Решение #2830724 Экономические

****502/9****-сонли иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Андижон шаҳар ****5йил22 декабрь Андижонтуманлараро иқтисодий суди,судья****нинграислигида,судья ёрдамчиси****ни котиблигида, даъвогар“F ZLIDDIN F VVOR SI”масъулияти чекланган жамияти, жавобгар – “ХУДУДИЙ ЭЛЕКТР ТАРМОҚЛАРИ” акциядорлик жамияти ҳисобидан****сўмқурилиш пудрат ишлари қарздорлигинива суд **** ундириш **** даъвоаризаси бўйичақўзғатилганиқтисодий ишни, даъвогарвакиллари****, Х.Тўхтасинов (ишончномава ордерасосида)ва жавобгарвакили Б.Хайдаровва****(ишончномаасосида)лариштирокида,Андижон туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Даъвогар-“F ZLIDDIN F VVOR SI” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матндадаъвогарёки пудратчидеб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар-“ХУДУДИЙ ЭЛЕКТР ТАРМОҚЛАРИ”акциядорлик жамияти(бундан буён матндажавобгарёкибуюртмачидеб юритилади) ҳисобидан**** сўм қурилиш пудрат ишлари қарздорлигини ва суд **** ундиришни сўраган. Суднинг **** йил 22 декабрдаги **** биландаъвогарнинг даъвопредметини “жавобгардан **** сўм **** ишлар учун қилинган сарф **** ундириш”га ўзгартириш бўйича аризаси қаноатлантирилиб, ушбу ариза иш юритувига қабул қилинган. Суд **** даъвогар вакилииштирок этиб,тарафлар ўртасида пудрат шартномаларитузилганлигини, шартнома шартларига асосандаъвогар4************сўмлик қийматдагиишлар **** билан бирга **** сўмлик қўшимча ишлар ****, шартнома бўйича амалга оширилган ишларнинг **** жавобгар томонидан тўлиқ тўланганлигини, бироқ **** қўшимча ишлар учун жавобгар тўловларни амалга оширмаганлигини,ушбу тўловларни амалга ошириш бўйича жавобгарга юборилган талабнома, жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилганлигини, шу сабабли судга мурожаат қилганлигини билдириб,даъвони тўлиқ қаноатлантирибберишни сўраган. Жавобгарвакили суд ****иштирок этиб,**** ҳамдаъвогар шартнома бўйичаишларнитўлиқ ****,ушбу шартнома бўйича **** ишларнинг **** тўлаб берилганлигини,бироқамалга оширилган **** сўмлик қўшимча ишларни назорат ўлчови ўтказилгандан сўнг хабар топганлигини, ушбу қўшимча ишлар учун **** сўмни тўлаш учун асослар мавжуд эмаслигини, ушбу суммага форма-2 ва форма3лар қилинмаганлигини, **** ўтказилган назорат ўлчови натижаси бўйича “NOR QURILISH KONS L ING” масъулияти чекланган жамияти томонидан тайёланган хулосасимавжудлигини, ушбу хулосага асосан пул маблағлари ўтказиб берилмаслигини билдириб, даъвони қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд ишда иштирок этган тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қаноатлантиришни рад этишни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** даъвогар зиммасида қолдиришнилозим топади. Даъво аризада баён қилинишича ҳамда иш хужжатларида аниқланишича, даъвогар билан жавобгарўртасида****4йил16 декабрда84-сонли пудрат шартномаси ҳамдаунга **** йил 10 октябрда ****-сонли қўшимча келишув тузилган. Даъво аризадатарафлар ўртасида ****4йил16декабрда тузилган84-сонли шартноманинг 1.1-бандига асосан, буюртмачи **** йил 2 августдаги “Uz ND R” электрон порталига Лот ****-**** асосан жавобгар таркибидагиБалиқчи туман электр таъминотига янги икки қаватли маъмурий бино қуриш ишларини **** буюртмачининг харид комиссияси томонидан овоз бериш орқали танлаб олинган пудратчига юклатилган. Шартноманинг 2.1-бандига кўра,жавобгар таркибидаги Балиқчи туман электр таъминотига янги икки қаватли маъмурий бино қурилиш ишлари билан боғлиқ барча **** инобатга олинганҳолда **** ****,****ни ташкил қилади. Шартноманинг 3.1-бандида мувофиқ, ушбу шартнома бўйича ҳисобкитоблар амалга оширилганянги маъмурий бино қуриш ишлари юзасидан пудратчига хизмат кўрсатаётган **** ҳисоб **** пул ўтказиш йўли билан амалга оширилиши белгиланган. **** йил 10 октябрдаги ****-сонли қўшимча келишувда **** йил 16 декабрдаги 84-сонли **** ****,****лик хисоб шартномада белгиланган спецификация бўйича Балиқчи туман электр таъминотига янги икки қаватли маъмурий бино қуриш ишларига қўшимча ишлар мавжудлиги сабабли икки томонлама тасдқиланган қўшимча сметага асосан **** сўм малағэвазига **** йил 31 ноябр кунига қадар қўшимча қурилиш ишларини **** **** олади деб кўрсатилган. Даъвогар томонидан юқоридаги шартнома ва унга қўшимча келишувбўйича **** **** сўмлик ишларни****ш билан бирга, ушбу шартнома ва қўшимча келишувда назарда тутилмаган **** сўмлик қўшимча ишларни ****. **** ишлар бўйича “NOR QURILISH KONS L ING” масъулияти чекланган жамиятининг **** йил 21 октябрдаги Ўзбекистон Республикаси Андижон вилояти Балиқчи тумани “Оққўрғон” МФЙ “Оқтом” кўчасида жойлашган “Худудий электр тармоқлари” **** Андижон ҳудудий филиалига қарашли икки қаватли Балиқчи туман электр тармоқлари **** маъмурий биноси қурилишида “F ZLIDDIN F VVOR SI” **** томонидан **** ишлар **** шартномага асосанўтказилганқайта назорат ўлчови хулосасига асосан жавобгар томонидан ****топширилган ишлар **** ****сўмФорма-2 далолатнома ҳужжати ҳисоботларига **** сўм қўшиб ёзилганлиги (бу билан даъвогар шартнома ва қўшимча келишув бўйича **** **** сўмлик ишлар **** аниқланган) ва объектда назораттекшируви даврида даъвогар томонидан шартномадан ташқари қиймати **** сўмлик қурилиш таъмирлаш ишлари **** аниқланган. Даъвогар томонидан юқоридаги шартнома ва унга қўшимча келишув бўйича **** **** сўмлик ишлар **** топширилган форма-2 шакллар билан ўз тасдиғини топган бўлиб, ушбу қарздорлик жавобгар томонидан тўлиқ тўлаб берилган. Бироқ, даъвогар томонидан **** **** сўмлик қўшимча ишлар учун тўловлар жавобгар томонидан шу кунга қадар тўлаб берилмаган. Даъвогар ушбу **** **** сўмлик қўшимча ишлар учун тўловларниамалга оширишш бўйича юборилган талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли, даъвогар ушбу қарздорликни ундириш бўйича судга мурожаат қилган. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади деб белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодекси(бундан буён матнда ФК деб юртилади)нинг****-моддасида **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ФКда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши, ****-моддасида эса **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра қурилиш пудрати шартномаси бўйича пудратчи шартномада белгиланган муддатда буюртмачининг топшириғи билан муайян объектни қуриш ёки бошқа қурилиш ишини **** **** олади, бюртмачи эса пудратчига ишни **** учун зарур шарт-шароит яратиб бериш, ишни қабул қилиш ва келишилган **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига кўра, Пудратчи қурилиш ва у билан боғлиқ бўлган ишларни ишнинг ****, мазмуни ва уларга қўйиладиган бошқа талабларни белгилайдиган лойиҳа-смета ҳужжатларига мувофиқ амалга ошириши шарт. Пудратчи қурилиш давомида лойиҳа-смета ҳужжатларида ҳисобга олинмаган ишларни ва шу муносабат билан қўшимча ишларни **** ва қурилишнинг смета қийматини ошириш зарурлигини аниқласа, бу тўғрида буюртмачига хабар бериши шарт. Пудратчи буюртмачидан ўн кун ичида ўз хабарига жавоб олмаган ****, агар қонунда ёки қурилиш пудрати шартномасида бунинг учун бошқа муддат назарда тутилган бўлмаса, тегишли ишларни тўхтатиб, бекор туриб қолиш натижасида кўрилган зарарни буюртмачининг зиммасига юклаши шарт.Агарбуюртмачи қўшимча иш **** зарурати йўқлигини исботласа, бу зарарни қоплашдан озод этилади. Ушбу модданинг тўртинчи ва бешинчи қисмларида белгиланган **** **** пудратчи, агар буюртмачининг манфаатини кўзлаб, хусусан ишнинг тўхтатилиши қурилиш объектининг нобуд бўлишига ёки шикастланишига олиб келиши мумкин бўлганлиги муносабати билан дарҳол ҳаракат қилиш зарур бўлганлигини исботлай олмаса, у **** қўшимча иши учун буюртмачидан **** тўлашни ва шу туфайли кўрилган зарарни қоплашни талаб қилиш ҳуқуқидан маҳрум бўлади. ФКнинг ****-моддасига асосан, агар техник ҳужжатларга ўзгартишлар киритиш туфайли **** керак бўладиган қўшимча ишлар қиймати жиҳатидан сметада кўрсатилган қурилиш умумий қийматининг ўн фоизидан ошиб кетмаса ва қурилиш пудрати шартномасида назарда тутилган ишларнинг хусусиятини ўзгартирмаса, буюртмачи техник ҳужжатларга ўзгартишлар киритишга ****. Агар ишнинг қиймати пудратчига боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра сметадан камида ўн фоиз ошган бўлса, пудратчи ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ сметани қайта кўриб чиқишни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,буюртмачи пудратчининг **** иши учун сметада назарда тутилган миқдорда, қонун ёки қурилиш пудрати шартномасида белгиланган муддатда ва тартибда **** тўлайди.Қонун ёки шартномада тегишли кўрсатмалар бўлмаса, пудратчи томонидан **** ишлар учун ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ **** тўланади. ФКнинг ****-моддасига асосан, пудратчидан қурилиш пудрати шартномаси бўйича **** ишлар натижаси ёки, агар шартномада назарда тутилган бўлса, ишларнинг **** босқичи топширишга тайёр эканлиги тўғрисида хабар олган буюртмачи дарҳол уни қабул қилиб олишга киришиши шарт. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 23 декабрдаги****-сонли қароринг6.4.-бандида ФК ****-моддасининг олтинчи қисмига кўра, агар пудратчи қурилиш давомида лойиҳа-смета ҳужжатларида ҳисобга олинмаган аниқланган ишлар тўғрисида буюртмачини хабардор қилмаса ёки тегишли ишлар **** тўхтатмаса, у **** қўшимча ишлар учун буюртмачидан **** тўлашни ва шу туфайли кўрилган зарарни қоплашни талаб қилиш ҳуқуқидан маҳрум бўлади. Шунга кўра, агар суд томонидан низони ҳал этишда пудратчи томонидан ФК ****-моддасининг олтинчи қисмида белгиланган талабларга риоя қилинмаганлиги аниқланса, пудратчининг **** қўшимча ишлар учун **** тўлаш ва шу туфайли кўрилган зарарни қоплаш **** талабларини қаноатлантириш рад этилади. Жавобгарқўшимча ишлар қиймати сметада кўрсатилган қурилиш умумий қийматининг ўн фоизидан ошиб кетганлигини назорат ўлчови ўтказилгандан сўнг билган.Шунингдек, даъвогар томонидан амалга оширилган қўшимча ишлар қиймати сметада кўрсатилган қурилиш умумий қийматининг ўн фоизидан ошиб кетиши **** хабар бермаган. Бундан ташқари, “NOR QURILISH KONS L ING” масъулияти чекланган жамиятининг **** йил 21 октябрдаги Ўзбекистон Республикаси Андижон вилояти Балиқчи тумани “Оққўрғон” МФЙ “Оқтом” кўчасида жойлашган “Худудий электр тармоқлари” **** Андижон ҳудудий филиалига қарашли икки қаватли Балиқчи туман электр тармоқлари **** маъмурий биноси қурилишида “F ZLIDDIN F VVOR SI” **** томонидан **** ишлар **** шартномага асосан қайта назорат ўлчови хулосасидан ташқари даъвогар томонидан **** **** сўм қўшимча ишлар **** тасдиқловчи бошқа ҳужжатлар-форма-2 ва формо-3 шакллар ва топшириш далолатномаси судга **** этилмаган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матндаИПКдеб юритилади)нинг 68-моддасига асосанИшда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 69-моддасига кўра,Далиллар ишда иштирок этувчи шахслар томонидан **** этилади. Суд юқорида қайд этилган ҳуқуқ нормаларга асосан даъво аризасидаги****сўм асосий қарздорликни ундириш талабини қаноатлантиришнирад этишнилозим топди. Суд, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилган ҳолдадаъвогар томонидан аввал тўлаб чиқилгандавлат божинидаъвогар зиммасида қолдиришнитопди. Чунки,ИПКнинг ****-моддасибиринчиқисмигакўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. ЎзбекистонРеспубликасининг“Давлат божи тўғрисида”ги қонунида кўрсатилган талаблар бўйичамулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, лекин базавийҳисоблаш миқдоридан кам бўлмаган миқдорда ундирилади. Мазкур қонунда, кичик тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судларга мурожаат қилиш чоғида ушбу банднинг “а” — “г” ва “е” кичик бандларида кўрсатилган белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайди деб белгиланган. Юқоридагиларга мувофиқ суд,даъвогар томонидан аввал тўлаб чиқилган ****,****давлат божи ва****сўм почта ****ни ўзининг зиммасида қолдиришнилозим топди. Бинобарин, суд Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг****, ****-моддасини, Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****моддаларини қўллаб, ҚА Р О РҚИ Л А Д И: Даъво талабини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар“F ZLIDDIN F VVOR SI” масъулияти чекланган жамиятитомонидан аввал тўлаб чиқилган ****,40сўмдавлат божива 412****почта ****ўзининг зиммасида қолдирилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ичидаАндижон туманлараро иқтисодий суди орқали Андижон вилоятсудига апелляция тартибида шикоят қилиниши(протест келтириш)мумкин. Раислик этувчи, судья ****