўра,кассацияинстанцияси судикассацияшикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйичаҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга ****. Шунга кўра,судловҳайъати,биринчи инстанция суди томониданнизо юзасидан иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқламасдан, уларга ҳуқуқий баҳо бермасдан,зарар ундириш **** **** хулосага келганлиги сабабли,ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслигини инобатга олиб, жавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, иш бўйича даъво талабини қаноатлантиришни рад қилиш тўғрисида янги қарор қабул қилишнилозим топади. ИПКнинг****-моддасиқоидаларигакўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб,суд **** даъвогар зиммасига юклашни,даъвогар томониданишни биринчи инстанцияда кўриш билан боғлиқтўланган****.****сўм давлат божива37.****сўм почта **** унинг зиммасида қолдиришни, жавобгар томониданкассацияинстанциясида кўриш билан боғлиқ олдиндан 5 тўланган****.****сўм давлат божи ҳамда41.200 сўм почта ****ни даъвогардан жавобгар фойдасига ундиришнилозим топади. Юқоридагиларга кўра ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар якка тартибдаги тадбиркор Ғайбуллаев Акбаршох Бахтиёр ўғлинингкассацияшикояти қаноатлантирилсин. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил14 июлдаги ҳал қилув қарорибекор қилинсин.Иш бўйича янги қарор қабул қилинсин. Даъвогар“**** **** **** ****” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар якка тартибдаги тадбиркор Ғайбуллаев Акбаршох Бахтиёр ўғлидан43.****.**** сўм миқдоридаги зарарни ундириштўғрисидаги даъвоталабини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар“**** **** **** ****” масъулияти чекланган жамиятитомонидан ишни биринчи инстанцияда кўриш билан боғлиқ тўланган ****.****сўм давлат божи ва 37.5**** почта **** унинг зиммасида қолдирилсин. Даъвогар“**** **** **** ****” масъулияти чекланган жамиятидан жавобгарякка тартибдаги тадбиркор Ғайбуллаев Акбаршох Бахтиёр ўғлифойдасигакассацияинстанциясида кўриш билан боғлиқ олдиндан тўланган ****.****сўм давлат божи ҳамда41.200 сўм почта ****ундирилсин. Қарор юзасидан ижро ****берилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг ****5йил15 августдаги 4.****-сонли ижро **** бўйича ундирувлар бекор қилинсин. Қарордан норози тараф унинг устидан ҳал қилув қарорини қабул қилган суд орқали бир йил муддат ичида тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан Бухоро вилоят судига мурожаат қилишга ****. Раислик этувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари **** С.Кушшаев 6