Решение #2830532 economic_new

****501/****-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил22 декабрь Когонтуманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакилиИ.Ғафуров(ишончномава буйруқасосида), жавобгар вакили****(ишончномава буйруқасосида)ларнинг иштирокида,даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар“RASULOV RO`ZIQUL” фермер хўжалигига нисбатан тарафлар ўртасида тузилган **** йил 24 апрелдаги ****-сонли лизинг шартномасини бекор қилиб, 1 дона ASE IH AF****WDрусумли шасси №****EJRA****, двигатель №****VJR ****-**** ғалла ўриш комбайнини “Ўзагролизинг” акциядорлик жамиятига қайтариш тўғрисидаги даъво аризаси бўйичақўзғатилган ишни ўз биносида,очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти(бундан буён матнда даъвогар ёки **** деб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“RASULOV RO`ZIQUL” фермер хўжалиги(бундан буён матнда жавобгар ёки ФХ деб юритилади)га нисбатантарафлар ўртасида тузилган **** йил 24 апрелдаги ****-сонли лизинг шартномасини бекор қилиб, 1 дона ASE IH AF****WDрусумли шасси №****EJRA****, двигатель №****VJR ****-**** ғалла ўриш комбайнини “Ўзагролизинг” акциядорлик жамиятига қайтаришни сўраган. Суд **** иштирок этган****вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,жавобгар вакилининг **** асоссиз эканлигини,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томонидан****.****.****сўм миқдорида пул маблағлари тўлаб берилганлигини,бекор қилиш сўралаётган лизинг шартномаси бўйичаФХнинг қарздорлиги бартараф этилганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўрашди. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъвони тан олмасдан, унга нисбатан эътироз билдириб,даъво аризасида бекор қилиш сўралган шартнома бўйича қарздорликни тўлиқ бартараф этганликларини,даъво аризаси ва унга илова қилинган ҳужжатлар, шунингдек шартномани бекор қилиш **** талабномаФХга етиб келмаганлигини,шартномани бекор қилиш **** талабнома кафилларга юборилмаганлигини, ушбу талабномада чиқиш **** кўрсатилмаганлигини,даъво аризаси нотўғри судга киритилганлигини, аслида даъвогар томонидан лизинг тўловларини ундириш **** даъво аризаси билан мурожаат қилиш лозим бўлганлигинибилдириб, даъвони кўрмасдан қолдиришниёки рад қилишнисўради. Суд **** **** ва жойи **** тегишлитарздахабардор қилинганПалата, вакил иштирокини таъминламади. Шу сабабли суд,ишниЎзбекистон Республикаси 2 Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****,****-моддаларига асосанунинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, ишҳужжатларини ўрганиб чиқиб,тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидагиасосларга кўрадаъвонирадқилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафларўртасида****йил18 апрелда ****-сонли лизинг шартномаси (Ғалла ўриш комбайнлари учун)(бундан буён матнда шартнома ёки лизинг шартномаси деб юритилади)тузилган. Лизингшартномасибўйичадаъвогар томониданжавобгарга1 дона ASE IH AF****WDрусумли шасси №****EJRA****, двигатель №****VJR ****-**** ғалла ўриш комбайни етказиб берилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасигабиноан лизинг шартномаси бўйича лизинг берувчи (ижарага берувчи) бир тараф лизинг олувчи (ижарага олувчи) иккинчи тарафнинг топшириғига биноан сотувчи учинчи тараф билан ундан лизинг олувчи учун молмулк сотиб олиш **** келишиш **** олади, лизинг олувчи эса бунинг учун лизинг берувчига лизинг тўловларини тўлаш **** олади. “Лизинг тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)нинг 2-моддасигамувофиқ, лизинг — молиявий ижаранинг алоҳида тури бўлиб, унда бир тараф (лизинг берувчи) иккинчи тарафнинг (лизинг олувчининг) топшириғига биноан учинчи тарафдан (сотувчидан) лизинг шартномасида шартлашилган мол-мулкни (лизинг объектини) мулк қилиб олади ва уни лизинг олувчига шу шартномада белгиланган шартларда **** эвазига эгалик қилиш ва фойдаланиш учун ўн икки ойдан ортиқ муддатга беради. Шартномада жавобгарлизинг тўловларини шартномада белгиланган муддатларда тўлаш ****ўз зиммасига олган. Бироқ,ФХшартнома шартларига риоя этмасдан ўз **** лозим **** **** келганлиги оқибатида лизинг тўловларидан жами қарздорлиги ****5йил21 октябрьҳолатига****.****.****сўмни, унга ҳисобланган пеня қарздорлиги 31.****.**** сўмниташкил этган. Лизинг тўловлари бўйичамавжудқарздорлик даъвогарга тўлаб берилмаганлигиасоси билан даъвогарманфаатида Палата судгажавобгарга нисбатандаъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги кўрсатилган. ИПК 74-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларигаасосансуд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. 3 ФКнинг****-моддасигабиноан агар лизинг шартномасида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, лизинг олувчи лизинг тўловларини ўз **** тўлаши, молмулкдан уни етказиб бериш шартларига мувофиқ фойдаланиши, уни соз ҳолда ****, ўз ҳисобидан жорий таъмирлаш ишларини ****, **** бўйича бошқа **** амалга ошириши шарт. Лизинг шартномаси бекор қилинганида лизинг олувчи мол-мулкни лизинг берувчидан олган ҳолатида унинг нормал эскиришини ва тарафларнинг келишувида шартлашилган ўзгаришларни ҳисобга олиб, қайтариб беришга ****. Лизинг олувчи лизинг тўловларини тўлаш **** **** ****, лизинг берувчи ўзига тегиши керак бўлган тўловларни фоизи билан олиши мумкин. Лизинг олувчи ўз **** жиддий равишда бузган ****, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, лизинг берувчи **** лизинг тўловларини тезлаштиришни ёки гаров нарсасини ундириш учун назарда тутилган тартибда ундирувни лизинг объектига қаратган ва зарарни ундирган ҳолда шартномани бекор қилишни талаб қилиш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг“Лизинг муносабатларини тартибга солувчи қонун ҳужжатлари нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўлланилишининг айрим масалалари ****” **** йил 27 ноябрдаги ****-сонли қарори (бундан буён матнда Пленум қарори деб юритилади) 6-бандининг биринчи хатбошисига кўра,ФК ****-моддасининг тўртинчи қисмига ва Қонун 11-моддаси биринчи қисмининг бешинчи хатбошисига кўра лизинг олувчи ўз **** жиддий равишда бузган ****, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, лизинг берувчи **** лизинг тўловларини тезлаштиришни ёки гаров нарсасини ундириш учун назарда тутилган тартибда ундирувни лизинг объектига қаратган ва зарарни ундирган ҳолда шартномани бекор қилишни талаб қилиш ҳуқуқига эга. Қонуннинг 11-моддасидализинг берувчи қонунчиликда ёки лизинг шартномасида назарда тутилган ҳолларда ва тартибда лизинг олувчидан лизинг объектини талаб қилиб олиш, лизинг олувчи томонидан ўз **** жиддий равишда бузилишига йўл қўйилган ****, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, келгуси лизинг тўловларини тўлашни тезлаштиришни ёки гаров нарсасини ундириш учун назарда тутилган тартибда ундирувни лизинг объектига қаратган ва зарарни ундирган ҳолда шартномани бекор қилишни талаб этиш ҳуқуқига эгалиги белгилаб қўйилган. Лизинг шартномасининг6.4.12-бандигаасосан лизинг олувчининг ўз **** **** (ёки лозим **** ****) натижасида ушбу шартнома бекор қилинган ****,техникани соз ва бут ҳолатда “Топшириш-қабул қилиш далолатномаси” орқали лизинг берувчи талаб қилиши билан дарҳол қайтариши ва лизинг шартномаси бекор қилинган кунга қадар ҳосил бўлган лизинг тўловларидан бўлган қарздорлик, пеня ва зарар ҳамда бошқа тўловларни тўлаб бериши шартлиги белгилаб қўйилган. Даъвогар томонидан жавобгарга ****5йил10 июлдаги№****сонлиогоҳлантириш хати (талабнома)билан мурожаат қилиниб,унда**** йилнинг 1 июль ҳолатида лизинг тўловларидан ****.****.**** сўм қарздорликни **** йилнинг 25 июль кунига қадар тўлиқ тўлашни таъминлаш,агардализинг тўловлари бўйича ҳосил бўлган қарз ваунга ҳисобланган фоиз суммаси белгиланган муддатларда тўлиқ қопланиши таъминланмаган **** лизинг шартномасини бекор қилиб, лизингга берилган техникаларни қайтариб олиши мумкинлигитўғрисида огоҳлантирилган. 4 Суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томониданлизинг шартномаси бўйича мавжуд****.****.****сўмлик қарздорлик тўлиқ бартарафэтилган.Мазкур ҳолатишматериалларидагитўлов ҳужжатлари, **** судга **** этганёзмамаълумотномаси ҳамдатарафларнингсуд муҳокамасидагитушунтиришлари билантўлиқтасдиқланади. Шу сабабли суд,даъвонингшартномани бекор қилиш****талабини қаноатлантириш учун асос йўқ деб ҳисоблайди ва ушбу талабни рад қилишни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида1 дона ASE IH AF****WDрусумли шасси №****EJRA****, двигатель №****VJR ****-**** ғалла ўриш комбайнини “Ўзагролизинг” акциядорлик жамиятига қайтариш талаби билдирилган. Мазкур ҳолатда суд,лизинг шартномаси бекор қилинмаганлиги сабаблилизинг объектинитехник жиҳатдан соз ҳолдақайтариш **** даъвоталабини ҳам рад қилишни лозим топади. Суд, жавобгар вакилининг суд муҳокамасидаги**** билан келишмайди.Чунки, шартномани бекор қилиш **** талабнома жавобгарга почта алоқа хизмати орқали юборилган бўлиб, иш ҳужжатларидаталабнома ФХга юборилганлигинитасдиқловчи почтаквитанциясимавжуд. Шунингдек,шартноманинг 6.3.6-бандидадаъвогарлизинг олувчи лизинг шартномаси шартларини жиддий тарзда бузган ****, лизинг олувчидан қабул қилинган тўловлар суммаси барча лизинг тўловларининг учдан икки қисмидан ошган бўлган **** ҳам,бир **** ўзида лизинг шартномасини бекор қилиш, лизинг олувчидан лизинг объектини соз ва бут ҳолатда қайтариб олиш, шартнома бекор қилинган кунга қадар ҳосил бўлган лизинг тўловларидан бўлган қарздорлик, пеня, зарар суммаларини ундириш ҳуқуқига эгалиги белгилаб қўйилган. ****шартномада назарда тутилганушбу ҳуқуқдан фойдаланган ҳолда даъво аризасида кўрсатилган талаб билан судга мурожаат қилган. Пленум қарорининг8.1-бандидализинг объектини қайтариш тўғрисидаги даъво талаби қаноатлантирилганда, давлат божи қайтарилган лизинг объектининг баҳосидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланиши белгилаб қўйилган. Лизинг шартномасининг 3.1 ва 3.2-бандларига асосан техниканинг нархи сотувчи томонидан белгиланган бўлиб, 1.****.****.**** сўмга тенг.Мазкур шартноманингумумий пул суммаси лизинг берувчининг техникани сотувчидансотиб олиш учун амалга оширган жами **** суммаси ва унга ҳисобланган лизинг фоизининг йиғиндисидан иборат бўлади ҳамда шартноманинг 1-иловасида кўрсатилади. Лизинг шартномасига1-Иловагакўра, лизинг объектинингумумийқиймати1.****.****.****сўмниташкил этади. Демак, давлат божи ушбу суммаданҳамда номулкий талабданкелиб чиқиб ҳисобланиши лозим бўлади. ИПК****-моддасининг биринчи вабешинчиқисмларигаасосансуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Даъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қилганидан сўнг жавобгар томонидан ихтиёрий равишда қаноатлантирилса, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра,мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи 5 миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда, “г” кичик бандига кўра эса хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилиш **** келиб чиқувчи низоларбўйича даъво аризалариданБҲМнинг10бараваримиқдоридадавлат божитўланиши лозим. Суд,даъворад қилинганлигисабаблисуд ****жавобгарнингзиммасига юклашнива ундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****, шунингдекРеспублика бюджетигашартномани бекор қилиш **** талаб бўйича4.****.**** (БҲМнинг 10 баравари миқдорида)сўм,даъвонинг лизинг объектини қайтариштўғрисидагиталаби бўйича эса28.****.****,64сўм (1.****.****.*****2%), жами32.****.****,64сўмдавлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб ҳамдаИПКнинг72, 74,****,****,****, ****ва****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамиятининг даъвоаризасини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“RASULOV RO`ZIQUL” фермер хўжалигидан даъвогар“Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар“RASULOV RO`ZIQUL” фермер хўжалигидан Республика бюджетига32.****.****,64 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга кирадиҳамдаижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****