Решение #2830844 economic_new

****501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил22 декабрь Когонтуманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нингкотиблигида,даъвогар вакили **** (ишончнома асосида)нингиштирокида,даъвогар“**** INSURANCE SUG`URTA KOMPANIYASI” акциядорлик жамиятинингжавобгар****Якка тартибдаги тадбиркордан 54.****.****,09сўмасосий қарз,5.****.****сўмвакил **** ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни ўз биносидавидеоконференцалоқа режимида(даъвогар вакили шахсий кабинетидан видеоконференцалоқа режимида иштирок этди) очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “ASIA INSURANCE SUG`URTA KOMPANIYASI” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда даъвогар ёкисуғуртаташкилоти деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,**** Якка тартибдаги тадбиркор (бундан буён матндажавобгарёкиЯТТ деб юритилади)дан54.****.****,**** асосий қарз, 5.****.**** сўм вакил **** ундиришни сўраган. Ўз шахсий кабинетидан видеоконференцалоқа режимида суд **** иштирок этган суғурта ташкилоти вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик бартараф этилмаганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Жавобгарсуд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлса-да, вакил иштирокини таъминламади.Шу сабаблисуд, ишниЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосанунинг иштирокисизкўришни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўра даъвониқаноатлантиришнилозим топади. Даъво аризасива иш ҳужжатларидан кўринишича,ЯТТ ҳамда “TENGE BANK” АТБ ўртасида 23.12.**** йилда №МКО-****-сонли кредит шартномаси тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Кредитшартномаси бўйича кредитнинг қайтмаслик хавфи 28.10.**** йилда даъвогар ҳамда “TENGE BANK” АТБ ўртасида тузилган бош суғурта шартномаси орқали суғурталанган. 2 Кредит шартномаси бўйича тўловлар жавобгар томонидан белгиланган муддатларда **** тўлаб берилмаганлиги сабабли “TENGE BANK” АТБнинг 05.08.**** йилдаги аризасига асосан суғурта ташкилоти 08.08.**** йилда **** жами 54.****.****,**** миқдорида суғурта товонини тўлаб берган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигабиноан мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. СуғуртаташкилотитомониданЯТТга**** тўлаб берилган 54.****.****,**** миқдоридагипул маблағларини5 кунлик муддатдаихтиёрий равишда тўлаб бериш тўғрисида****5йил19 августда****-сонлиталабнома (огоҳлантириш) юборилган.Бироқ,ушбуталабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар судгажавобгарга нисбатандаъво аризасида кўрсатилган талаб биланмурожаат қилган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгилаб қўйилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига асосанагар мулкий суғурта шартномасида бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, суғурта қилдирувчи (наф олувчи)нинг суғурта натижасида қопланган зарар учун жавобгар шахсдан талаб қилиш ҳуқуқи тўланган сумма доирасида суғурта товонини тўлаган суғурталовчига ўтади.Бироқ шартноманинг била туриб зарар етказган шахсга нисбатан талаб қилиш ҳуқуқи суғурталовчига ўтишини истисно қиладиган шартлари ўз-ўзидан **** бўлмайди. Суғурталовчига ўтган талаб қилиш ҳуқуқи унинг томонидан суғурта қилдирувчи (наф олувчи) ва зарар учун жавобгар бўлган шахс ўртасидаги муносабатларни тартибга солувчи қоидаларга риоя қилган ҳолда амалга оширилади. Суғурта қилдирувчи (наф олувчи) суғурталовчи ўзига ўтган талаб қилиш ҳуқуқини амалга ошириши учун зарур бўлган барча ҳужжатлар ва далилларни суғурталовчига бериши ҳамда барча маълумотларни унга маълум қилиши шарт. Агар суғурта қилдирувчи (наф олувчи) суғурталовчи томонидан қопланган зарар учун жавобгар шахсга нисбатан ўзининг талаб қилиш ҳуқуқидан воз кечса ёки бу ҳуқуқни амалга ошириш суғурта қилдирувчининг (наф олувчининг) айби билан мумкин бўлмаган бўлса, суғурталовчи суғурта товонини тўлиқ ёки унинг тегишли қисмини тўлашдан озод қилинади ва товоннинг ортиқча тўланган суммасини қайтаришни талаб қилишга **** бўлади. 3 ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, кредиторнинг **** бўйича ҳуқуқлари бошқа шахсга қуйидаги ҳолларда ўтади: 1) кредитор ҳуқуқларидаги универсал ҳуқуқий ворислик натижасида; 2) кредитор ҳуқуқларини бошқа шахсга ўтказиш тўғрисидаги суднинг қарорига мувофиқ; 3) қарздорнинг **** ушбу **** бўйича қарздор бўлмаган кафил ёки гаровга қўювчи томонидан **** оқибатида; 4) суғурта ҳолати бошланиши учун жавобгар бўлган қарздорга нисбатан кредитор ҳуқуқларининг суғурта қилувчига суброгацияси (ўтиши) натижасида; 5) қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда. Суғуртаташкилотининг ****жавобгарнинг кредит қарздорлигини қоплаш ****54.****.****,09сўм миқдорида суғурта товони тўлаб берганлигиҳолатиишдаги 07.08.****йилдаги****-сонлитўловҳужжати билан тасдиқланади. Маълум бўлишича,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида ЯТТдан5.****.**** сўм вакил **** ундиришталаби билдирилган. ФК 14-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин.Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Аниқланишича, даъвогар ҳамда “**** PRIME” адвокатлик фирмаси ўртасида****2 йил27 апрелда юридик ёрдам кўрсатиш тўғрисида****-сонли шартнома тузилган.Ушбу шартномага асосан даъвогар томонидан адвокатлик фирмасининг ҳисоб **** ****5 йил15 октябрдаюридик ёрдамучун5.****.**** сўм миқдорида пул маблағлари кўчириб берилган.Демак,даъвонинг ушбу талаби ҳам асосли бўлиб ҳисобланади.Бинобарин, жавобгар қарздорликни ўз **** тўламаганлиги натижасида даъвогар адвокатлик фирмасининг ҳисоб ****5.****.**** сўм миқдорда пул маблағлари ўтказиб берганлиги (зарар кўрганлиги) иш ҳужжатлари билантўлиқтасдиқланади.Шу сабабли суд, даъвонинг 5.****.**** сўм вакил **** ундириш****талабиниҳамқаноатлантиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг учинчи қисмида суд **** видеконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд **** суммаси суд томонидан белгиланишива ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилиши белгиланган. 4 ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилишиқайд этилган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд, даъво қаноатлантирилганлиги сабабли суд ****жавобгарнинг зиммасига юклашниваундан даъвогарфойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 1.****.**** сўм давлат божи,шунингдекОлий суд депозитига ****.**** сўмвидеоконференцалоқа ****ундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг****,****,****, ****,****, ****ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоаризаси қаноатлантирилсин. Жавобгар**** Якка тартибдаги тадбиркордандаъвогар“ASIA INSURANCE SUG`URTA KOMPANIYASI” акциядорлик жамияти фойдасига54.****.****,09сўмасосийқарз,5.****.**** сўм вакил ****,олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 1.****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар**** Якка тартибдаги тадбиркорданОлий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа ****ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****лари берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****