Решение #2831346 Экономические

4-1601-2501/19079-сонли иқтисодий иш. Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья – А.Каримов Апелляция инстанциясида маърузачи судья – Р.Мамажонова НАМАНГАН ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О Р И Наманган шаҳри 2025 йил 19 декабрь Наманган вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судья Р.Мамажонованинг раислигида, судьялар Қ.Ходжаев ва А.Иномовдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси М.Рахимованинг суд мажлиси котиблигида, аризачи Наманган вилоят Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат қилиш инспекцияси жавобгар “F z tr l” масъулияти чекланган жамиятининг қурилиш-монтаж ишларини тўхтатиш ва демонтаж ишларини амалга ошириш тўғрисидаги Наманган туманлараро иқтисодий судининг 2025 йил 29 октябрдаги ҳал қилув қарори устидан “F z tr l” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган апелляция шикоятини аризачи вакили И.Нишанов(ишончнома асосида)нинг иштирокида, суднинг биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Наманган вилоят Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат қилиш инспекцияси (бундан буён матнда аризачи ёки Инспекция деб юритилади) судга ариза билан мурожаат қилиб, “F z tr l” масъулияти чекланган жамияти (бундан буѐн матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан Наманган шаҳар, Давлатобод тумани, Тўқувчи МФЙ, Ислом Каримов кўчаси 10-уй(бундан буён матнда қурилиш объекти деб юритилади) ҳудудида ўзбошимчалик билан олиб борилаётган қурилиш ишларини тўхтатиш ва демонтаж (буздириш) ишларини амалга оширишни сўраган. Наманган туманлараро иқтисодий судининг 2025 йил 29 октябрдаги ҳал қилув қарори билан ариза талаблари қаноатлантирилган, суд Наманган шаҳар, Давлатобод тумани, Тўқувчи МФЙ, Ислом Каримов кўчаси 10-уй ҳудудида қурилиш-монтаж ишларини тўхтатишни ва ўзбошимчалик билан қурилган бино-иншоотларда демонтаж (буздириш) ишларини амалга оширишни, жавобгар ҳисобидан республика бюджетига 8 240 000 сўм давлат божи ҳамда даъвогар фойдасига 41 200 сўм почта харажати ундиришни белгилаган. Суд ҳужжатидан норози бўлган жавобгар судлов ҳайъатига апелляция шикояти билан мурожаат қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъво аризани қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўраган. 1 Бунга асос қилиб, жавобгар ўзига тегишли бўлган Наманган шаҳар, Давлатобод тумани, Тўқувчи МФЙ, И.Каримов кўчаси, 10 уй, 16:12:40:02:02:0768 кадастр рақами билан давлат рўйҳатидан ўтган кўчмас мулкнинг ихтисосини автомобилларга ёқилғи қуйиш шаҳобчасига ўзгартириш ва реконструкция қилишга 2025 йил 15 январдаги 168618525-сонли руҳсатнома олганлиги ва 2025 йил 8 августдаги 235751-сонли архитектура режалаштириш топшириғи билан коммунал ташкилотлар билан келишилганлиги, 2025 йил 18 августдаги 208705394-сонли хулоса билан лойиҳа-смета ҳужжатлари келишилганлиги ва экспертиза хулосаси берилгани, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси(бундан буён матнда Вазирлар Маҳкамаси деб юритилади)нинг “Қурилиш соҳасига оид ягона маъмурий регламентларини тасдиқлаш тўғрисида” 2022 йил 20 апрелдаги 200-сонли қарорининг 2,3,4-иловаларидаги регламентлар талаблари бажарилган бўлиб, навбатдаги 5-иловадаги қурилиш-монтаж ишларини бошлаш учун объектни рўйхатдан ўтказиш бўйича давлат хизматлари кўрсатишнинг маъмурий регламенти бўйича юборилган 2025 йил 8 ноябрдаги аризага Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 24 февралдаги 110-сонли қарорига кўра, худудий инспекциядан рўйхатдан ўтказмасдан қурилиш-монтаж ишлари бажарилганини важ қилиб нотўғри рад этганлиги, ваҳоланки Регламентнинг 17-бандида Давлат хизмати кўрсатишни рад этиш учун асослар келтирилган бўлиб, айнан юқоридаги Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 24 февралдаги 110-сонли қарори бўйича худудий инспекциядан рўйхатдан ўтказилмасдан қурилиш-монтаж ишларини бажарилгани каби ҳолат рад этиш учун асос сифатида келтирилмаганлиги, Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 24 февралдаги 110-сонли карори билан, Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 23 ноябрдаги 619-сонли қарорирининг 2-бандига ўзгартириш киритилиб, “Объектларнинг лойиҳаларини белгиланган тартибда келишмасдан ва ҳудудий инспекциялар рўйҳатидан ўтказмасдан қурилиш-монтаж ишлари бажарилган(қисман ёки тўлиқ) бино ва иншоотлар бўйича инструментал техник текширув хулосасини олган ҳолда, тегишли хужжатларни расмийлаштириш ва ҳудудий инспекциялар рўйхатидан ўтказиш ҳамда шу асосда фойдаланишга рухсат бериш ишлари 2025 йил 1 июлдан тўхтатилсин”, деб белгиланганлиги, бунда Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 20 апрелдаги 200-сонли қарорининг 5-иловасидаги Регламент бўйича аризани рад этиш кўрсатилмаганлиги, техник текширув хулосаси билан амалга ошириладиган ишларга нисбатан меъёрлар белгилангалиги, шунингдек “Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида” ги Қонунга мувофиқ, қонунчиликда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ ҳолда юзага келадиган барча бартараф этиб булмайдиган зиддиятлар ва ноаниқликлар тадбиркорлик фаолияти субъектининг фойдасига талқин этилиши, объект “Шаффоф қурилиш” тизимида ҳисобга олингани, объект енгил конструкцияли ва бир қаватли бўлганлиги сабабли зилзила бардошлилиги масаласида муаммо мавжуд эмаслиги, қолаверса объектнинг қурилиш ишларини ташкил этиш ва рўйхатдан ўтказиш учун барча хужжатлар мавжудлиги, Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 20 апрелдаги 200-сонли қарорининг 5-иловасидаги Регламентнинг 17-бандига киритилган ўзгартиришлар 2026 йил 24 январдан амал қилиши каби важлар келтирилган. 2 Жавобгар вакили суд муҳокамасини ўтказиш вақти ва жойи ҳақида тегишли тарзда хабардор этилган бўлсада, суд мажлисида жавобгар вакили иштирок этмади. Судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 274-моддасининг тўртинчи қисмига асосан, ишни апелляция инстанцияси судида жавобгар вакилининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Аввалги суд муҳокамасида қатнашган жавобгар вакили апелляция шикоятини қувватлаб, биринчи инстанция суди аризачининг бундай турдаги аризани судга киритиш ваколати бор ёки йўқлигига эътибор қаратмасдан аризани иш юритувига қабул қилганлигини, Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 28 мартдаги 192-сонли Қарорига кўра, ўзбошимчалик билан қурилган бино ва иншоотларни аниқлаш ҳамда бартараф этишда давлат архитектура назоратини амалга ошириш тартиби тўғрисида Низом қабул қилинганлигини, ушбу Низомга кўра, бундай ваколат Қурилиш вазирлигига ҳамда унинг худудий бошқармаларига берилганлигини, Инспекциянинг судга даъво киритиш ваколати мавжуд эмаслигини инобатга олиб, даъвогарнинг даъво аризасини рад этиш ҳақида янги қарор қабул қилишни сўради. Аризачи вакили суд муҳокамасида апелляция шикояти асосизлигини, объекти хавфлилик даражасининг 3 тоифасига киришини, жавобгар томонидан рухсат бериш тартиб-таомилларига риоя қилинмаганлигини билдириб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги хулосага келди: Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. ИПК 276-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади. Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 212-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчиликда белгиланган тартибда қурилиш мақсадлари учун ажратилмаган ер участкаларида, шунингдек иморат қуриш учун зарур рухсатнома олмасдан ёки архитектура ва қурилиш нормалари ҳамда қоидаларини жиддий бузган ҳолда қурилган уй-жой, бошқа бино, иншоот ёки ўзга кўчмас мулк ўзбошимчалик билан қурилган иморат ҳисобланиши, ушбу модданинг учинчи қисмида эса ўзбошимчалик билан иморат қуриш натижасида ҳуқуқлари бузилган шахснинг ёки тегишли давлат органининг даъвоси билан бундай иморат суднинг қарорига биноан иморатни қурган шахс томонидан ёки унинг ҳисобидан бузиб ташланиши лозимлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Шаҳарсозлик кодекси 27-моддаси иккинчи қисмининг тўртинчи хатбошисида Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уйжой коммунал хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида назорат қилиш инспекцияси ҳамда унинг ҳудудий 3 инспекциялари қонун ҳужжатларида назарда тутилган қурилиш соҳасида рухсат бериш тартиб-таомилларига риоя қилинмаган ва аниқланган ҳуқуқбузарликларни бартараф этиш бўйича камида иккита кўрсатма бажарилмаган ҳолларда қурилиш-монтаж ишларини тўхтатиб туриш ва демонтаж ишларини олиб бориш тўғрисидаги даъво билан судга мурожаат қилиши назарда тутилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 5 февралдаги “Қурилиш-монтаж ишлари сифатини тубдан яхшилаш ва қурилишни назорат қилиш тизимини такомиллаштириш чоралари тўғрисида”ги 4586-сонли қарорининг 2-банига кўра, Инспекция ва ҳудудий инспекцияларга давлат қурилиш назоратини амалга ошириш доирасида, бино ва иншоотларнинг зилзилага бардошлилигига таъсир қилувчи, шунингдек, инсон саломатлиги ва ҳаётига таҳдид солувчи конструктив ҳуқуқбузарликлар аниқланган ҳолатларда қурилиш-монтаж ишларини тўхтатиб туриш ва демонтаж ишларини амалга оширишни талаб қилиш, қонун ҳужжатларида назарда тутилган қурилиш соҳасидаги рухсат бериш тартиб-таомилларига риоя қилинмаган ҳамда аниқланган ҳуқуқбузарликларни бартараф этиш бўйича кўрсатма бажарилмаган тақдирда қурилиш-монтаж ишларини тўхтатиб қўйиш ва демонтаж (буздириш) ишларини амалга ошириш тўғрисидаги даъво билан судга мурожаат қилиш ҳуқуқи берилган. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, жавобгар томонидан Давлатобод тумани, Тўқувчи МФЙ, Ислом Каримов кўчаси 10-уй ҳудудида “Ёшлар меҳнат гўзари ва кворкинг маркази, автомобилларга техник хизмат кўрсатиш, умумий овқатланиш ҳамда автосалон комплекси” бино-иншоотларига 16:12:40:02:02:0768 кадастр ҳужжатлари тайёрланиб, 2025 йил 11 январда давлат рўйхатидан ўтказилган, 2025 йил 15 январда мазкур кўчмас мулкни автомобилларга ёқилғи қуйиш шахобчасига ихтисосини ўзгартириш ва реконструкция қилишга 168618525-сонли рухсатнома берилган. 2025 йил 31 январда мазкур кўчмас мулк шаҳарсозлик норма ва қоидалари асосида лойиҳадан четлашмаслик шарти билан ўз қизил чизиқ ҳудудида автомобилларга ёқилғи қуйиш, суюлтирилган нефть, газ қуйиш шахобчаси, автомобилларга электрозаряд станциялари, автомобилларга техник хизмат кўрсатиш шахобчалари ҳамда озиқ-овқат дўкони бино-иншоотлари қурилишини лойихалаштириш учун архитектура-режалаштириш топшириғи ишлаб чиқилган. 2025 йил 8 августда 235751-сонли архитектура режалаштириш топшириғи билан коммунал ташкилотлар билан келишилган. 2025 йил 18 августдаги 208705394-сонли хулоса билан лойиҳа-смета ҳужжатлари келишилган ва экспертиза хулосаси олинган. Бироқ, жавобгар Инспекцияга қурилиш объектини рўйхатдан ўтказиш учун 2025 йил 8 ноябр куни ариза билан мурожаат қилинган. Шу куннинг ўзида Инспекция томонидан ариза рад қилинган. Жавобгарнинг Инспекцияни ҳаракатини қонунга хилоф деб топиш ва унинг зиммасига қурилиш-монтаж ишларини бошлаш учун объектни рўйхатдан ўтказиш мажбуриятини юклаш тўғрисидаги аризаси Наманган туманлараро 4 маъмурий судининг 2025 йил 12 декабрдаги ҳал қилув қарори билан қаноатлантириш рад этилган. Мазкур ҳолатлар жавобгар қурилиш объектини рўйхатдан ўтказмай қурилиш ишларини бошлаб юборганлигини ва қурилиш объекти рўйхатдан ўтказилмаганлигини тасдиқлайди. Вахоланки, объект 3 хавфлилик тоифасига кирсада уни рўйхатдан ўтказилмаганлиги Инспекциянинг қурилиш объектини назорат қилиш ҳуқуқини чеклаб қўйган. Юқоридагилардан кўринадики, жавобгар томонидан қурилиш соҳасидаги қонун ҳужжатлари ҳамда шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари талаблари бузилган. Судлов ҳайъати, биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, қонуний тўхтамга келган деб ҳисоблайди. Судлов ҳайъати жавобгарнинг важлари бидан қуйидагиларга асосан келишмайди: Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 24 февралдаги “Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 23 ноябрдаги 619-сон қарорига ўзгартириш киритиш ҳақида” ги 110-сонли қарори билан республика бўйича 2500 дан ортиқ объектда қурилиш-монтаж ишлари рўйхатдан ўтмасдан амалга оширилаётганлиги, айрим ҳудудларда ижтимоий, инфратузилма ва ишлаб чиқариш объектлари, кўп қаватли ва якка тартибдаги уй-жойлар барпо этилгани ҳамда улардан фойдаланилаётганлиги (аҳоли яшаётганлиги) сабабли объектларни рўйхатдан ўтказиш муддатини узайтириш зарурати юзага келганлиги боис, ҳудудий инспекциялар рўйхатдан ўтказиш ҳамда шу асосда фойдаланишга рухсат бериш ишларини 2025 йил 1 июлга қадар ўзайтириш белгиланган бўлсада, жавобгар эса мазкур имкониятдан фойдаланмаган ва шу муддат ичида ариза билан мурожаат этиб, рўйхатдан ўтмаган, жавобгар қонунчилик талабларини бажармаган ва мазкур ҳолатда қонунчиликда ноаниқликликлар ва зиддиятлар мавжуд эмас; шунингдек Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 28 мартдаги 192-сонли қарорини қабул қилиниши Испекциянинг қурилиш сохасида аниқланган ҳуқуқбузарликлар юзасидан судга мурожаат қилиш ҳуқуқи бекор қилинганлигини англатмайди, зеро Ўзбекистон Республикаси Шаҳарсозлик кодексининг 27-моддасига биноан, Инспекция қурилиш сохасида аниқланган қонунбузилиши ҳолатлари юзасидан судга даъво аризалари билан мурожаат қилишга ҳақли, қолаверса Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 5 февралдаги “Қурилиш-монтаж ишлари сифатини тубдан яхшилаш ва қурилишни назорат қилиш тизимини такомиллаштириш чоралари тўғрисида”ги 4586-сонли қарори хам қонуний кучда. ИПК 278-моддасининг 1-бандига мувофиқ, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ҳақли. ИПК 118-моддасининг биринчи ва тўққизинчи қисмларига мувофиқ, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. 5 Ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд харажатлари ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ тақсимланади. Юқоридагилардан келиб чиқиб, судлов ҳайъати даъвогарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, жавобгар томонидан апелляция инстанцияси суди учун тўланган 4 120 000 сўм давлат божи ва 41 200 сўм суд почта харажатини унинг зиммасида қолдиришни лозим топади. Баён этилганларга кўра ва ИПКнинг 118, 169, 274, 276, 278, 280моддаларини қўллаб, апелляция судлов ҳайъати қарор қилади: “F z tr l” масъулияти чекланган жамиятининг апелляция шикояти қаноатлантиришни рад этилсин. Наманган туманлараро иқтисодий судининг 2025 йил 29 октябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. “F z tr l” масъулияти чекланган жамияти томонидан тўланган 4 120 000 сўм давлат божи ва 41 200 сўм почта харажати зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида ҳал қилув қарорини қабул қилган суд орқали Наманган вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Ҳайъат раиси Р.Мамажонова Ҳайъат аъзолари Қ.Ходжаев А.Иномов 6