Решение #2830947 Экономические

****/****-сонли иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Андижон шаҳри ****5йил19 декабрь Андижонтуманлараро иқтисодий суди судьяси****нинграислигида,А.Азизовнингкотиблигида, “ST ND RT **** **** ****” масъулияти чекланган жамиятининг, жавобгар“ NDIJONM XSUSSUVPUDR T”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан****сўмасосийқарздорлик,****сўм пенява суд ****ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни,даъвогар вакилиА.Пайзуллаев(**** йил 10 декабрь кунги 14-сонли ишончномаасосида)ва жавобгар вакили Х.Хўжамов (**** йил 10 декабрь кунги 60-сонли ишончнома асосида)иштирокида,Андижонтуманлараро иқтисодий судибиносидаочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъвогар-“ST ND RT **** **** ****” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда “Даъвогар”ва “Сотувчи”деб юритилади)иқтисодий судга даъво ариза билан мурожаат қилиб –“ NDIJONM XSUSSUVPUDR T”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда “Жавогар”ва “Сотиб олувчи”деб юритилади) ҳисобидан****сўм қарздорлик,****сўм пеня васуд ****ундириб беришни сўраган. Суд **** даъвогар вакили иштирок этиб, тарафлар ўртасидамаҳсулотетказиб бериштўғрисида шартнома тузилганлигини, даъвогар томониданшартнома шартлари ****, жавобгарга тайёр бетон маҳсулотлариетказиб берилганлигини, бироқ жавобгар томонидан ушбу маҳсулот учун тўловлар лозим ****қилинмаганлигини, натижада қарздорлик вужудга келганлигини,шу сабабли судга мурожаат қилганлигини билдириб,даъвони қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** жавобгар вакили иштирок этиб, даъво талаби қисман асососиз эканлигини, **** ҳам даъвогар ****,****лик тайёр бетон маҳсулотларини етказиб берганлигини, бироқ жавобгар томонидан ушбу маҳсулотлар учун **** сўм тўловларни амалга оширганлигини, натижада қарздорлик ****,**** эканлигини билдириб, суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд ишда иштирок этгантарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талаблариниқисманқаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд ****тарафлар ўртасида ****лозим топади. Иш хужжатларида аниқланишича,даъвогар билан жавобгар ўртасида****4йил8 январда01-сонли шартнома тузилган,ушбу шартномага асосан сотувчи-даъвогар тайёр бетонмаҳсулотларини жавобгарга етказиб бериш, жавобгар эсаушбу маҳсулотларни қабул қилиб олиш ва уларни **** тўлаш **** оладидеб кўрсатилган. Даъвогар шартнома шартларини ****,****,55сўмликтайёр бетон маҳсулотларини жавобгарга берган.Хусусан, тарафлар томонидан тасдиқланган ****4йил11 июлдаги18-сонли ****-фактурага асосан ****,55сўмлик, ****4йил27 октябрдаги30-сонли ****-фактурага асосан ****сўмликва ****5йил2 мартдаги3-сонли ****-фактурага асосан ****сўмликжами****,55сўмликтайёр бетонмаҳсулотлариниберилган.Жавобгар эса ушбумаҳсулотларучун қисман************сўм тўловларни амалга оширган. Натижада, жавобгарнинг даъвогар олдида қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарздорликни бартараф этиш бўйича юборилганталабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли,даъвогар ушбу қарздорликни ундириш бўйича судга мурожаат қилган. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади деб белгиланган. Бироқ, жавобгарнинг даъвогар олдида ****сўмэмас,балки ****,****қарздорлиги мавжудлиги аниқланди.Шу сабабли даъвогарнинг даъво талабидаги **** сўм асосий қарздорликнинг****,**** қисмиасослилиги иш ҳужжатлари билан ўз тасдиғини топганлиги боиссуд жавобгардан даъвогар фойдасига ****,**** қарздорликни ундиришни лозим топади. Чунки,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб аталади)нинг ****-моддасига асосан, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига биноан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди.Агар тарафлар келишувида ҳисоб-китоблар тартиби ва шакли белгиланмаган бўлса, ҳисоб-китоблар тўлов топшириқномалари билан амалга оширилади. Шунингдек, суд даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолда даъвогар томонидансўралганпеняасосли бўлсада унинг ҳисобкитоби нотўғри қилинганлиги аниқланди. Чунки, тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг5.2-бандида, буюртмачи етказиб берилган маҳсулот учун тўловни кечиктирса **** **** **** ҳар бир кечиктирилган куни учун 0,4фоиз миқдорида, лекин **** ****50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорида пеня тўлайди деб келишилган. ФКнинг ****-моддасига биноан, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. Бироқ, даъвогар пеняни **** сўм қарздорликка нисбатан ҳисоблаган.Аслида асосли бўлган ****,**** қарздорликдан ҳисобланиши лозим бўлган.Шунда даъвогар жавобгардан **** сўм пеня эмасбалки****,**** пеня сўраши мумкин бўлган. Шунингдек,ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарори 2-бандида шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги **** тушунтириш берилган. Қайд этилган қонун нормаларига таянган ҳолда жавобгарнинг иқтисодий аҳволини инобатга олиб, суддаъвогар томонидан сўраши мумкин бўлган ****,**** пеняни ****,95сўмга камайтиришни, қолган қисмини қаноаталнтиришни рад этишни лозим топди. Суд, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилган ҳолдасуд ****жавобгардан ундиришни лозим топди. Чунки, ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. ЎзбекистонРеспубликасининг“Давлат божи тўғрисида”ги қонунида кўрсатилган талаблар бўйичамулкий тусдаги даъво аризаларидан даъвобаҳосининг икки фоизи миқдорида, лекин базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баробаридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади деб кўрсатилган. Мазкур қонунда, кичик тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судларга мурожаат қилиш чоғида ушбу банднинг “а” — “г” ва “е” кичик бандларида кўрсатилган белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайди деб белгиланган. Суд,жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига олдиндан тўлаб чиқилган****,15сўм давлат божи ва41200сўмпочта **** ундиришниҳамда даъвогар томонидан аввал тўлаб чиқилган ****,**** давлат божиниэсаўзининг зиммасида қолдиришнилозим топди. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****-моддалари, Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****- моддаларини қўллаб, ҚАРОРҚИЛАДИ: Даъвоаризаси қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“ NDIJONM XSUSSUVPUDR T”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан даъвогар“ST ND RT **** **** ****” масъулияти чекланган жамияти фойдасига **** ****009,55 сўм асосий қарз,****,95сўм пеня,****,15сўм давлат божи ва****00сўм почта **** ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. даъвогар “ST ND RT **** **** ****” масъулияти чекланган жамиятитомонидан аввал тўлаб чиқилган ****,**** давлат божи ўзининг зиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози тараф бир ойлик муддат ичида шу суд орқали апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкинлиги тушунтирилсин. судья Раислик қилувчи, ****