Решение #2830631 economic_new

****501/4****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил22 декабрь Когон туманлараро иқтисодий суди,судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили **** (ишончнома асосида)нинг иштирокида,даъвогар “Ўзбекистонтемир йўллари” акциядорлик жамияти манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгар “O`ZQISHLOQELEKTRQURILISH”акциядорликжамиятидан****.****.****сўм асосий қарз,59.****.****сўм жарима ундириш тўғрисидагидаъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Ўзбекистонтемир йўллари” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки ТехПДдеб юритилади) манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матндаПалата деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“O`ZQISHLOQELEKTRQURILISH” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда жавобгарёки**** деб юритилади)дан****.****.**** сўм асосий қарз, 59.****.**** сўм жаримаундиришнисўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвони қувватлаб,унда келтириб ўтилганасосларнитакрорлаб,тарафлар ўртасидатузилган шартномага асосан вужудга келган асосий қарз ҳамда жарима суммаси жавобгар томонидан бугунги кунга қадар тўлаб берилмаганлигини билдириб, даъвонитўлиққаноатлантириб беришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгарҳамдаПалата,вакил иштирокини таъминлашмади. Шу сабабли суд,ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****,****-моддаларга асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганибчиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, қуйидагиларга асосан даъвониқаноатлантиришнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,“Темирйўлинфратузилма” **** қарашли Бухоро **** темир йўл узели ва жавобгар ўртасида **** йил 1 июнь куни қўшимча хизматлар кўрсатиш бўйича №****М-сонли шартнома расмийлаштирилган бўлиб,ушбу шартномадатемир йўл транспортида ташиш жараёнида юзага келадиган қўшимча хизматлар кўрсатиш тартиби белгиланган.Олдиндан тўловлар “Мижоз” томонидан “Ўзтемирйўлҳисоб” маркази технологик марказлари (ТехПД) **** пул ўтказиш йўли билан, “Мижоз” ва ТехПДлар ўртасида алоҳида тузилган “Темир йўл транспортида ташишлар ва кўрсатилганхизматлар 2 учун ҳисоб-китоб қилишнинг тартиби ва алоҳида хусусиятлари тўғрисидаги Келишув”га асосан амалга оширилиши кўрсатиб ўтилган. Шунга асосанТехПД ҳамда жавобгар ўртасида****-сонли темирйўлда юк ташиш ва кўрсатилган хизматлар учун тўловлар ҳамда жарималар тўловини тўғри амалга ошириш тўғрисида келишув(шартнома) тузилган. Шартноманинг 1.1-бандидамазкуркелишув томонлар ўртасида юк ташиш билан боғлиқ бўлган темир йўлда юк ташиш хизмати, қўшимча хизмат, шу жумладан келишилган(договорной)тарифлар бўйича ҳамда жарималар тўлови тартибини ўрнатиши, лекин юк ташиш шартномаси деб ҳисобланмаслигибелгиланган. Шартноманинг 2.3-бандида мижоз кўрсатиладиган темир йўл хизмати ва ташиш **** тўловини олдиндан ****% миқдорида амалга ошириши, агар кўрсатилган темир йўл хизматлари олдиндан тўланган пул миқдоридан бир мунча кўп бўлса, мижоз тўловнинг қолган қисмини қарздорлик юзага келган кундан бошлаб уч кун ичида тўлаб бериши лозимлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. ФКнинг ****-моддасигабиноан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Келишувга асосан даъвогар томониданжавобгаргаНавбаҳор ва Тинчликтемир йўл бекатлари бўйичатемир йўл хизматлари кўрсатилган бўлиб,**** томонидан тўловлар ўз **** ҳисоб-китоб қилинмаганлиги оқибатида ****5йил 1январьҳолатида****.****.****сўм асосий қарздорликмавжуд бўлган. Бундан ташқари, жавобгарга **** йилнинг 01 январь кунидан **** йилнинг 01 ноябрь кунига қадар темир йўл хизматлари кўрсатилганлиги натижасида ****.****.**** сўм асосий қарздорлик вужудга келган. **** жами қарздорлиги **** йил давомида ****.****.**** сўмни ташкил қилган бўлиб,**** йилнинг январь-октябрь ойларида ****.****.**** сўмлик тўловларкелишувнинг 2.4-бандига асосан асосий қарздорликни сўндиришга қаратилганлиги натижасида **** йилнинг 01 ноябрь ҳолатида тўланмай қолган асосий қарздорлик ****.****.**** сўмни ташкил қилган(****.****.**** сўм мавжуд қарздорлик + ****.****.**** сўм **** йилда ҳосил бўлган қарздорлик = ****.****.**** сўм жами қарздорлик – ****.****.**** сўм амалга оширилган тўлов=****.****.**** сўм тўланмай қолган асосий қарздорлик). ТехПД томонидан ****5йилнингянварь-октябрь ойларида юборилган №****, ****, ****, ****, ****, ****-сонли электрон ****-фактуралар жавобгар томонидан электрон тарзда имзоланган. ******** йилнинг 1 январь ҳолатида вагонларнинг белгиланган меъёридан ортиқ туриб қолганлиги учун 60.****.**** сўм жарима қарздорлиги мавжуд бўлган.**** йилнинг январь – октябрь ойларида вагонлар тушириш учун берилган бўлиб,вагонларнинг меъёридан ортиқ туриб 3 қолганлигинатижасида Ўзбекистон Республикаси ткмир йўл Уставининг ****моддасига асосан 77.****.**** сўм жарима ҳисобланган. “Ўзтемирйўлҳисоб” бошқармасининг**** йил 30 сентябрь кунидаги №****-сонли хатига асосан 59.****.**** сўмлик жарима қарздорлиги жавобгар ҳисобидан камайтирилганлиги ҳамда жавобгар томонидан **** йил давомида 19.****.**** сўмликтўловлар амалга оширилганлиги натижасида **** **** йилнинг 01 ноябрь ҳолатида тўланмай қолган жарима қарздорлиги 59.****.**** сўмни ташкил қилган (60.****.**** сўм мавжуд жарима қарздорлиги + 77.****.**** сўм **** йилда ҳосил бўлган жарима қарздорлиги=****.****.**** сўм жами қарздорлик – 59.****.**** сўм камайтирилган жарима қарздорлиги=79.****.**** сўм – 19.****.**** сўм тўлов амалга оширилган жарима тўлови=59.****.**** сўм тўланмай қолган қолдиқ жарима қарздорлик). **** йилнинг сентябрь ойида 55.****.**** сўмлик№№****, ****,****сонли вагонларни бериш ва олиш **** электрон кўринишда расмийлаштирилиб, жавобгарга юборилган.**** **** имзолашдан бош тортганлиги сабабли умумий шаклдаги далолатномалар расмийлаштирилган. **** йилнинг октябрь ойида 4.****.**** сўмлик№№****/****,****/****,****/****-сонли вагонларни бериш ва олиш **** электронкўринишда расмийлаштирилиб, жавобгарга юборилган.**** жавобгар томонидан электрон кўринишда имзоланган. Ушбу қарздорликни10 кун ичидатўлаб бериш тўғрисидаги даъвогарнинг****5йил14 ноябрдаги42-сонлиталабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабаблидаъвогар манфаатидаПалата судгажавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. Жавобгарнинг мавжуд қарздорлиги иш материалларидаги шартнома, талабнома,****-фактуралар,солиштирма далолатномаҳамда даъвогарвакилининг суд муҳокамасидаги тушунтиришлари билантасдиқланади. Аниқланишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томониданасосий қарзтўлаб берилмаган.Шу сабабли суд,даъвонинг асосий қарз ундириштўғрисидагиталабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан59.****.****сўммиқдордажаримаундиришталаби билдирилган. “Темир йўл транспорти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 27-моддасигаасосанюк жўнатувчилар ва юкни олувчилар қуйидагилар учун қонунчиликда белгиланган миқдорларда жарималар тўлаш тарзида жавобгар бўладилар: ташишлар **** ўз **** тўламаганлик учун; юкларни **** этмаганлик учун, юк ташишга берилган вагонлар, контейнерлардан фойдаланмаганлик ёки буюртманомада кўрсатилган вагонлар, контейнерларни рад этганлик учун; темир йўлга қарашли вагонлар ва контейнерлардан рухсатсиз фойдаланганлик учун; вагонлар ва контейнерларни юкни ортиш, тушириш ёки қайта юклаш пайтида белгиланган технология нормаларидан ортиқча кечиктирганлик (бекор 4 ушлаб турганлик) учун, шунингдек уларни юкни ортиш, тушириш, қайта юклаш учун етказиб бериш пайтида куттириб қўйиш орқали ёки жўнатувчига боғлиқ бўлган бошқа сабабларга кўра кечиктирганлик (бекор ушлаб турганлик) учун; маҳсулотларни экспортга етказиб бериш бўйича божхона, чегара органлари ёки бошқа давлат органлари томонидан белгиланган талабларни вагонлар ва контейнерларнинг кечиктирилганлигига сабаб бўлган тарзда бузганлик учун; вагонлар, контейнерларга кўтарадиган юкидан ортиқча юк ортганлик учун; вагонлар ва контейнерларни юклари туширилганидан сўнг тозаламаганлик учун; темир йўл томонидан берилган вагонлар ёки контейнерларга, чиқариб олинадиган ташиш мосламалари ва ўраш-жойлаш воситаларига шикаст етказганлик ёки уларни йўқотганлик учун; ташиш **** юкни **** этганлик ёки ташиш чоғида ўта эҳтиёткорлик чоралари кўришни талаб этувчи юкни унинг номи ёки хоссаларини нотўғри кўрсатиб **** этганлик учун. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 23 октябрдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси Темир йўл устави”(бундан буён матнда Устав деб юритилади)46-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, юкни ташиганлик учун темир йўлга тўланиши лозим бўлган барча тўловлар юкни ташиш учун қабул қилингунга қадар юк жўнатилаётган темир йўл станциясида ёки юкни топшириш белгиланган темир йўл станциясида тўланиши керак.Темир йўл хизматлари учун қарзлар ҳосил бўлган ҳолларда юк жўнатувчига ёки юкни қабул қилувчига Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигида белгиланган тартибда ва миқдорда пеня ҳисобланади.Темир йўл мўжалдаги ташиш учун тўловлар амалга оширилгунга қадар, шунингдек, аввалги ташиш учун қарзлар тўлангунга қадар юкни ушлаб туришга ****.Бутун ушлаб туриш даври учун оддий вагонлар ва контейнерларнинг бекор туриб қолгани учун жарима ҳисобланади. Устав****-бандининг биринчи қисмигабиноанюк жўнатувчи, юк олувчи воситалари билан юклаш, туширишга ёки қайта юклашга берилган вагонларнинг белгиланган муддатларини ўтказиб юборганлик (вагонларнинг бекор туриб қолиши) учун юк жўнатувчидан, юк олувчидан жарима ундирилади. Шартноманинг 2.4-бандига кўра, мижоз томонидан амалга оширилган тўловлар тенг миқдорда пропорционал тартибда кўрсатилган темир йўл хизматлари (юк ташиш ва қўшимча хизмат учун тўловлар, шу жумладан келишилган тариф), жарималар ва устама **** (пеня) учун ****. Иш ҳужжатларига қараганда, даъвогар томонидан жавобгарга нисбатан жарима суммаси тўғри ҳисобланган.Ушбу ҳолат иш материалларидагивагонларни бериш ва олиш ****, далолатномалар, даъвогар вакилининг суд муҳокамасидаги тушунтиришлари билан тасдиқланади. Бинобарин,даъвонингжарима ундириш****талаби асосли бўлиб, ушбу талабқаноатлантирилиши лозим. 5 ИПК ****-моддасининг биринчиваучинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилиши белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашниваундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****,шунингдекРеспублика бюджетига 7.****.****,7сўмдавлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар “Ўзбекистон темир йўллари” акциядорлик жамиятинингдаъвоаризасиқаноатлантирилсин. Жавобгар“O`ZQISHLOQELEKTRQURILISH” акциядорлик жамиятидандаъвогар “Ўзбекистонтемир йўллари” акциядорлик жамияти фойдасига****.****.**** сўм асосий қарз,59.****.****сўм жарима ҳамда олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар“O`ZQISHLOQELEKTRQURILISH” акциядорлик жамиятиданРеспублика бюджетига 7.****.****,7сўмдавлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****