Решение #2830757 Экономические

****-сонли иш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудьяА.Муқумова Апелляция инстанциясудида маърузачисудья**** Тафтиш инстанцияси судида маърузачисудьяМ.Бозоров ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қарши шаҳри Қ А Р О РИ **** йил 22 декабрь Қашқадарёвилоят суди иқтисодий ишларбўйича судлов ҳайъатитафтишинстанциясида раислик қилувчи****, ҳайъат аъзолари судьяларҲ.Турсунов ва****дан иборат таркибда, судья катта ёрдамчисиШ.Хўжаёровнинг котиблигида, Қарши туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 14 августдаги ҳал қилув қарори ва Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг**** йил 16 октябрдаги қарори устидан “ zi tski shin str it lni z v d” масъулияти чекланган жамиятитомониданберилган тафтишшикоятини даъвогар вакиллари ****, ****(ишончнома асосида), жавобгардан жамият раиси ****ҳиддинова ва унинг вакили ****(ишончнома асосида)лариштирокида вилоят суди биносида, очиқ суд ****ВКА орқаликўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси (кейинги ўринларда Палата деб юритилади) “O’ZNEF EG Z URG’UL SH ISHL RI” масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади) манфаатида “ ZI SKIY SHIN S ROI ELNIY Z VOD” масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)га нисбатан **** сўм жаримани ундиришни сўраган. Қарши туманлараро иқтисодий суди томонидан **** йил 14 августда қабул қилинган ҳал қилув қарори билан даъво талаби қаноатлантирилган. Мазкур ҳал қилув қарордан норози бўлиб, жавобгар апелляция тартибида шикоят билан мурожаат қилиб, унда ҳал қилув қарорни бекор қилиб, даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўраган. Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясининг**** йил 16 октябрдаги қарори биланбиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгаришсизқолдирилган. “ zi tski shin str it lni z v d” масъулияти чекланган жамияти тафтиш тартибидаги шикоят билан мурожаат қилиб,Қарши туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 14 августдаги ҳал қилув қарори ва Қашқадарё вилоят судииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг**** йил 16 октябрдаги қарорини бекор қилишни сўраган. Бунга асос сифатида қуйи инстанция судлари далилларга ҳар томонлама баҳо бермаганлиги етказиб берилган товарлар даъвогар томонидан эътироз билдирилмасдан қабул қилиб олганлиги ушбу кунга қадар товарлар уларга қайтарилмаганлиги, товарларни сифати юзасидан уларнинг иштирокисиз бир томонлама далолатнома тузилганлиги, шартномада белгиланган асартоментдаги товарлар даъвогарга етказиб берилганлигини баён этиб, тафтиш шикоятини қаноатлантириш сўралган. Суд **** тайинланган кун ва **** ****Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси вилоят ҳудудий бошқармаси тегишли тартибда хабардор қилинган бўлсада, суд **** палата вакили иштирок этмади. Шу боис, судлов ҳайъати Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинчалик матнда ИПК деб юритилади) ****-моддаси биринчи қисмига асосан ишнипалатавакилининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд **** иштирок этганжавобгар вакили тафтиш шикоятиниқўллабқувватлаб, биринчиинстанция судининг ҳал қилув қарорива апелляция инстанциялариқарорини бекор қилиб,тафтиш тартибидагишикоятни қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этгандаъвогар вакили жавобгарнингтафтишшикояти асоссиз эканлигини, шу сабабли шикоятни қаноатлантиришни рад қилиб, ҳал қилув қарори ва апелляция инстанциясининг қарорларини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати ишда иштирок этганшахсларнингтушунтиришларинитинглаб, шикоятдаги **** иш материаллари ва**** этилган ҳужжатларбилан биргаўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб,қуйидаги асосларга кўра тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришни радэтишни ҳамдаҳал қилув қарори ваапелляция инстанциясинингқарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши, шунингдек 55-моддасининг учинчи қисмида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, тарафлар ўртасидаэлектрон тизимда ўтказилган электрон давлат харидлари натижаси бўйича **** йил 31 январь кунида ****-сонли (кейинги ўринларда шартнома-1 деб юритилади) ҳамда**** йил 1 март кунида ****-сонли (кейинги ўринларда шартнома-2 деб юритилади) маҳсулот етказиб бериш тўғрисида шартномаларимзоланган. Шартнома-1нинг 1-бандига мувофиқ, 36 комплект ички ёнув двигатели учун t r ill r**** (ОЕМ) насос форсункамаҳсулоти техник топшириқ шартларига мувофиқ жами ****сўмга етказиб берилишига келишилган. Шартнома-2нинг 1-бандига мувофиқ,36 комплект“ t r ill r”каталог **** **** бўлган насос форсункамаҳсулоти техник топшириқ шартларига мувофиқ жами ****сўмга етказиб берилишига келишилган. Шартномалар шартларига мувофиқ жавобгар томонидан шартномада келишилган маҳсулотлар**** йил 6 мартдаги 6-сонли ва шу кундаги 7сонли****-фактураларга асосанетказиб берилган ва даъвогар томонидан қабул қилиб олинган. Жавобгар томонидан етказиб берилган насос форсункаларнинг 12 донаси **** йил 9 март кунида ички ёнув двигателини соз ҳолатга келтириш учун ишлатиб кўрилганда, ички ёнув двигатели 12 соат давомида ишлаганидан кейин мой картерида мой сатҳи **** литрга купайганлиги, насос форсункаларнинг барчаси **** ишламаганлиги аниқланиб, носозлик далолатномаси тузилган. Шунингдек, **** йил 25 март кунида насос-форсуналарнинг яна 12 донаси ишлатиб кўрилганда, 5 дона форсунканинг умуман ишламаслиги ва қолган 8 донасининг бир хил миқдорда ёқилғи пуркамаётганлиги аниқланиб, носозлик далолатномаси тузилган. Даъвогартомониданжавобгарга**** йил 28 январда 09/ДЖ-31-сонли ҳамда **** йил 29 январда 12/АУ-48-сонлиталабномаларйўлланиб, сифати талаб **** бўлмаган маҳсулотларни алмаштириш, сифатсиз маҳсулотларни олиб кетиш ва “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонунга асосан **** сўм жарима тўлашсўралган. Даъвогарнинг жавобгарга юборган жаримани тўлаш **** талабномаси оқибатсиз қолдирилган. Натижада ушбу низо келиб чиқиб, Палата даъвогар манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Шартномаларнинг 3.1-бандига кўра, Буюртмачи – даъвогар қуйидаги ҳуқуқларга эга: Ижрочи – жавобгардан мазкур шартноманинг 1-бандига мувофиқ бўлган миқдордаги ва сифатдаги товарни етказиб беришни талаб қилиш; Ижрочи талаб **** сифатга эга бўлмаган товар етказиб берганда Ижрочидан қуйидагиларни талаб қилишга ****: -талаб **** сифатли товарга алмаштириб беришни; -етказиб берилган товардаги камчиликларни Ижрочи ҳисобидан бартараф этилишини; -мазкур шартнома шартларини **** ёки белгиланган **** **** натижасида етказилган зарарни қоплашни. Шартномаларга илова қилинган техник шартлар ва параметрларда насос форсункалари оригинал бўлиши, t r ill rзавод ишлаб чиқарувчисига тегишли бўлиши лозимлиги қайд этилган. ФК ****-моддасига биноан, сотувчи сотиб олувчига сифати олди-сотди шартномасига мос келадиган товарни топшириши шарт. Олди-сотди шартномасида товарнинг сифати тўғрисидаги шартлар кўрсатилмаганда, сотувчи сотиб олувчига белгиланган **** учун яроқли бўлган товарни топшириши шарт. Агар сотиб олувчи шартнома тузиш пайтида сотувчига товарни қандай аниқ **** учун сотиб олаётганини хабар қилган бўлса, сотувчи сотиб олувчига ушбу **** фойдаланиш учун яроқли бўлган товарни топшириши шарт. Товар намунаси бўйича ва (ёки) таърифи бўйича сотилганда сотувчи сотиб олувчига намуна ва (ёки) таърифга мос келадиган товарни топшириши шарт. Агар қонунда белгиланган тартибга мувофиқ, сотилаётган товар сифатига нисбатан **** талаблар назарда тутилган бўлса, тадбиркорлик фаолиятини амалга ошираётган сотувчи сотиб олувчига ушбу **** талабларга жавоб берадиган товарни топшириши шарт. Сотувчи билан сотиб олувчи ўртасидаги келишувга мувофиқ қонунда назарда тутилган тартибда товарнинг сифатига қўйилган **** талабларга қараганда юқорироқ талабларга жавоб берадиган товар топширилиши мумкин. Гарчи, жавобгар томонидан даъвогарга етказиб берилган маҳсулот техник шарт ва параметрларда келтириб ўтилган завод ишлаб чиқарувчисига тегишли бўлмаган бўлса-да, даъвогар томонидан қабул қилиб олинган маҳсулотлар синовдан ўтказилганда маҳсулот ўз **** бўйича **** фойдаланишга яроқсиз эканлиги аниқланиб, далолатномалар тузилган. Даъвогар томонидан қабул қилинган маҳсулот фойдаланишга яроқсиз эканлиги **** далолатномалар кафолат муддати давомида тузилиб, жавобгарга **** этилган ҳамда жавобгар томонидан **** йил 8 апрель кунида даъвогарга жавоб юборилган. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан техник шарт ва параметрларга мувофиқ t r ill rзавод ишлаб чиқарувчисига тегишли бўлмаган маҳсулотларни “сифатли” деб бўлмайди. Зеро,Шартнома-1нинг11-бандига ҳамда шартнома-2нинг 10бандида,маҳсулот батафсил келтирилган барча техник талаблар ва параметрларга тўлиқ мос келиши шартлиги**** келишув мавжуд. ФКнинг ****-моддасига асосан, тегишли **** сифатли бўлмаган товарлар етказиб берилган сотиб олувчи (олувчи) маҳсулот етказиб берувчига ушбу Кодекснинг ****-моддасида назарда тутилган талабларни қўйишга ****. ФКнинг ****-моддасига кўра, сотиб олувчига сифати тегишли **** бўлмаган товар сотилганида, агар унинг камчиликлари шартнома тузиш пайтида маълум қилинмаган бўлса, сотиб олувчи ўз хоҳишига кўра: худди шу маркадаги (моделдаги, артикулдаги) сифати тегишли **** бўлган товарга алмаштиришни; харид нархини тегишинча қайта ҳисоблаган ҳолда бошқа маркадаги (моделдаги, артикулдаги) сифати тегишли **** бўлган товарга алмаштиришни; товарнинг камчиликларини текинга бартараф этишни ёки сотиб олувчи ёхуд учинчи шахс томонидан товарнинг камчиликларини бартараф этиш учун қилинган **** қопланишини; харид нархини мутаносиб равишда камайтиришни; кўрилган зарар ўрнини қоплаган ҳолда шартнома бекор қилинишини талаб қилиш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонунининг 26-моддасига асосан, агар етказиб берилган товарлар, **** ишлар ёки кўрсатилган хизматлар сифати, ассортименти ва нави бўйича стандартлар, техник шартлар, намуналарга (эталонларга) қонунчиликда ёки хўжалик шартномасида белгиланган бошқа **** шартларга мос келмаса, сотиб олувчи (буюртмачи) товарларни (ишларни, хизматларни) қабул қилиш ҳамда уларнинг **** тўлашни рад этиб, етказиб берувчидан (пудратчидан) сифати, ассортименти ва нави лозим **** бўлмаган товарлар (ишлар ва хизматлар) қийматининг 20 фоизи миқдорида жарима ундириб олишга, агар товарлар (ишлар ва хизматлар) ****тўлаб қўйилган бўлса, тўланган суммани белгиланган тартибда қайтаришни талаб қилишга ****.Сифати, ассортименти ва нави лозим **** бўлмаган товарлар (ишлар, хизматлар) етказиб берганлик учун жарима етказиб берувчидан (пудратчидан) акцептсиз тартибда ундириб олинади. Жаримани ундириш тўғрисидаги тўлов талабномаси **** муассасасига товарларнинг (ишларнинг, хизматларнинг) сифати, ассортименти ва нави лозим **** эмаслиги тўғрисидаги далолатнома тузилгандан кейин ўн кун ичида **** этилади.Жаримани ундириш тўғрисидаги тўлов талабномаси белгиланган ўн кунлик муддатни бузган ҳолда **** этилган ҳолларда, жаримани ундириш белгиланган тартибда амалга оширилади. Бундан ташқари, жавобгарнинг мазкур иш доирасида берилган маҳсулотни қиймати суднинг ҳал қилув қарори асосида ундирилганлиги бу эса товарнинг сифатли эканлигини маълум қилувчи ҳолатлигини билдириши **** **** билан судлов ҳайъати қуйидагиларга асосан келишмайди. Зангиота туманлараро иқтисодий судининг **** йил 17 январдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан“O’ZNEF EG Z URG’UL SH ISHL RI” масъулияти чекланган жамиятидан“ ZI SKIY SHIN S ROI ELNIY Z VOD” масъулияти чекланган жамияти фойдасига ****.****.**** сўм асосий қарз, ****.****.**** сўм пеня, 9.****.**** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** ундирилиши белгиланган. Ушбу низо шартнома юзасидан етказиб берилган товарлар қийматини ўз **** тўланмаганлиги юзасидан бўлиб, маҳсулот сифати бўйичанизолашилаётган даъво аризасидаги жаримани ундириш ****низо доираси билан боғлиқлаб бўлмайди.Чунки мазкур низо сифатсиз маҳсулот етказиш **** даъво талабидан келиб чиққан. Мазкур ҳолатлар ва далиллартафтиш тартибидагишикоятда келтирилган **** асоссиз эканлигини тасдиқлайди. ИПКнинг 68-моддасига асосан ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши шарт. Ушбу кодекснинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи-назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Мазкур ҳолатда, судлов ҳайъати тафтиш шикоятидаги **** асоссиз деб ҳисоблайди ва уни қаноатлантиришни рад этиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ва апелляция инстанцияси қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Қайд этилганҳолатларни инобатга олиб, низони ҳал этишда моддий ва процессуал қонун нормаларинитўғри қўллаббиринчи инстанция суди даъво талабиниқисман қаноатлантириш,апелляция инстанцияси судиэса қабул қилинган ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш ****асослихулосагакелган. ИПК****7-моддасининг биринчи қисмига кўра,ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижаларибўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга **** белгиланган. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юкланади. Юқоридагиларга кўра, судлов ҳайъатижавобгар томониданкелтирган тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни радэтишни,биринчи инстанция судининг**** йил 14 августдаги ҳал қилув қарори ҳамда апелляция инстанциясининг**** йил 16 октябрдаги қарориниўзгаришсиз қолдиришни,жавобгартомонидан тафтиш шикояти учун олдиндан тўлагандавлат божи вапочтаҳ****ниинобатга олиб, ўзининг зиммасида қолдиришнижавобгардан ****.**** сўм суд **** ундиришнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 7 9 74,****,**** -**** -моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: “ zi tski shin str it lni z v d” масъулияти чекланган жамияти томониданкелтирган тафтиш тартибидаги шикоятиниқаноатлантириш радэтилсин. Қарши туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 14 августдаги ҳал қилув қарори ва Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг**** йил 16 октябрдаги қарориўзгаришсиз қолдирилсин. “ zi tski shin str it lni z v d” масъулияти чекланган жамияти томонидан тафтиш шикояти учун олдиндан тўланган1.****.****сўмдавлат божи ва41.****сўм почта **** инобатга олиниб, ўзининг зиммасида қолдирилсин. “ zi tski shin str it lni z v d” масъулияти чекланган жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисоб **** ****.**** сўм суд **** ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарорнинг кўчирма нусхаси ишда иштирок этувчи шахсларга юборилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради, уни устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи М.Астанов ҳайъат аъзолари Ҳ.Турсунов ****