← Назад
Решение #2831265 Экономические
Судебный акт
Реквизиты
Стороны
Ссылки на нормативные акты
10
| Ссылка | Название акта | Статья | Часть | Тип |
|---|---|---|---|---|
| нинг | 170 | — | law | |
| Узбекистан Республикаси Конституцияси | 55 | — | law | |
| ФКнинг | 386 | — | law | |
| ФКнинг | 479 | — | law | |
| ушбу Кодекс | 83 | — | code_article | |
| ФКнинг | 263 | — | law | |
| ФКнинг | 326 | — | law | |
| ИПКнинг | 116 | — | law | |
| суд мажлисини видеконференцалока режимида утказиш билан ботлик суд харажатларининг суммаси суд томонидан белгиланади ва ишда иштирок этувчи шахслардан ишни куриб чикиш натижалари буйича ушбу Кодекс | 118 | — | code_article | |
| ИПКнинг | 118 | — | law |
Текст решения
Оригинал (узб.)
4-1704-2501/2254-сонли иш
УЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН
ХДЛ КИЛУВ КАРОРИ
Избоскан тумани
2025 йил 19 декабрь
Избоскан туманлараро иктисодий суди, судья Р.Г.Аскаровнинг
раислигида, судья ёрдамчиси Ф.Умаровнинг котиблигида, даъвогар вакили
С.Назирова (2025 йил 26 ноябрь кунги 01/05-03/6877-к-сонли ишончнома
асосида) ва жавобгар жамият рах,бари Л.Юлдашев (шахсини тасдикловчи
хужжат асосида)лар иштирокида, даъвогар Давлат активларини бошкариш
агентлиги Андижон вилоят худудий бошкармасининг жавобгар “M d ni t s f
suvi” масъулияти чекланган жамияти хцсобидан 136 795 784,22 сум асосий
карздорлик ва 78 332 020,43 сум пеня ундириш тугрисидаги даъво аризаси
буйича кузгатилган иктисодий ишни, Избоскан туманлараро иктисодий суди
биносида видеоконференцалока режимидан фойдаланган х,олда Андижон
туманлараро иктисодий судининг кумагида очик суд мажлисида куриб чикиб
куйидагиларни
АНИ^ЛАДИ:
Даъвогар Давлат активларини бошкариш агентлиги Андижон вилоят
худудий бошкармаси (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга
даъво аризаси билан мурожаат килиб, жавобгар “M d ni t s f suvi”
масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)
хцсобидан 136
795 784,22 сум асосий карздорлик ва
78 332 020,43 сум пеняни ундиришни сураган.
Ишга мустакил талаблар билан арз кидмайдиган учинчи шахе сифатида
Давлат мукли объектларидан самарали фойдаланиш маркази Андижон вилоят
худудий бошкармаси жалб килинган.
Даъвогар вакили суд мажлисида иштирок этиб, Пахтаобод туман
Дустлик МФИ Ёркин кучаси 34-уйда жойлашган буш турган нотурар биноиншоатларини 2024 йил 16 август куни олди-сотди шартномаси асосида 930
399 417,20 сумга булиб тулаш шарти билан жавобгарга сотилганлигини,
жавобгар томонидан дастлабки 10 572 720,65 сумлик закалат пулларини тулаб
берганлигини, шартномада х,ар ойда 15 330 444,94 сумдан тулаб бориш
белгиланганлигини, 2024 йил сентябрь ойида 15 330 444,94 сум, 2025 йил май
ойида 62 500 000 сум туловни амалга оширганлигини, шундан сунг умуман
туловларни
амалга
оширмаганлигини
билдириб,
даъвони
тулик
каноатлантириб беришни суради.
Жавобгар жамият рах,бари суд мажлисида иштирок этиб, тадбиркорлик
фаолиятини олиб бориш максадида шерикчилик асосида ишни бошлаш
режалаштирганлигини, инвестиция киритиш максадида Туркия давлатининг
фукароси таъсисчи сифатида киритилганлигини, ушбу таъсисчи томонидан
2
юборилган маблаглар асосида туловларнинг амалга ошириб келганлигини,
таъсисчи олинган бино-иншоатлар буйича туловларини амалга ошириш учун
маблаглар жунатмаётганлиги сабабали туловларни уз вактида амалга
оширишни имкони булмаётганлигини, иктисодий ахдоли яхши эмаслиги
сабабли олинган бино-иншоатлар буйича туловларни тулашни имкони мавжуд
эмаслигини билдириб, конупий карор кабул килитттии суради.
Ишга мустакил талаблар билан арз килмайдиган учинчи шахе сифатида
жалб килинган Давлат мукли объектларидан самарали фойдаланиш маркази
Андижон вилоят худудий бонщармаси вакили суд мажлисини вакилнинг
иштироксиз куришни сураган.
Шу сабабли суд, Узбекистан Республикаси Иктисодий процессуал
кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 170-моддаси учинчи
кисмига асосан, суд мажлисини учинчи шахенинг вакилини иштирокисиз
куриб чикитини лозим топди.
Иш хужжатлари ва суд аниклаган хрлатларга кура, даъвогар томонидан
Пахтаобод туман Дустлик МФИ Ёркин кучаси 34-уйда жойлашган ер
участкасининг умумий майдони 0,8 гектар булган, бинонинг умумий майдони
208,20 гектар булган нотурар бино-иншоатлари электрон аукцион савдога
чикарилган.
Утказилган электрон савдода жавобгар жамият 2024 йил 8 август куни
930 399 417,20 сумга голиб деб топилган ва 2024 йил 16 август куни тарафлар
уртасида олди-сотди шартномаси ва тулов жавдали тузилган.
Жавобгар жамият дастлаб 10 572 720,65 сум закалат пулини тулаган,
тулов жадвали буйича хдр ойда 15 330 444, 94 сумдан тулаб бориш белгиланган
булсада, жавобгар томонидан туловларни уз вактида амалга оширмаган,
фацатгина 2024 йил сентябрь ойида 15 330 444,94 сум, 2025 йил май ойида 62
500 000 сум туловни амалга оширган х,олос, колган туловларни амалга
оширмаганлиги натижасида 2025 йил 16 октябрь куни хдпатига 136 795 784,22
сум царздорлик юзага келган.
Даъвогар томонидан юзага келган карздорликни бартараф этиб куйиш
мацеадида 2025 йил июнь ва декабрь ойларида жавобгарга талабномалар
юборилган, лекин жавобгар томонидан талабномаларни окибатсиз колдирган
ва туловларни амалга оширмаган.
Зеро, тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 3.1-бандига кура, сотиб
олувчи хдр ойда тулов жадвалида курсатилган 15 330 444,94 сумдан
туловларни амалга ошириб бориш мажбуриятини олган.
Лекин жавобгар шартнома мажбуриятини тулик; бажармаган.
Даъвогарнинг даъво талабини асослилиги такдим этилган даъво ариза
ва унга илова килинган хужжатлар хдмда суд мажлисида берилган курсатмалар
билан уз тасдигини топди.
Шу сабабли суд, жавобгар хдеобидан даъвогар фойдасига асосий
карздорликни тулик каноатлантииршни лозим топди.
Зеро, Узбекистан Республикаси Конституциясининг 55-моддасида, хдр
ким уз хукук ва эркинликларини конунда такикланмаган барча усуллар билан
хдмоя килишга х,акли. Х,ар кимга уз х,укук ва эркинликларини суд оркали
3
химоя килиш, давлат органларининг хамда бошка ташкилотларнинг, улар
мансабдор шахсларининг конунга хилоф карорлари, харакатлари ва
харакатсизлиги устидан судга шикоят килиш хукуки кафолатланади. Х,ар
кимга бузилган хукук ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши конунда
белгиланган муддатларда ваколатли, мустакил хам да холис суд томонидан
куриб чикилиши хукуки кафолатланади деб белгиланган.
Узбекистон Республикаси Фукаролик кодексининг (бундан буён матнда
ФК деб юритилади) 234-моддаларига кура, мажбуриятлар шартномадан, зиён
етказиш натижасида хамда ФКда курсатилган бошка асослардан келиб чикади.
ФКнинг 386-моддасига асосан, олди-сотди шартномаси буйича бир
тараф (сотувчи) товарни бошка тараф (сотиб олувчи)га мулк килиб топшириш
мажбуриятини, сотиб олувчи эса бу товарни кабул килиш ва унинг учун
белгиланган пул суммаси (бахоси)ни тулаш мажбуриятини олади.
ФКнинг 479-моддасининг биринчи кисмига биноан, кучмас мулкнинг
олди-сотди шартномасига (кучмас мулкни сотиш шартномасига) биноан
сотувчи ер участкаси, бино, иншоот, квартира ёки бошка кучмас мулкни сотиб
олувчига мулк килиб топширишни (ушбу Кодекснинг 83-моддаси) уз
зиммасига олади.
Суд даъво талабидаги 78 332 020,43 сум пеня ундириш кисмини
мухокама килган холда ушбу талабини кисман каноатлантиришни лозим
топди.
Чунки, тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 5.3-бандида, тулов
жадвалида белгиланган муддатларда туловларни амалга оширмаган такдирда,
сотиб олувчи хар бир кечиктирилган куни учун 0,4 фоизи микдорида сотувчига
пеня тулайди, бирок кечиктирилган тулов суммасининг умумий кийматидан
50 фоиздан ошмаслиги лозим деб келишилган.
Даъвогар томонидан карздорлик буйича хисоблаган пеняни хисоб
китоби урганиб чикилганида тугри ва асосли хисоб китоб килганлиги маълум
булди. Шундай булсада, суд жавобгар томонидан карздорликни бартараф эта
олмаётганлиги ва суд мажлисида билдирилган фикрларини хамда иктисодий
ахволини инобатга олган холда пеняни 20 000 000 сумга камайтиришни, колган
кисмини каноатлантиришни рад этишни лозим топди.
Зеро, ФКнинг 263-моддасига кура, неустойка тулаш тарафларнинг
келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан катъи назар, кредитор
конунда белгиланган неустойка (конуний неустойками тулашни талаб килишга
хакли. Конуний неустойканинг микдори, агар конун такикламаса,
тарафларнинг келишуви билан купайтирилиши мумкин.
Бирок, ФКнинг 326-моддасига мувофик суд карздор томонидан
мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок килувчи
тарафларнинг мулкий ахволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини
эътиборга олиб, неустойка микдорини камайтиришга хакли.
Узбекистон Республикаси Олий хужалик суди Пленумининг 2007 йил
15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада
бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тугрисидаги фукаролик конун
4
хужжатларини куллашнинг айрим масалалари хакида”ги 163-сонли карори 2бандида шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка
тарафлар томонидан кабул килинган мажбуриятларнинг бажарилишини
таъминлаш усулларидан бири хисобланади. Судлар неустойкани ундириш
тугрисидаги даъволарни хал килишда неустойка микдорининг конун
талабларига мувофик хисобланганлиги, унинг асослилиги, мажбурият
бузилиши окибатларига мутаносиблиги каби холатларни хар томонлама ва
чукур мухокама килиб, талаб килинган неустойканинг адолатли микдорини
белгилашлари шартлиги хакида тушунтириш берилган.
Суд, ишни куриб чикиш билан ботлик суд харажатларини ундириш
масаласин мухокама килган холда суд харажатларини жавобгар хисобидан
ундиришни л озим топди.
Чунки, ИПКнинг 116-моддаси учинчи кисмига асосан, суд мажлисини
видеконференцалока режимида утказиш билан ботлик суд харажатларининг
суммаси суд томонидан белгиланади ва ишда иштирок этувчи шахслардан
ишни куриб чикиш натижалари буйича ушбу Кодекснинг 118- моддасига
мувофик ундирилади.
ИПКнинг 118-моддасига асосан, агар даъвогар томонидан билдирилган
неустойкани ундириш хакидаги талаб асосли булиб, бирок унинг микдори
конунчиликда белгиланган хукукдан фойдаланилган холда суд томонидан
камайтирилган булса, суд харажатларининг камайтирилиши хисобга
олинмаган холда ундирилиши лозим булган неустойка суммасидан келиб
чиккан холда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим.
Узбекистан Республикасининг “Давлат божи тугрисида”ги Конуни
билан тасдикланган давлат божи ставкасида, иктисодий судларга бериладиган
мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво бахосининг 2 фоизи
микдорида, бирок, базавий хисоблаш микдорининг бир бараваридан кам
булмаган микдорда давлат божи ундирилиши белгиланган.
Мазкур нормалардан келиб чикиб суд, жавобгар хисобидан республика
бюджетига 4 302 556,09 сум давлат божи, видеконференцалока режими билан
боглик ЮЗ 000 сум суд харажатини Олий судининг депозит хисоб ракамига ва
даъвогар фойдасига 41 200 сум почта харажатини ундиришни лозим топди.
Бинобарин, Узбекистан Республикаси ФКнинг 234, 326, 386, 479моддаларини ва ИПКнинг 118, 170, 176-186-моддаларини куллаб, суд
ЦАРОР ЦИЛАДИ:
Даъво талаби кисман каноатлантирилсин.
“M d ni t s f suvi” масъулияти чекланган жамияти хисобидан;
Давлат активларини бопщариш агентлиги Андижон вилоят худудий
бошкармаси фойдасига 136 795 784,22 сум асосий карздорлик, 20 000 000 сум
пеня ва 41 200 сум почта харажати ундирилсин.
Даъвони колган кисми каноатлантириш рад этилсин.
“M d ni t s f suvi” масъулияти чекланган жамияти хисобидан;
5
Олий суднинг депозит хисоб ракамига видеконференцалока режими
боглик 103 000 сум суд харажати;
Республика бюджетига 4 302 556,09 сум давлат божи ундирилсин.
Х,ал килув карори бир ой муддат утгач конуний кучга киради.
Х,ал килув карори конуний кучга киргач, ижро варакалари берилсин.
Мазкур уал цилув царори устидан бир ойлик муддат ичида Избоскан
туманлараро щтисодий суди орцали Андижон вилоят судининг ицтисодий
ишлар буйича судлов хайъатига апелляция тартибида иликоят цилиниили
(протест келтирилиили) мумкинлиги туилунтирилсин.
Раислик килувчи,
судья
Р.Г.Аскаров