Решение #2831397 Экономические

****-сонли иш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья**** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судья **** ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О РИ Қарши шаҳри ****5йил18 декабрь Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясида раислик қилувчи ****, судьялар **** ва Ҳ.Турсуновдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, “ shk nt- gr Kl st r” масъулияти чекланган жамияти вакили Ш.Ҳайдаров (ишончнома асосида), “ mir- t ” фермер хўжалиги раҳбари **** (шахсий маълумотнома асосида), Касби туман фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилоти вакили **** (ишончнома асосида) иштирокида, Касби туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 октябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан Касби туман фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилоти томонидан “ mir- t ” фермер хўжалиги манфаатида келтирилган апелляция шикоятини вилоят суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “ shk nt- gr Kl st r” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар “ mir- t ” фермер хўжалиги (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) ҳисобидан **** сўм асосий қарзни ундиришни сўраган. Касби туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига **** сўм асосий қарз ва **** сўм почта ****, республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилган. Касби туман фермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилоти “ mirt ” фермер хўжалиги манфаатида апелляция шикояти билан мурожаат қилиб, Касби туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 октябрдаги ҳал қилув қарорини тўлиқ бекор қилиб, “ shk nt- gr Kl st r” масъулияти чекланган жамиятининг даъвосини рад қилишни сўраган. Кенгаш томонидан келтирилган апелляция шикоятида, биринчи инстанция суди томонидан шартнома мавжуд эмаслиги инобатга олинмаганлиги, аксинча ҳисоб-фактурани шартнома сифатида қабул қилганлиги, **** манбаси тўлиқ текширилмаганлиги, даъвогар томонидан маҳсулотларни қабул қилиш **** ****, фермернинг ҳуқуқий манфаатлари ҳисобга олинмаганлиги, ундирилган асосий қарздорлик эса иқтисодий асосга эга эмаслиги каби **** келтирилган. Суд **** иштирок этган кенгаш вакили апелляция шикоятидакелтирилган **** такрорлаб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни, Касби туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 октябрдаги ҳал қилув қарори бекор қилиб, 2 даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш **** янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили апелляция шикоятида келтирилган **** такрорлаб, даъвогардан **** уруғлик чигитини олганлигини, лекин ушбу уруғлик чигитни миқдори **** кг эмас, балки **** кг бўлганлигини, солиштирма далолатномани ўзи тасдиқламаганлигини маълум қилиб, суддан келтирилган шикоятни қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг апелляция шикояти асоссизлигини билдириб, ушбу шикоятни қаноатлантиришни рад қилишни ҳамда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати тарафлар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатларига кўра, даъвогар жавобгарга **** йил июнь ойида (1 килограмми ****,****дан) **** кг (ҚҚС билан) жами **** сўмлик “Бухоро **** Р-1” навли уруғлик учун пахта чигитини етказиб берган. Мазкур етказиб берилган уруғлик чигит **** учун жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаган. Даъвогар томонидан қарздорликни бартараф этиш **** **** йил 4 сентябрда жавобгарга талабнома юборилган бўлса-да, жавобгар томонидан мазкур талабнома оқибатсиз қолдирилган. ФК ****-моддасига кўра, агар **** **** муддати кўрсатилмаган ёки талаб қилиб олиш пайти билан белгилаб қўйилган бўлса, кредитор ҳар қачон ижрони талаб қилишга, қарздор эса — ижрони ҳар қачон амалга оширишга **** бўлади.**** дарҳол **** вазифаси қонун, шартнома ёки **** моҳиятидан англашилмаса, қарздор бундай **** кредитор талаб қилган кундан бошлаб етти кунлик муддат ичида **** шарт. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирилган **** билан қуйидаги асосларга кўра келишмайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФКдеб юритилади) 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** **** шартларига ва 3 қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги қайд этилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 18 декабрдаги ****-сонли қарорининг 8-бандига кўра, агар тарафларнинг шартномавий ҳуқуқий муносабатларга киришганлиги ёзма ёки бошқа далиллар билан тасдиқланса, шартноманинг мавжуд эмаслиги даъвогарнинг етказиб берилган товарлар, **** ишлар, кўрсатилган хизматлар қийматини ундириш **** талабларини қаноатлантиришни рад этиш учун асос бўла олмайди. Гарчи, тарафлар ўртасида уруғлик чигит маҳсулотларини етказиб бериш бўйича шартнома имзоланмаган бўлса-да, иш ҳужжатларида **** йил 10 июндаги тарафлар томонидан имзоланган маҳсулот етказиб берилганлигини тасдиқловчи 4-сонли электрон ****-фактура ва **** йил 5 апрелдаги даъвогар томонидан **** кг уруғлик чигит маҳсулоти жўнатилганлиги тўғрисидаги юк хати мавжуд. Мазкур ҳолатда судлов ҳайъати юқорида келтирилган Қонун ва Пленум қарорларига асосланиб, жавобгарнинг даъвогар олдидаги **** сўм қарздорлиги ўз тасдиғини топади деб баҳолайди. Шу боис, биринчи инстанция суди томонидан асосий қарзни ундириш **** даъво талабини тўлиқ қаноатлантириш тўғрисида қонуний тўхтамга келган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда– ИПКдеб қайд этилади)нинг68-моддасигаасосан ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши шарт. ИПКнинг72-моддасигабиноан қонунчиликка мувофиқ муайян далилларбилантасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далилларбилантасдиқланиши мумкин эмас. Ушбу кодекс 74-моддасигамувофиқсуддалилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб,уларнисуд**** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама,тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўзичкиишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги,**** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан,далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агартекшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, уишончли деб тан олинади. ИПКнинг****-моддасиолтинчи қисмига асосан суднинг ҳал қилув қарори қонуний ва асослантирилган бўлиши керак.У суд **** текширилган далилларгагина асосланган бўлиши мумкин. ИПК ****-моддасигакўра, суд**** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг 4 зиммасига юклатилади. “Давлатбожи тўғрисида”ги Қонуннинг9-моддаси 18бандидаЎзбекистонфермер,деҳқон хўжаликлари ва томорқаерэгалари кенгаши,**** Республикаси,вилоятлар ва туманларфермер,деҳқон хўжаликлари ва томорқаерэгалари кенгашлари– фермер,деҳқон хўжаликлари ва томорқаерэгаларининг манфаатларини кўзлаб қилинган даъволар юзасидан давлат божи тўловидан озод этилганлиги белгиланган. ИПКнинг****-моддасибиринчи қисми биринчи бандига кўра, апелляцияинстанциясисуди апелляцияшикоятини(протестини)кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Юқоридагиларга кўра,судлов ҳайъатиапелляцияшикоятини қаноатлантиришнирадэтишни,биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, апелляцияшикояти учун олдиндан тўлаб чиқилган****сўмпочта**** жавобгар зиммасида қолдириб,давлат божи ундирмасликни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг68, 74, ****, ****, ****-моддаларигаасосланиб,судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Касбитуманфермерлар кенгаши нодавлат нотижорат ташкилоти томонидан“ mir- t ” фермерхўжалиги манфаатида келтирилганапелляцияшикоятини қаноатлантиришрадэтилсин. Касби туманлараро иқтисодий судининг****йил28октябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. “ mir- t ” фермерхўжалиги томонидан олдиндан тўлаб чиқилган****сўмпочта**** ўзининг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарордан норози томонлар Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига Касби туманлараро иқтисодийсудиорқали тафтиш тартибида шикоят(протест)бериши мумкин. раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** Ҳ.Турсунов