Решение #2829735 economic_new

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –О.Асатов Апелляцияинстанциясудида маърузачи судья –О.Эргашев Тафтиш инстанция судида маърузачисудья– Ж.Қаххоров ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Жиззах шаҳри 2025йил23 декабрь Жиззахвилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиЖ.Қаххоров раислигида, ҳайъат аъзолариС.Қувватовва А.Тўйчиевданиборат таркибда, судья катта ёрдамчисиД.Қурвановнингкотиблигида, Ўзбекистон ****ҳкамаси хузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси вакили ****(ишончномага асосан),“IMOR D ” хусусий **** вакили **** (**** йил 17 февралдаги 4-сонли ишончномага асосан), Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакилдевонининг Жиззах шўъбасибош инспекториШ.Ғайиров (****йил 4 январдаги И-****-сонли ишочномага асосан)иштирокида,аризачи Ўзбекистон ****ҳкамаси хузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг жавобгар “IMOR D ” хусусий **** нисбатан 75******** сўм жарима ундириш тўғрисидаги аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинганЖиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 13 ноябрдаги қарорига нисбатан жавобгар“IMOR D ” хусусий **** манфаатидаЎзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакилдевонининг Жиззах шўъбаситомонидан берилган тафтишшикоятини Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашган бинода ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон ****ҳкамаси хузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси (бундан буён матнда аризачи ёки Инспекция деб юритилади)нинг Жиззах вилояти ҳудудий бошқармаси мутахассислари томонидан бошқарма бошлиғининг **** йил 8 майдаги ****-сонли буйруғига асосан “IMOR D ” хусусий **** (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)да текширув ўтказилган. Текширувда жавобгар томонидан **** йилда ****.**** м3, **** йилда ****.****м3 ва **** йилнинг январь-май ойларининг ўтган даврида ****.**** м3 табиий газдан фойдаланилганлиги аниқланган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 22 февралдаги 86-сонли қарори билан тасдиқланган Махсус электрон тизим орқали рухсат этиш хусусиятига эга айрим ҳужжатларни бериш тартибтаомиллари тўғрисида ягона Низомнинг(бундан буён матнда Низом деб юритилади)5-иловаси 1-бандида бир йилда ******** куб метр ва ундан кўп табиий газдан фойдаланадиган **** ва технологик нефть-газ объектлари (қурилмалари)да қўлланиладиган янги қурилган, реконструкция қилинган ёки техник жиҳатдан қайта жиҳозланган газдан фойдаланиш ускунасини, газ қувурларини ва улардаги ускуналарнинг энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларига мувофиқлиги ҳамда ёқилғининг муқобил турларидан фойдаланиш тўғрисида хулоса олиши кераклиги белгилаб қўйилган. Текширувда жавобгар аризачидан тегишли тартибда хулоса олмаганлиги аниқланганлиги, жавобгар мазкур жаримани ихтиёрий равишда тўлаб бермаганлиги сабабли аризачи судга ариза билан мурожаат қилиб, жавобгардан базавий хисоблаш миқдорининг **** баравари миқдорида, яъни 75******** сўм жаримани ундириш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилишни сўраган. Биринчи инстанциясудининг **** йил 15 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан аризачининг талаби қаноатлантирилиб, жавобгардан аризачи фойдасига 75******** сўм молиявий жарима, 37**** почта ****, Республика бюджетига 1******** сўм давлат божи ундирилган. Апелляция инстанциясининг **** йил13 ноябрдаги қарори билан биринчи инстанция судининг **** йил15сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилган. Иш юзасидан қабул қилинган суд ҳужжатлари устиданжавобгар манфаатидаЎзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакилдевонининг (бундан буён матнда Вакил девони деб юритилади) Жиззах шўъбаситафтиш тартибида шикоят билан мурожаат қилган ва ундаЖиззахвилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясининг **** йил13 ноябрдаги қароринибекор қилиб, иш юритишни тугатишнисўраган. Суд муҳокамасида иштирок этганВакил девонининг бошинспектори тафтишшикоятида келтирилган **** қўллаб-қувватлаб, Низомнинг 5-иловасига кўра, бир йилда **** куб метр ва ундан кўп табиий газдан фойдаланадиган **** ва технологик нефть-газ объектлари (қурилмалари)да қўлланиладиган янгидан қурилган, реконструкция қилинган ёки техник жиҳатдан қайта жиҳозланган газдан фойдаланиш ускунасини, газ қувурларини ва улардаги ускуналарнинг энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларига мувофиқлиги ҳамда ёқилғининг муқобил турларидан фойдаланиш тўғрисидаги хулосасиолиниши белгиланганлигини,бунда**** куб метртабиий газдан фойдаланадиган **** хулоса олиши шарт деган умумий талаб йўқлигини,талаб **** ускунада ўзгариш бўлса ва йиллик истеъмол **** **** куб метрдан ортиқ бўлса, хулоса олиш **** бўлишини, инспекция томонидан вакил девонига **** йил 22 августда ва 28 августдаикки хил жавоб хатлари берилганлигини, Вазирлар Маҳкамасига ёзма шарҳ бериш бўйича мурожаат қилинганлигини, мурожаатга жавоб берилмаганлигини,апелляция инстанцияси томонидан вакил девони томониданберилган ёзма фикр инобатга олинмаганлигини,“ва” қўшимчаситўғри талқин қилиниши лозимлигини билдириб,аризачи вакилининг илтимосномасини рад қилишни ҳамда тафтиш шикоятини қаноатлантиришни сўради. Суд муҳокамасида иштирок этганжавобгар вакили тафтиш шикоятига келтирилган **** қўллаб-қувватлаб,Низомдаҳамма ҳолат бир **** бўлганда хулоса олиниши талаб этилишини,**** **** куб метрдан ортиқ табиий газ ишлатувчи ҳисобланишини,янги ускуна ўрнатилмаганлигини маълум қилиб, қонуний қарор қабул қилишни, аризачининг илтимосномасини қаноатлантиришни рад қилишнисўради. Суд муҳокамасида иштирок этганаризачи вакилитушунтириш бериб, “Лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомиллари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)2-иловасида амалга оширилиши учун рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларни олиш талаб этиладиган фаолият (ҳаракатлар) турларикелтирилганлигини, 39-бандга кўра, бир йилда **** куб метр ва ундан кўп табиий газдан фойдаланадиган **** ва технологик нефть-газ объектлари (қурилмалари)да қўлланиладиган янгидан қурилган, реконструкция қилинган ёки техник жиҳатдан қайта жиҳозланган газдан фойдаланиш ускунасини, газ қувурларини ва улардаги ускуналарнинг энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларига мувофиқлиги ҳамда ёқилғининг муқобил турларидан фойдаланиш тўғрисида хулосаолиш белгиланганлигини,жавобгар **** куб метрдан ортиқ табиий газдан фойдаланувчи **** ҳисобланишини,инспекция томонидан берилган хатлар бўйича юқори турувчи ташкилотга мурожаат қилиш **** мувофиқлигини маълум қилиб,суд томонидан аниқлик киритиш **** юқори турувчи ташкилотга сўров юборишни сўради. Судлов ҳайъати,тарафларвакилларининг тушунтиришларини тинглаб,тафтишшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра биринчи инстанция судининг**** йил15сентябрдаги ҳал қилув қарори ваапелляцияинстанциясисудининг**** йил13 ноябрдагиқарориниўзгаришсиз,тафтишшикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришнилозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддаси учинчи қисмига асосан, ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Судлов ҳайъатиапелляция инстанцияси судининг қарори билан келишган ҳолдажавобгарнингтафтишшикоятида ва суд **** муҳокамасида келтирилган **** билан келишмайди. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан ва суд муҳокамасида аниқланишича,аризачининг Жиззах вилояти ҳудудий бошқармаси мутахассислари томонидан бошқарма бошлиғининг **** йил 8 майдаги ****сонли буйруғига асосан **** йилнинг **** май кунлари жавобгар томонидан Ўзбекистон Республикасининг белгиланган тартибларига мувофиқ, ёқилғи энергия ресурсларини ишлаб чиқариш (қазиб олиш), қайта ишлаш, узатиш (ташиш), **** ва истеъмол қилиш соҳасидаги тартибга солувчи қонун ҳужжатлари, қоидалар, йўриқномалар ва давлат стандартлари ҳамда бошқа меъёрийҳужжатларга амал қилиши устидан давлат назоратини амалга ошириш **** тасдиқланган дастур асосида текшириш ўтказилган. Текширув натижалари бўйича **** йил 16 майда тузилган далолатномада жавобгар томонидан **** йилда ****.**** м3, **** йилда ****.****м3 ва **** йилнинг январь-май ойларининг ўтган даврида ****.**** м3 табиий газдан фойдаланилганлиги, бироқ тегишли тартибда Инспекциянинг Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасидан хулоса олмаганлиги аниқланганлиги қайд этилган. Низомнинг 5-иловаси 1-бандида бир йилда **** куб метр ва ундан кўп табиий газдан фойдаланадиган **** ва технологик нефть-газ объектлари (қурилмалари)да қўлланиладиган янги қурилган, реконструкция қилинган ёки техник жиҳатдан қайта жиҳозланган газдан фойдаланиш ускунасини, газ қувурларини ва улардаги ускуналарнинг энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларига мувофиқлиги ҳамда ёқилғининг муқобил турларидан фойдаланиш тўғрисида хулоса олиши кераклиги белгилаб қўйилган. Қонуннинг 4-иловаси иккинчи бўлими 39-бандида бир йилда **** куб метр ва ундан кўп табиий газдан фойдаланадиган **** ҳамда технологик нефтьгаз объектларида (қурилмаларида) қўлланиладиган янгидан қурилган, реконструкция қилинган ёки техник жиҳатдан қайта жиҳозланган газдан фойдаланиш ускунасини, газ қувурларини ва улардаги ускуналарининг энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларига мувофиқлиги ҳамда ёқилғининг муқобил турларидан фойдаланиш тўғрисидаги хулоса олмасдан фаолиятни амалга оширганлик учун базавий хисоблаш миқдорининг **** баравари миқдорида жарима солиниши белгиланган. Шу сабабли, Инспекция бошлиғининг **** йил 19 майдаги “Лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомиллари сохасидаги ҳуқуқбузрликлар содир этганлик учун жарима солиш тўғрисида”ги ****-сонли қарорига биноан, жавобгарга Қонуннинг 4-иловаси иккинчи бўлими 39-бандига асосан базавий хисоблаш миқдорининг **** баравари миқдорида, яъни 75******** сўм жарима солинган ҳамда ушбу жаримани ихтиёрий равишда тўлаб бериш учун бир ой муддат берилган. Жавобгар томонидан Инспекция бошлиғининг **** йил 19 майдаги қарори устидан қонунчиликда белгиланган тартибда шикоят қилинмаган бўлса-да, жарима суммаси ҳам ихтиёрий равишда тўлаб берилмаган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 26 февралдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган Ёқилғи энергетика ресурсларидан фойдаланишда содир этилган ҳуқуқбузарликлар учун хўжалик юритувчи субъектларга нисбатан ҳуқуқий таъсир чораларини қўллаш тартиби тўғрисидаги Низомнинг 28-бандига кўра, ваколатли органинг қарори асосида қўлланилган молиявий санкциялар бир ой муддатда тўлаб берилмаган ****, молиявий санкциялар ваколатли суд органи томонидан суд тартибида ундирилади. Шу сабабли, биринчи инстанция суди аризачининг жавобгардан 75******** сўм жарима ундириш талабини қаноатлантириш тўғрисида қонуний тўхтамга келган. Ўз навбатида апелляция инстанцияси томонидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини асосли равишда ўзгаришсиз қолдирган. Судлов ҳайъатиВакил девонинингтафтиш шикоятида ҳамда суд **** аризачи томонидан Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 22 февралдаги 86-сонли қарорининг 5-иловаси 1-банди нотўғри талқин қилинаётганлиги, мазкур қарор талаби бўйичахулосаталаб этиладиган ягона ҳолат йилига **** куб метр газ истеъмол қилинганда ва газдан фойдаланиш ускунаси янги қурилган ёкиреконструкция қилинган ёхуд техник жиҳатдан қайта жиҳозланган****юзага келиши тўғрисидаги **** билан келишмайди. Чунки, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 26 февралдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган Ёқилғи энергетика ресурсларидан фойдаланишда содир этилган ҳуқуқбузарликлар учун хўжалик юритувчи субъектларга нисбатан ҳуқуқий таъсир чораларини қўллаш тартиби тўғрисидаги Низомнинг 2-бандида Инспекция ваколатли орган ҳисобланиши, Низомнинг 7-бандида эса магистрал газ қувурлари ва газ **** тармоқлари орқали табиий газни қабул қилиш, ташиш ва етказиб беришда белгиланган нормадан ортиқча технологик йўқотишларга йўл қўйиш, мазкур ҳолат уларнинг ҳаракатсизлиги натижасида юзага келганлигини аниқлашда ҳуқуқбузарлик ҳолатлари ваколатли орган томонидан аниқланиши, ваколатли орган ҳар чорак якуни билан кейинги ойнинг 15-санасига қадар бир йилда ********ва ундан ортиқ куб метр табиий газдан фойдаланувчилар тўғрисидаги маълумотни (ойлик табиий газ истеъмоли тўғрисидаги маълумот) газ узатиш ва газ таъминоти **** сўров йўли билан олишиҳамда мазкур маълумотлар бўйича қабул қилинган, ташилган ва етказиб берилган табиий газ **** ҳудудлар (объектлар) кесимида таҳлил қилиши қайд этилган. Шунингдек, Низомнинг 5-иловаси 1-бандида бир йилда ******** куб метр ва ундан кўп табиий газдан фойдаланадиган **** газдан фойдаланиш ускунасини, газ қувурларини ва улардаги ускуналарнинг энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларига мувофиқлиги ҳамда ёқилғининг муқобил турларидан фойдаланиш тўғрисида хулоса олиши лозимлиги қайд этилган. Шу билан бир қаторда, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 31 майдаги ****-сон қарори билан тасдиқланган Табиий газдан фойдаланиш қоидаларининг 53-бандига мувофиқ, саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасининг тегишли рухсатномасисиз ҳамда Ўзэнергоинспекция ҳудудий бошқармаларининг истеъмолчининг (бир йилда ******** куб метр ва ундан кўп табиий газдан фойдаланадиган) объектида қўлланиладиган технологиялар ва асбоб-ускуналарнинг энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларига мувофиқлиги ҳамда ёқилғининг муқобил турларидан фойдаланиш йўлга қўйилганлиги тўғрисидаги хулосасисиз табиий газдан фойдаланиш ускуналарига табиий газни етказиб бериш ****. Шу боис, жавобгарнинг йиллик газ истеъмол **** ******** куб метрдан ошиши, Қонунда бир йилда ******** куб метр ва ундан кўп табиий газдан фойдаланадиган **** газдан фойдаланиш ускунасини, газ қувурларини ва улардаги ускуналарининг энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларига мувофиқлиги ҳамда ёқилғининг муқобил турларидан фойдаланиш тўғрисидаги хулоса олмасдан фаолиятни амалга оширганлик учун базавий хисоблаш миқдорининг **** баравари миқдорида жарима солиниши белгилаб қўйилганлигидан келиб чиқиб, судлов ҳайъати жавобгарнинг келтирган **** асоссиз деб ҳисоблайди. Судлов ҳайъати аризасчи вакилинингЎзбекистон ****ҳкамаси хузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясидан иш ҳолатларига аниқлик киритиш **** сўров юбориш **** илтимосномасини қаноатлантиришни рад этади.Чунки, Қонунда ва низомда назарда тутилган норма аниқ белгиланган.Шу сабабли Қонун ва Низомни қўллаш юзасидан сўров юбориш **** мувофиқ эмас. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига биноан ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён этилганларга асосланиб, судлов ҳайъатиаризачи вакилининг илтимосномасини рад қилишни, биринчи инстанция судининг **** йил 15сентябрдаги ҳал қилув қарориваапелляцияинстанция судининг ****5йил 13 ноябрдагиқарорини ўзгаришсиз, тафтиш шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни, жавобгардан Республика бюджетига ишни тафтиш инстанциясида кўриш билан боғлиқ **** сўм давлат божи ундиришнилозимтопди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг****, ****, ****4, ****6, ****7ва****9-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Ўзбекистон ****ҳкамаси хузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси вакилинингсуд томонидан аниқлик киритиш **** юқори турувчи ташкилотга сўров юбориш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантириш рад этилсин. Жиззах туманлараро иқтисодийсудининг **** йил15сентябрдаги ҳал қилув қарориваЖиззахвилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляцияинстанциясининг****5йил13 ноябрдаги қарори ўзгаришсиз,жавобгар“IMOR D ” хусусий **** манфаатидаЎзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакилдевонининг Жиззах шўъбасинингтафтиш шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Жавобгар“IMOR D ” хусусий ****дан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин ва бу **** ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик қилувчи Ж.Қаххоров ҳайъат аъзолари С.Қувватов А.Тўйчиев