Решение #2829662 Экономические

****-сонлииқтисодий иш кўрган судья –И.Юлдашев Биринчи инстанция судида ишни Кассацияинстанцияси маърузачи судья - **** судида БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил23декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судья****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва ****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,якка тартибдаги тадбиркор Юсупов Саиджаҳон Садулло ўғли,Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланишни ташкил этиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасивакили О.Жўраев (**** йил 1 декабрдаги ****-сонли ишочномага асосан)лариштирокида, даъвогарДавлат мулки объектларидан самарали фойдаланишни ташкил этиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгар якка тартибдаги тадбиркорЮсупов Саиджаҳон Садулло ўғлидан ижара **** ва пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан Бухоро туманлараро иқтисодий судитомонидан****5йил 23сентябрдақабул қилинганҳал қилув қарори устидан жавобгарякка тартибдаги тадбиркорЮсупов Саиджаҳон Садулло ўғлитомонидан берилганкассацияшикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар **** мулки объектларидан самарали фойдаланишни ташкил этиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буёнматнда даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар якка тартибдаги тадбиркорЮсупов Саиджаҳон Садулло ўғли (бундан буёнматнда жавобгар деб юритилади)дан 34.****.****,**** ижара **** ва 15.****.****,**** пеня ундиришни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг****5йил 23сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига34.****.****,**** ижара ****, 5.****.**** сўм пеня ва олдиндан тўланган 41.**** сўм почта ****ундириш белгиланиб, **** йил 24 октябрда ижро **** берилган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар томонидан кассация шикояти берилган. Бухоро вилоят суди кассация инстанция судининг **** йил 6 июндаги қарори билан биринчи инстанция судининг **** йил 7 мартдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Шикоятидафуқаролик ишлари бўйичаБухоро туманлараро судининг**** йил 14 апрелдагисуд буйруғини бекор қилиштўғрисида **** мвжудлиги,мазкур****иш иқтисодий судда кўрилишни истисно қилиши,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг****моддасига муофиқагар фуқаролик ишлари бўйича суд, иқтисодий суд, ҳакамлик суди, **** суди иш юритувида айни бир шахслар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан иш мавжуд бўлса даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлиги қайд этилганлиги, тарафлар ўртасидаги шартномада ижарага олувчи сифатида фуқароЮсупов Саиджаҳон Садулло ўғли ҳисобланишисабабли мазкур ишни фуқаролик ишлари бўйича судга юбориши лозим бўлганлигини **** қилиб таъкидлаб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгаркассацияшикоятида келтирилган **** таъкидлаб, биринчи инстанция суди томонидан шартнома тарафифуқароҳисобланиши ҳолати текширилмаганлиги,бир томонлама ҳал қилув қарори қабул қилинганлигини, ҳозирда низодаги объектга нисбатан фуқаронинг ҳуқуқ ва манфаатлари мавжудлигини инобатга олган ҳолда, даъво аризаси бўйича иш юритишни тугатишни ва суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилидастлаб шартнома тарафи фуқаро бўлган бўлса-да, кейинчалик **** йил 1 апрелда якка тартибдаги тадбиркор **** олганлигинимаълумқилиб, қонуний қарор қабул қилишни сўради. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини иш ҳужжатлар ва шикоятдаги **** ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра, жавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризаси бўйича иш юритишни тугатишни, тааллуқлилик қоидалари бўйича ишни фуқаролик ишлари бўйича Бухоро туманлараро судига юборишни лозим топди. Аниқланишича,тарафлар ўртасида **** йил 2 декабрь куни давлат кўчмас мулкини ижарага бериш тўғрисида ижара шартномаси тузилган. Шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга ****, Ғиждувон кўчаси, **** манзилида жойлашган Бухоро тиббиёт институти балансидаги бинонинг умумий майдони 16,0 кв.метрдан иборат қисми келишилган муддатга ижарага берилган. Тарафлар ўртасида **** йил 1 январда шартномага қўшимча келишув тузилиб, ижарага берилган давлат мулки объектидан фойдаланганлик учун **** йилги ижара **** тўлови миқдори ва муддатлари иловага мувофиқ ҳисоб-китоб қилиниши белгиланган. Шартноманинг 7.1-бандига кўра, ижарага олувчи (жавобгар) шартномада кўрсатилган объектдан фойдалангани учун ижара шартномасида қўшимча келишувнинг 2-иловасида белгиланган муддатда ва миқдорларда ижарага берувчи (даъвогар)нинг транзит **** **** фоиз олдиндан тўлаш тартибида ижара **** тўлаши лозимлиги келишилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 декабрдаги “Давлат мулкини ижарага бериш тартибини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “Давлат мулкини ижарага бериш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 54-бандига кўра, ижара тўлови ижара шартномасида кўрсатилган муддатларда навбатдаги давр (чорак ёки ой) учун **** фоиз олдиндан тўлаш шаклида амалга оширилади. Даъвогар томонидан шартномага асосан келишилган давлат мулки объекти ижарага берилган, бироқ жавобгар шартнома **** лозим **** ****, **** йил январь-август ойлари учун мулкдан фойдаланганлик учун ҳисобланган жами 34.****.****,**** ижара **** ўз **** тўламаган.Даъвогарнинг мазкур ижара **** қарзини тўлаш **** юборган талабнома хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Суд муҳокамасида аниқланишича,балансда **** Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институтининг **** йил 24 октябрдаги ****сонли хатига асосанБухоро шаҳар, Ғиждувон кўчаси **** жойлашганинститут биносининг 16 кв.м қисмидавлат мулки сифатида ижарага бериш учун электрон онлайн аукцион ўтказилган. Аукцион натижалари бўйичаD -****-сонли электрон онлайн аукцион натижалари тўғрисида баённома расмийлаштирилган. Аукцион ғолиби сифатида фуқароЮсупов Саиджаҳон Садулло ўғли қайд этилган. Кейинчалик, даъвогар ва фуқаро Юсупов Саиджаҳон Садулло ўғли ўртасида **** йил 2 декабрда ****-сонли давлат кўчмас мулкини ижарага бериш шартномаси тузилган. Шартномада ижарага олувчи сифатида фуқаро Юсупов Саиджаҳон Садулло ўғли қайд қилиниб, унинг ҳуқуқ ва **** белгиланган. **** йил 1 январда юқоридаги шартномага қўшимча келишув тузилган, келишувда ижарага олувчи сифатида фуқаро Юсупов Саиджаҳон Садулло ўғли ва унинг ****-сонли ЖШИР маълумотлари киритилган. Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матндаИПКдеб юритилади)74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПК ****-моддасининг олтинчи қисмига кўра, суднинг ҳал қилув қарори қонуний ва асослантирилган бўлиши керак.У суд **** текширилган далилларгагина асосланган бўлиши мумкин. ИПКнинг****-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқсуд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Биринчи инстанция суди низо юзасидан иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларни тўлиқ аниқламасдан,**** йил 2 декабрда ****-сонли давлат кўчмас мулкини ижарага бериш шартномаси ва унга тузилган қўшимча келишувда ҳам ижарага олувчи сифатида фуқаро Юсупов Саиджаҳон Садулло ўғли қайд этилганлигини,унинг ҳуқуқий **** фуқаро эканлигигаҳуқуқий бермасдан даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида **** хулосага келган. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 25 мартдаги “Судлар томонидан иқтисодий ишларни апелляция, кассация тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 10-сонли Қарорининг 27-бандида апелляция, кассация инстанцияси суди ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва иш юритишни тугатишга ёхуд даъвони тўлиқ ёки қисман кўрмасдан қолдиришга, ИПК ****-моддаси бешинчи қисмининг 7-банди ва ****-моддаси бешинчи қисмининг 7-бандида назарда тутилган асос мавжуд бўлган **** эса, ҳал қилув қарорини бекор қилишга ва иш материалларини тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборишга **** тушунтирилган. ИПКнинг 26-моддасига кўра, иқтисодий суд тузилиши **** қонунда назарда тутилган шартномани тузишда юзага келган келишмовчиликлар тўғрисидаги, шартнома тарафлари томонидан кўриб чиқилиши судга ўтказилиши келишилган шартномани тузишда юзага келган келишмовчиликлар ****, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги, битимни **** эмас деб топиш ****, **** **** ёки лозим **** **** тўғрисидаги, мулк ҳуқуқини тан олиш ****, мулкдор ёки мулкнинг бошқа қонуний эгаси томонидан мол-мулкни бошқа шахснинг ғайриқонуний эгалигидан талаб қилиб олиш тўғрисидаги, интеллектуал фаолият объектлари ва фуқаролик муомаласи иштирокчиларининг хусусий аломатларини акс эттирувчи воситалар, товарлар, ишлар ва хизматларга мулкий ҳуқуқлари бузилганлиги ****, мулкдорнинг ёки мол-мулкнинг бошқа қонуний эгасининг ҳуқуқлари эгалик қилишдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган ҳолда бузилганлиги тўғрисидаги, ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги, зарарнинг ўрнини қоплаш ****, ишчанлик обрўсини ҳимоя қилиш тўғрисидаги, ундириш сўзсиз (акцептсиз) тартибда амалга ошириладиган ижро ҳужжатини ёки бошқа ҳужжатни ижро этиш мумкин эмас деб топиш ****, бундан маъмурий ва бошқа оммавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган талаб бўйича ижро ҳужжати ёки бошқа ҳужжат мустасно, агар қонунда жарималарни сўзсиз (акцептсиз) тартибда ундириш назарда тутилмаган бўлса, назорат қилувчи органлар томонидан юридик шахслар ва фуқаролардан жарималар ундириш тўғрисидаги, назорат қилувчи органлар томонидан қонун ҳужжатлари талабларини бузган ҳолда сўзсиз (акцептсиз) тартибда ҳисобдан чиқарилган пул маблағларини бюджетдан қайтариш **** низоларни ҳал этади. Суд қонун билан ўзининг ваколатига киритилган бошқа низоларни ҳам ҳал қилади. Бинобарин, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишда процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлигишартномада тараф сифатида фуқароЮсупов Саиджаҳон Садулло ўғлининг ҳуқуқ ва **** тўғрисида суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинганлиги сабабли суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўла олади. ИПКнинг ****-моддаси бешинчи қисми 7-банди мазмунига кўра суднинг ҳал қилув қарори ишнинг судга тааллуқлилик қоидалари бузилган ҳолда кўрилганлигиҳолларда бекор қилиниши мумкин. ИПК****-моддасининг5-бандига кўра,кассацияинстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйичаушбу Кодекс ****-моддаси бешинчи қисмининг 7-бандида назарда тутилган асос мавжуд бўлган ****, ҳал қилув қарорини, қарорни бекор қилишга ва иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборишга ****. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд деб ҳисоблайди. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъати жавобгарнингкассация шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвогарнинг даъво аризаси бўйича иш юритишни тугатишни ва иқтисодий иш материалларини тааллуқлилигига кўра фуқаролик ишлари бўйича Бухоро туманлараро иқтисодий судига юборишни лозим топди. Мазкур ҳолатдафуқаролик ишлари бўйича Бухоро туманлараро иқтисодий судитомонидан ишни судда кўриш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласи ҳал этиши лозим бўлади. ИПК ****-моддасининг биринчива иккинчиқисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади.. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг кассация, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати суд **** қисмини муҳокама қилиб, жавобгарнингкассацияшикояти қаноатлантирилганлиги боис, даъвогардан жавобгар фойдасигакассацияинстанцияси учун олдиндан тўлаган****.****сўм давлат божи ва41.****сўм почта **** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а ди : Жавобгарякка тартибдаги тадбиркор Юсупов Саиджаҳон Садулло ўғлинингкассацияшикояти қаноатлантирилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг ****5йил23сентябрдаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин. ДаъвогарДавлат мулки объектларидан самарали фойдаланишни ташкил этиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасинингжавобгарякка тартибдаги тадбиркор Юсупов Саиджаҳон Садулло ўғлидан34.****.****,**** ижара **** ва 15.****.****,**** пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича иш юритишдан тугатилсин. Мазкур иш тааллуқлилигига кўра фуқаролик ишлари бўйича Бухоро туманлараро судига ўтказилсин. ДаъвогарДавлат мулки объектларидан самарали фойдаланишни ташкил этиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасидан жавобгарякка тартибдаги тадбиркор Юсупов Саиджаҳон Садулло ўғлифойдасигакассацияинстанцияси учун олдиндан тўлаган****.****сўм давлат божи ва41.****сўм почта **** ундирилсин. Биринчи инстанция суди томонидан ишни судда кўриш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласи ҳал этилсин. Қарор ижроси юзасидан ижро ****сиберилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддат ичида биринчиинстанция судиорқали тафтиш тартибида шикоят(протест)биланБухоровилоятсудииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига мурожаат қилиниши мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари **** М.Кодирова С.Кушшаев